Panorama

Blad 
 van 2380
Records 3001 tot 3005 van 11897
Nummer
1917, nr.11, 14 mrt. 1917
Blad
14
Tekst
PANORAMA PANORAMA 14 DE BEGRAFENIS VAN AOJUDANT GALLÉ Verleden week heeft te ’s-Gravenhage de begrafenis met militaire eer plaats gehad van den adjudant Gallé, dien men vermoord gevonden heeft in zijn kamer in de Alexanderkazerne alda.v Links: De ontzaglijke menigte met den begrafenisstoet opweg naar het kerkhof. Rechts: De militaire autoriteiten brengen onder het spelen van den treurmarsch een laatsten groet aan den overledene, die bij meerderen en minderen uitstekend stond aangeschreven. {foto's Visser v. Weeren). De Wiener Mode-Show (Bij de foto’s op pagina 8 en 9) et was tot nog toe ook altijd en eeuwig Parijs. Niet, dat wij willen afdingen op de genialiteit van de Parijsche couturières en tailleurs-pour-dames,... wat.ons betreft, wij hebben er alle respect voor, maar.. . Parijs is nu ook niet de heele wereld. U hebt zeker ook wel eens van Weenen gehoord, beste lezers. Weenen, de kapitale hoofdstad van Oostenrijk, en dat niet alleen maar zoo • de hoofdstad-zonder-meer, die je op school uit je hoofd moet leeren; neen, dat Weenen is werkelijk in menig opzicht dè hoofdstad van, zeggen we, Oostelijk-midden-Europa, want — voor wie er nog nooit waren — plaatsen we hier de mededeeling, dat Weenen al de steden daar dien kant uit overtreft; het leven is er luchtig en geestig en wereldsch ook; zoo opwekkend wereldsch, u begrijpt wel, wat ik zeggen wil: bepaald alleraardigst. Elegantie, goeden smaak, .. . men vindt hef in Weenen zonder twijfel. De Weener dame is voortreffelijk gekleed; de Weener-modeatelierszijn vermaard; de Weener dames-kleedingfirma’s zijn best. Zoodat wij maar zeggen willen, dat ook op Weenen de aandacht wel eens vallen mag. Men kan aan Parijs de eer geven, die het toekomt, en dat is geen klein beetje, en tevens ook de Weenermodeartikelen waardeeren. Zoodoende vonden wij het een goed plan van een aantal groote Weener modehuizen hun nieuwste creaties hier in Holland eens „aan den lijve van echte Weener mannequins te laten vertoonen. En natuurlijk waren wij onder de belangstellenden, Dinsdag in het Centraal Theater te Amsterdam. U weef dus nu, waar het om ging. Maar wie er niet geweest is, heeft daarom nog geen idee hoe buitengewoon aardig het er was. Hef Centraal Theater is een gezellige zaal, een centrum van centrale gezelligheid. Pleizierig ingericht; een vrij groot en toch intiem parterre; flinke loges eromheen, en daar omhenen weer het genoeglijk promenoir. Zoo’n promenoir geeft al iets heel genoeglijks en grootsteedsch aan een schouwburg; je kunt er,, ja, promeneeren natuurlijk, maar je kunt er nog veel meer; je kunt er aan de tafeltjes gaan ziften met een thé’fje, een glaasje, en een sigaretje rooken; en dat is een heele aardige manier om in den schouwburg te zijn. Je staaf eens op; dat hindert niemand; je wandelt eens rond tusschen de vertooning door, en daar stoof niemand zijn neus aan; je zoekt telkens eens een andere plek, en ziet vandaar alles weer anders, — publiek en voorstelling en den heelen toestand — hef is eigenlijk of je voor één geld ’n heelen boel voorstellingen op een en denzelfden avond meemaakt. Je ziet er best; öf door de gordijntjes achter de loges, die je wegschuiven kunt; öf vanaf de breede frappen, die naar de „pit” voeren. Het opgeprikte van het ziften in een schouwburg komt op die manier heelemaal te vervallen; geen vasfmetseling in een vasten fauteuil tusschen andere vastgemetselde in vaste fauteuils; geen consternatie van „pardon, mag ik u even lastig vallen”, en onvermijdelijk en pijnlijk betreden van de eksteroogen van evennaasten; geen paniek van struikelen; geen doodelijke verlegenheid bij hef abusievelijk omverwerpen van in duistere hinderlaag geplaatste koppen koffie of thee-, geen verbijsterende schrik, blos of transpiratie vanwege het onbewust aangrijpen van een citroenschijf in een verborgen cognacgroc; niets, niets van al de narigheden, welke hef opgepaktzilfen en hef „mag ik even voor u heengaan’ en hef heele verontrustende gedoe van derangeeren en rangeeren den vrijen meusch in vastgelegden staat berokkenen. Het was — ge hebt hef reeds geraden, scherpzinnige lezers — vanaf dat geprezen promenoir dus, dat uw dienstwillige dienaar den modeshow met al zijn ap- en dependentiën gadesloeg. ' Daar in die theaterzaal met zijn over loges, stalles, parterre, enz. verdeeld publiek, gonzend, babbelend, lachend, en elkander (bij wijze van spreken) opnemend; daar te midden der met bloemfestoenen omwikkelde pijlers; daar bij een muziekje van een ontelbaar aantal onvervalschte Weener muzikanten; — daar was men éen-twee-drie-hup in de feeststemming voor men het zelf recht wist. En niet weinig werd deze verhoogd, toen het scherm öp-, ot beter: vanéénging en het tooneel, rondom met bruin fluweelen gordijnen omhangen, een keurig, smaakvol echt Weener stilleven vertoonde: een divan met een witte vacht bedekt; een tafeltje, waarop een bloemruiker; een stoel, waarop nog niets of niemand zat; en een tweetal rood-wit-en-blauwe lakeien op den achtergrond. Dan ineens, changement a vue; de lakeien vatten elk een slip van het bruinfluweelen fond-gordijn, en laten een verschijning door van zoo lieve lijnen en kleuren, dat ze er zelf van staan te kijken. Daar had je nu een Wienerin, een slanke, gracieuze Wienerin in een costuumpje, dat klonk als een klok. Ze trad naar voren tot aan het voetlicht, maar ze zei niets; dan wandelde ze naar links, stond daar even stil, keek het publiek aan, en zei nog niets: daarop trad zij. behoedzaam tastend haar enkel naar vorenbrengend, op een trapje toe, en klom hef af. waarbij de door een daar voorhanden bediende toegesfoken hand alleen maar voor den vorm werd aangenomen, want ze kon hef best alleen; zonder zich om de zich vergapende, lachende, en waardeerende hoofdknikkende meneertjes en mevrouwtjes te bekommeren, kuierde ze op haar zwierige wijze er tusschen door, en dat allemaal zonder een woord te spreken, zonder te kuchen, zonder te lachen of te fluisteren of te prevelen, óf waf ook verder te doen dan . . . zich en met haar vooral ook haar sjieke japon en accessoires, fe'demonstreeren. En dat was verrukkelijk. Wij, die even teleurgesteld waren, dat deze, uit de mysterieuze fooneelwereld in ons profane midden afgedaalde actrice heelemaal niets zei, waren met hare stilzwijgendheid al gauw’ verzoend niet alleen, maar wij hadden het zonde gevonden als zij, de bekoorlijke verschijning, één woord gezegd, één kuch gelaten, één zucht uitgeblazen, één overbodig geluid of gebaar had losgelaten, dat van haar zwijgende bekoorlijkheid en van die van haar eenvoudjg-sjiek wandelcosfuum en smaakvollen hoed, de betooverende charme verbroken had. Hier was de actrice der actrices; geen woord behoefde ze te spreken, geen moeilijke rol van Shakespeare, Roelvink, Ibsen of Van Maurik had ze uit het hoofd geleerd; niets, niets, deed ze dan daar rustig en voornaam rondwandelen in haar allerliefst wandeltoilet. ... en de heele zaal was ademloos van aandachtige spanning. En — u houdt ons ten goede — maar wij vroegen ons op dat oogenblik af, waarvoor al die gezelschappen zus en zoo zich zoo mateloos uitsloven om maar steeds weer al die overbodige opvoeringen te geven die ontzaglijk veel voorbereiding, hoofdbrekens, nachfbrakens, en nog heel veel geld kosten, terwijl met zoo weinig, befrekkelijk weinig moeite althans, een veel grooter resultaat bereikt wordt. Immers de zaal was uitverkocht, en honderden moesten worden afgewezen; neen, dit is geen opsnijerij, maar een feit. . • Laaf ons er direct aan toevoegen, dat het bij deze eene zwijgende, maar smaakvol gekleede jonge wandelaarsfer niet bleef. Na haar kwam een stoet van anderen nog tusschen de twee rood wif-en-blauwe lakeien vanuit hef bruinfluweelen gordijn aanzweven, en wendde zich naar hef trapje en de hulpvaardig uitgestoken hand des dienaars aan den voet (van dat trapje) en doolde vol zwier de zaal in. En nadat de rondgang gemaakt was, zag men allen aan den anderen kant weer zwijgend langs een dergelijk trapje he^ tooneel beklimmen en gaan zooals zij gekomen waren, — doch niet dan nadat zij door de uitnemende wandelcostuumpjes, hoedjes, parasolletjes, handschoentjes, kousjes, schoentjes en waf er nog meer bij hoort, een uitnemenden indruk hadden achtergelaten op hef publiek. Wij hadden een heel goed oordeel over de Weensche modemakers, maar wat wij hier zagen, overtrof nog onze verwachtingen. En dat geldt niet alleen voor de voorname eenvoudige wandelpakjes en hoeden, maar al evenzeer voor de lieve, luchtige, levendige visifecosfuums en de statige avondtoiletten en bontmantels, veelal bekorend door rijke soberheid, en met gelukkig maar weinig voyante buitenissigheden. . . We hebben de costuums niet geteld, maar meer dan honderd waren er zeker. Het publiek werd echter niet moe, deze zwijgende actricetjes te bewonderen en hare zoo rijk gesorteerde garderobes: n schier ononderbroken rhythme van verscheidenheid, van afwisseling. Behalve dat was er nog een aardige afwisseling bedacht: Angèle Sydow en hare leerlingen gaven proeven van danskunst te zien. die het aankijken dubbel en dwars waard waren, en terecht bewondering en applaus vonden. Besluiten wij onze beschouwing met een hartelijk bedankje aan het adres van de Weener modefirma’s, die ons zulk een aangenamen. maar vooral ook zulk een leerzamen middag bezorgden en aan de directie van hef concertbureau Max van Gelder, die ons het vervaardigen der op pag. 8 en 9 van dit nummer gereproduceerde foto’s zeer welwillend toestond. Kyf-Kyf. EEN BELANGRIJKE INDUSTRIE. Hierboven brengen wij een drietal foto’s van een eigenaardige en belangrijke industrie: het vervaardigen van gresbuizen, bestemd voor waterleiding, drainage, enz. Links: Het maken van de bekende buizen. Midden: De schroefbuizen worden van een draad voorzien. Rechts: Een grespot, een groot stuk werk.
PDF
Nummer
1917, nr.12, 21 mrt. 1917
Blad
01
Tekst
iöt zie in dit nummer de hoogst-actueele, interessante foto’s van de omwenteling in Rusland, No 38 (12) 21 MAART 1917 AFZONDERLIJKE NUMMERS 12'Z» CENT A. W. SlJTHOFF’S UITGEVERS MAATSCHAPPIJ LEIDEN ABONNEMENT PER KWARTAAL f 1.50 PER WEEK 12 CENT A. S. ONDERWIJZER. Op *een vergadering van het Synagogisch Ressort Noord-Holland, verleden week te Amsterdam gehouden, is de heer A. S. Onderwijzer, rabbijn te Amsterdam, gekozen tot Opperrabbijn. Door deze benoeming is een einde gemaakt aan een interimairen toestand, ontstaan door het overlijden van dr. J. H. Dunner, een toestand, die vijf jaar geduurd heeft. De weleerw. heer A. S. Onderwijzer, die in 1862 te Muiden werd geboren, geniet in breede kringen warme sympathie om zijn strikt eerlijk karakter en oprechten godsdienstzin.
PDF
Nummer
1917, nr.12, 21 mrt. 1917
Blad
04
Tekst
PANORAMA 4 Wasted Energy en haar remedie Een causerie over Economie i gebrek aan brood eet men korstjes van pasteien,” zegt een bekend spreekwoord, dat echter al even erg hinkt als onze muntstandaard. Juister en volkomen up-to-date zou het zijn te zeggen: bij gebrek aan wittebrood eet men regeeringskrop, want de tijd van pasteien eten is voor velen lang voorbij en zal voorloopig niet meer aanbreken. Dit kan niet van iedereen gezegd worden. Zoo heb ik een kennis, die het voor den oorlog hard had. Hij zag er steeds sjofel uit en zijn jasje was zoo vet dat men er wel soep van kon koken. Dat vette jasje is den vent blijkbaar een vingerwijzing geweest. Hij ging in vetten doen en heeft zich zelf binnen korten tijd financieel vetgemest. Toen er met de vetconsenten geen droog brood meer te verdienen was, zei hij tegen mij: „Kerel waarom ga jij niet in vetten doen?” ,,Dank-je,” antwoordde ik. „Zeker nu het vet van den ketel is”. ,,Maar niemand heeft jou toch gezegd te wachten tot Tuinhuisje met pompoenen begroeid. het laatste kraaltje van de soep was?” Gelijk had hij, mijn practische vriend. „Kijk,” vervolgde hij, en hij liet zich nu ook van.den philosophischen kant zien, „dat is nou zoo’n echte Hollandsche karaktertrek van jou, te wachten tot de gelegenheid voorbij is”. ..Een goed kind dat naar zijn vader aardt,” mompelde ik. „Mijn vader was nu eenmaal een Hollander”. „Waarbij je niet vergeten moet te zeggen, dat het nieuwe geslacht niet altijd een verbeterde editie van het vorige is,” merkte mijn wijsgeerige vriend niet zeer complimenteus op. „ïk ben overtuigd,” ging hij voort, „dat als ik, om met den onvergetelijken Gerrit van de Linde, den welbekenden Schoolmeester te spreken: Een Hollander liet komen En hem vroeg of hij altemet iets van den Europeeschen oorlog had vernomen Hij zou antwoorden met 'n zucht: Dat er wel iets van schijnt aan te zijn volgens ’t algemeen gerucht”. „Nu, gezucht wordt er waarlijk genoeg,1’ merkte ik bitter op. „En met reden!” „Gezucht, accoord! Maar gedaan? Wat wordt er gedaan?” „Gedaan? Wat bedoel je, door de Regeering?” „Wandel je wel eens?’’hernam hij. z‘onder op mijn vraag te antwoorden, een beleefdheid, die ik wreekte door zijn idiote vraag even straal te negeeren. „Als je wandelt en je geeft je oogen goed den kost, zul je zien dat de ongunstige tijden ons nog bitter weinig geleerd hebben 1” „Wat bedoel je?” „De Engelschen hebben voor wat ik bedoel een kernachtige uitdrukking: wasted energy. Wat wordt er toch nog, als je eens rondkijkt, door mensch en natuur jammerlijk veel’ energie verwoest”. Een balkon met boonen, tomaten en keukenkruiden beplant. „Apropos! Waar hol je toch eigenlijk heen?” „Dat zal ik je zeggen: Ik zag laatst voor een werkmanswoning een tuintje, goed gelegen wat lucht en zonlicht betreft en in dat tuintje niets dan onkruid. Geen bloem die ’t oog bekoorde, geen plant‘die den mensch nuttig was. „Wasted energy!” Dat tuintje had met eenige moeite en weinig kosten, den huisgenooten aardappelen kunnen schenken, die toen niet te verkrijgen waren, of bloemkool wortelen en andere groenten, die wegens den hoogen prijs buiten het bereik van menige beurs vielen. Het kleinste stukje grond, een halve are, bijv. kan, mits gunstig gelegen, door rationeele wisselcultuur, waarbij de grond in drie of vier bedden wordt verdeeld, den eigenaar het geheele jaar van groenten voorzien. „Nood leert bidden, maar ook — handelen. Dat kunnen we bij onze Oostelijke buren zien. Als de oorlog hun, behalve de vele ellenden, iets nuttigs gebracht heeft, dan is ’t wel de erkenning en het streven: niets wat nog eenige waarde heeft als waardeloos weg te werpen, en geen plekje aarde dat productief te maken is, braak te laten liggen. We zouden hierin nog heel wat van hen kunnen leeren en staan misschien, om met een groot man te spreken „paf over het prompte” waarmee zij zich aan de ongunstige levensomstandigheden weten aan te passen, maar waarom volgen wij hun voorbeeld niet na? „In de nabijheid van mijn woning Jag een stuk weiland, dat voor bouwland bestemd is, reeds jaren ongebruikt. „Wasted energy,” dacht ik, zoo vaak ik langs dit biesbosch wandelde. Doch zie, dit jaar is het gehuurd door een werkman, die er moesland van gemaakt heeft en nu brengt het tal van groenten voort waardoor in de behoeften van zijn gezin voorzien wordt”. „Dat bewijst mij,” antwoordde ik, „dat om jouw moo’ e theorieën practisch om te zetten, er toch in allen geval een gelegenheid moet wezen. Maar als je nu over niets meer dan een plaatsje beschikt, of je woont driehoog en al de teelgrond, waarover je beschikt is in een dozijn bloempotten opgeborgen, zeg jij me dan eens, hoe men jouw agrarische wijsheden in agrarische nuttigheden kan veranderen”. „O, dat is gauw genoeg gezegd. Waar ’n wil is, is ook een weg. Zelfs het doof jou verachte plaatsje kan, mits niet door hooge muren ingesleten en door de zon niet geheel vergeten, dienstbaar gemaakt worden aan de behoeften. Als men aan de zonzijde een paar eenvoudige bakken plaatst met voedzame Tuinhuisje met komkommers begroeid. compoot aarde gevuld en men spijkert wat dunne latten langs den muur, dan kan men hierin verschillende keukenkruiden, peterselie en dergelijke planten. Men kan ook klimplanten nemen, waarvoor dan eetbare pompoenen, komkommers, sommige boonensoorten in aanmerking kunnen komen. „En dan zijn er nog onze vruchten (een onschatbaar voedingsmiddel in onzen zenuwsloopenden tijd.) Verschillende soorten ooft als peren, appelen, druiven, perziken enz. leenen zich bijzonder voor de weinig plaats vragende palmette- en .snoervormen, terwijl bovendien juist deze leisoorten de beste, fijnste vruchten geven. „Hieruit volgt tevens, dat niet alleen de muur van het plaatsje, maar alle muren aan Oost-, Zuid- en Westzijde van huis en schuur met spalierooft en -groenten beplant kunnen worden; ja, zelfs aan de Noordzijde gedijen nog sommige peren- en morellensoorten. Bovendien levert de goed onderhouden leiboom een heei wat aangenamer aanblik, dan de oude, kale muur, zoodat met de tong tevens het oog gestreeld wordt. „En wat nu verder de juffrouw van drie-hoog betreft, ook zij kan zij ’t op wat beperkter schaal, in haar behoefte aan groenten gedeeltelijk zelf voorzien; zij behoeft daarvoor niet eens haar grondbezit in de twaalf bloempotten te gebruiken, doch kan deze veilig voor haar kamerplanten reserveeren. Een etage-woning toch bezit gewoonlijk een balkon aan de vooraf een veranda aan de achterzijde. Deze ruimten kunnen met eenig overleg geheel voor de cultuur van groenten en vruchten worden gebezigd. Zooals uit dit schetsje te zien is,” ging hij met vuur voort en hij toonde mij eenige penkrabbels, „kan elke beschikbare ruimte van een balkon, zoo van onder als van boven, worden uitgebuit
PDF
Nummer
1917, nr.12, 21 mrt. 1917
Blad
05
Tekst
5 PANORAMA en dienstbaar gemaakt aan de teelt van boenen, tomaten en keukenkruiden ; aan de zijkanten kunnen zelfs dubbele bakken worden aangebracht) Natuurlijk kan men hieraan de meest mogelijke verscheidenheid geven, dit is aan ieders keus en vindingrijkheid overgelaten”. Ik begon respect te krijgen voor zijn argumenten, doch wilde mij nog niet gewonnen geven. „Denk je nu werkelijk, dat op die wijze de bestaande nood maar eenigszins zou verminderen?” vroeg ik hem. „Ja!” antwoordde hij met overtuiging. „Natuurlijk niet terstond, maar geleidelijk en als het algemeene toepassing vond. Trouwens als het eenige kans van slagen zal hebben, moet het particulier initiatief gesteund, neen, •voorafgegaan worden door dat van de overheid. Verschillende spoorwegbesturen hebben hierin reeds lang een voorbeeld gegeven, door aan haar baanwachters en werklieden stukjes ongebruikteh grond langs de baan voor groententee.lt af te staan; e’nkeie stadsbesturen hebben voor hun ingezetenen tuintjes beschikbaar gesteld, maar dit moet veel meer in/toepassing worden gebracht. Rijk-, provincie en stadsbesturen moeten de onder hen ressorteerende ongebruikte gronden zooveel mogelijk productief maken, hetzij door ze zelf te exploiteeren en de producten voor de gemeenschap beschikbaar te stellen; hetzij door ze in kavelingen aan de ingezetenen tegen geringen prijs te verhuren, zoo noodig met gebruik van zaad en landbouwgereedschappen en onder toezicht en met voorlichting van vaklieden. Er worden in ons land nog heel wat arbeids- en natuurkrachten verspild, er is hier nog veel „wasted energy,” 'mogen deze benauwde tijden er toe leiden, ■ dat hierin verbetering komt, dan zullen we ze niet tevergeefs beleefd hebben en ze ten slotte blijken heilzaam te zijn geweest l” „Kérel’” riep ik bewonderend uit, „jammer dat jouw energie in het vet gesmoord is: er is in jou een minister van landbouw verloren gegaan. Maar ik zal aan de Redactie van „Panorama” consent aanvragen om jouw theorieën wereldkundig te maken!” En dat heb ik nu gedaan I Naschrift, Ik heb meer gedaan 1 Nadat ik bovenstaande aan de Redactie van „Panorama” had toegezonden, ben ik begonnen de theorieën daarin vermeld zelf in practijk te brengen en heb daartoe mijn ongeveer 25 a 30 M2 groot stadstuintje als proefterrein genomen. Aangezien mijn tuintje, ingebouwd als het is, voor moesgrond niet bijzonder geschikt is en- ik bovendien mijn bloemen niet missen wil, heb ik getracht aan het aangename (mijn bloemen) het nuttige (vruchten) te paren en ben als volgt, te werk gegaan: alle wildgroeiende en veel lucht eischsnde boomen (ribes, wingerd, enz.) heb ik doen wegnemen en deze vervangen door eenige goede peresoorten in pyramidevorm (Bon Chretien Williams, William Duchesse.) Tegen de zuidelijke schutting heb ik een laten perzik geplant en tomaten de plaats doen innemen van eenige al te hoog groeiende rozestruiken. Voor mijn keukenraam deed ik een balfstam leiappel plaatsen, en langs mijn schuur een groot soort kruisbes in leivorm. De zonnige kale keukenmuur leent zich uitstekend voor het plaatsen van spalierooft. Teneinde het verlies aan rozen, door het verwijderen der rozestruiken aan te vullen, heb ik in het middenperk een zestal stamrozen geplant, terwijl langs de schutting aan de zijde der huiskamer verschik lende sierheesters geplaatst zijn. Ook op andere wijze hoop ik nog verder met mijn „grondbezit” te woekeren en deel de resultaten hiervan wellicht later nog eens aan de lezers van „Panorama” mede. Thans bepaal ik mij er slechts toe het hier medegedeelde door een situatie-teekening te verduidelijken. Moge het navolging vinden ! H. v. d. Z. Voor den Modernen Tijd door PlERRE LILS „Veni, creator spiritus”. D octor Philosophiae zat, gebogen over zware en dikke folianten, in zijn studeervertrek, waarin een groen-gekapte lamp een gezellig-getemperd licht verspreidde. Langs de wanden der kamer rij-den zich hooge en breede boekenkasten, die opgepropt waren met werken over physica, anthropologie, geheime kunsten. In een vreemd-gevormde. dik-buikige flesch op zijn werktafel was een homunculus ; rond zijn stoel op den grond lagen in wanorde en’ stonden tegen de pooten, in perkament gebonden boeken. Soms zocht hij er een uit den hoop, sloeg het open, keek erin en mompelde wat. Dan legde hij het weer mistroostig naast de andere. Het was vinnig koud maar de doctor had er geen hinder van, want hij was goed gekleed en in den schouw stond een groote haard fel te branden. Plotseling begon buiten een klokje te luiden met kalme, regelmatige en lichte klanken. Het klonk heel plechtig en teer in de ijle vrieslucht daarbuiten ; ze deinden af en aan met statig rhythme, maar ze stoorden den doctor in zijn werk. ’t Was vreemd, en hij begreep zelf niet waarom het luiden van een kerkklok hem altijd irriteerde, en hem steeds deed denken aan zijn lieve, goede moeder, die nu reeds lang dood was. „Dood,” herhaalde hij bij zichzelven, „dood ! Waartoe moesten zij, ik, en al die anderen, geboren worden? Alleen om te lijden, te zien lijden en te sterven ! Waartoe is dit alles noodig?'- — Hij stond nu op en ging naar het venster. Beneden in de breede straat, die uitliep op het kerkplein, zag hij de menschen zich haasten naar het kerkje, waarvan de bontgekleurde ramen verlicht waren en vriendelijk schenen te nooden. Het was een vreemd-plechtig gezicht : al die stil-gaande menschen over de blanke sneeuw en dat bescheiden kerkje, dat als verlangend zijn spits torentje SKAKESPEARE’S ROMEO EN JULIA. Henri Eerens als Romeo en Mevrouw Verkade als Julia. naar den met sterren bezaaiden hemel hief. Den doctor liet het echter onbewogen ; hij lachte eens om al die menschen, die hij dwazen en dwepers noemde, en hij ging weer, schouderophalend en in gedachten verzonken, terug naar zijn stoffige boeken, toen het klokje was uitgeluid en de laatste menschen in het kerkje verdwenen waren. Hij las en vergeleek en was zóo verdiept in wat zijn hersens bezighield, dat hij niet eens bemerkt had. dat een bleeke, jonge mande kamer-was binnengekomen en zich op een stoel bij de deur, uitgeput, had laten neervallen. Hij was zeer armoedig gekleed, de jongeling ; een overjas had hij niet aan, slechts een nauw buisje, waarvan de kraag hoog was opgezet en met een speld vast gehouden, bedekte zijn magere lichaam, dat rilde van de kou. Zijn broek was gerafeld en zijn schoenen waren stuk ; zijn handen en zijn gezicht zagen blauw. Eerst toen hij eenigen tijd daar gezeten had, bemerkte de doctor hem, omdat de jonge man een diepen zucht loosde. Hij wendde zich verbaasd om en vroeg : „Wie zijt gij en wat komt gij doen ?” De doctor kreeg niet dadelijk antwoord. Het was alsof de jongeling met geweld zijn gedachten in een zekere richting wilde dwingen. Eindelijk zei hij, en zijn stem klonk zwak : „Wat weet gij aan mijn naam ? Wat weet gij, indien ik u zeg, hoe mijn vader zich noemde? Mijn vader.” herhaalde hij aJs droomend, „ik ken hem niet meer, want ik verliet hem sinds lang! Ik zal u echter zeggen, wat ik doen kom. Ik kom met u spreken, eer ik sterven ga. Het zal niet lang meer duren ; ik voel het. Ik heb veel van u geleerd, want ik ben een uwer volgelingen, en nu wil ik u iets vertellen, wat gij mogelijk nog niet weet 1” Zijn stem had licht gebeefd, terwijl hij dit zeide en zijn lichaam rilde als in koorts. De doctor had hem slechts zwijgend aangekeken ; hij was uit zijn humeur omdat hij in zijn werk was gestoord. Hij wilde echter kalm blijven en den jongen man niet opwinden, daar hij dacht met een waanzinnige te doen te hebben of met iemand, die geld kwam vragen. Daarom zei hij slechts: „Vertel mij, wat gij te zeggen hebt, en ik zal luisteren De vreemde deed echter, of hij niet gehoord had wat de doctor had gezegd, want hij antwoordde niet. „Ik ben koud,” zei hij, terwijl hij op den haard toeging, eenige houtblokken, die onder den schouw lagen greep en deze op het vuur wierp. De ander keek verbaasd over deze brutaliteit maar de jonge man zei slechts: „Verwondert u dat? Ik zei u immers al, dat ik een uwer volgelingen was en hebt gij niet zelf onderwezen : „neemt wat uwe handen kunnen grijpen en geniet ervan” ? En ik heb altijd als de trouwste der uwen getracht uw leer toe te passen ; ik heb er voor geleden en gestreden ; ja, vooral geleden, maar ik kon niet anders, sinds ik mij aan u had overgeleverd. Ik was gevangen in de macht uwer redeneeringen. Ik heb alles verlaten', wat mij dierbaar was, alles, alles, om u te volgen en te kunnen leven naar uw woord. Want dat moest, gij vergde ons heelemaal, en niets, niets liet gij ons van wat ons eens heilig was, Ach neen. niets!” De jonge man zweeg. Het was heel stil in het vertrek : een uitgebrand houtblok in den haard stortte onder een regen van vonken ineen. Beiden schrokken op. Dan vervolgde de jongeling met vastere stem, ter wijl hij met de hand over zijn voorhoofd streek als wilde bij sombere gedachten verdrijven : „Maar ik zal u alles geregeld vertellen... zooveel ik kan. Voor ik overging naar uw leer van de Rede en het Verstand, geloofde ik in Hem, die Liefde was en Harmonie, en die eens gezegd heeft * „Kom tot mij, allen die belast en beladen zijt, en ik zal u verkwikken,” Ik was eenvoudig en nederig : ik dacht nooit veel na, was tevreden en verlangde niet wat buiten mijn bezit was. De wereld en de menschen die erop waren, vond ik goed, en ik had eerbied voor Hem, die dit alles zoo gemaakt had; die de bloemen en de planten, de vogels en de zon en de sterren geschapen had. Ik vroeg niet waarom alles zóó, en niet anders was. Wat kon het mij schelen ? Ik voelde mij gelukkig, en dat was me voldoende. „Toen, op een winterdag, . -- ik herinner mij dit alles nog zoo goed. omdat die dag een omkeer in mijn leven bracht — kreeg ik een van uw boeken in handen, waarin gij sprak over het lijden op deze wereld en hoe alles f/o/c Berssenbrugge.) was voorbeschikt om te sterven en te vergaan. Wat zag u de Wereld en het Leven anders, dan ik ze tot nu toe gezien had. Bij de geboorte van een kind, hoorde gij reeds de klachten die geslaakt zouden worden bij zijn sterven ; ons geluk om het bezit van iets liefs werd vergald door de vrees öm het verlies, en het genieten van alles wat er rondom ons mooi en lief en goed was, maakte u ónmogelijk door uw wetenschap van er eens van te moeten scheiden. Met uw redeneeringen en theorieën maakte u alles zoo dor en zoo koud, al het schoone en poëtische vluchtte op uw woorden. Maar er was ook niets waarachtig schoons en goeds op de wereld, zei u. Wat was de mensch, de koning der schepping ? — Een dier, wat meer ontwikkeld dan de overige. -— Wat was het Leven ? — Een droom — en niet eens een mooie die voor den een kort, voor den ander lang duurde, maar voor allen kwam het eind: de dood. Ja, de dood was het einde van alles; daarom moesten w'e genieten van het Leven zooveel we slechts konden ; liet goede zoowel als het kwade. Het kwade was ook immers geen kwaad; in de natuur en dus bijgevolg ook in den mensch, die v, as een deel van die natuur, was geen kwaad ; dat was een door de menschen uitgedacht woord voor door henzelf gemaakte begrippen, Alles was goed. wat voor mij goed was Liefde bespottelijk woord. Er was geen liefde er was slechts egoïsme en haat. Haat het meeste, die leefde in ieder mensch en in ieder dier. „Zie maar,” schreef u, „zie den strijd om het bestaan onder de dieren, de menschen, de planten, is daar, in deze grondwet der natuur, soms liefde ? Ging niet de zwakke verloren, en overleefde niet de sterke ? Waar was dan de Hefde?” De jongeling zweeg even. a’s om op adem te komen, eer hij verder ging : „Ik had over* dit alles nooit nagedacht en de macht uwer woorden sleepte mij mee. Het brak iets moois in mij, m#ar ik kon uw redeneeringen toch niet weerleggen, want het ging boven mijn verstand. Maar wat gij zei leek mij een
PDF
Nummer
1917, nr.12, 21 mrt. 1917
Blad
06
Tekst
PANORAMA 6 openbaring: Breek met al het oude; dat zijn valsche leeringen door dwepers saamgesteld en ze missen allen schijn van waarheid. Zij strijden tegen uw verstand, het hoogste in gansch de natuur. Wees uzelf, leerde gij, en durf het Leven aanvaarden zooals het zich aan u voordoet. Ook al vindt ge het dan slecht. Geloof niet meer, dan wat gij zien en begrijpen kunt. Dat alleen is waar ! Gij zijt vrijgeboren ; wèes dan vrij en volg uw rede en verwerp alles wat een „kliek” u wil wijsmaken.” Weer zweeg hij even. De doctor schoof onrustig heen en weer op zijn stoel : hij scheen bang voor den jongen man, die sprak als in een droom, met groote, starende oogen „Ik was nog jong,” vervolgde hij. „Uw woorden waren muziek voor mij. ik luisterde er naar en ging de wereld in, denkend dat ik nu eerst pas aan mijn roeping van menschzijn, gehoor gaf. Mijn grijzen vader en oude moeder verliet ik, want ik ergerde me nu aan hun kinderlijk geloof. Ik wilde niet meer gelooven, maar evenals gij door redeneeren de waarheid vinden. De wereld vond ik slecht! Waarom duldde de Schepper ervan, dat de een weelde had en de ander honger ? Waarom was er ziekte en dood en oorlog en hongersnood ? Waarom waren er zwakken en sterken, en waarom niet alleen sterken ? Ik k n me dit alles niet verklaren, en daarom dacht ik dat de wereld op verkeerden grondslag berustte. Dat was de genadeslag ; ik keerde mij af van alles wat mij vroeger dierbaar was en mijn eenig vertrouwen. Wel gevoelde ik mij ellendig, maar dat moest, want we moesten leeren onszelf te zijn en we waren immers maar nietige, ellendige schepsels, geboren om te lijden en te sterven. Dat was nu eenmaal de onveranderlijke werkelijkheid, al was ze hard ; maar waartoe zouden we onszelf misleiden ? Waartoe onszelf, en al het ons omringende, mooier wanen, dan het in werkelijkheid is? De waarheid, dat was het, en alleen wat we zien en begrijpen kunnen, was de waarheid, en om die te vinden moesten we redeneeren en leven! Want vooral het Leven moesten we kennen, door en door, het goede zoowel als hetgeen de menschen kwaad noemden, dan eerst kwamen wij tot de aanschouwing derwerkelijkheid. ,,En ik wilde leven. I k zwierfrond, zocht en zocht, dagen en nachten, maanden, jaren, in steden en op het land, maar ik vond niets. Alles liet me leeg en hongerig, want gij hadt mij niets gegeven in de plaats van wat gij mij ontnomen had, dan wat ten halve geweten waarheid. Ik had gedacht, daarmede alles te kunnen begrijpen en doorgronden ; maar ik had mij laten misleiden door den schitter-schijn uwer leege en holle woor den. . Ik zwierf en zocht... Ik heb de zonde en den haat gekoesterd aan mijn borst, omdat ik weten wilde, en vergeten wat mij vroeger gelukkig deed zijn en wat ik nu verloren had. Ik ben achter u aan gegaan als een kind achter een zeepbel; ik trachtte u te vatten maar telkens waart gij verdwenen. O, ware ik toch teruggekeerd, toen het nog tijd was. Nu kan ik niet meer, want ik heb niets, niets over. Gij hebt mij het kruis van mijn Geloof uit mijn handen geslagen, zoodat het in splinters voor'mijn voeten ligt;,de roode rozen van mijn Liefde hebt gij met uw adem verzengd en alleen de doornen liet gij mij ; het anker van mijn Hoop vindt geen grond meer. Mijn hart is koud en mijn ziel is leeg en mijn hoofd moe ! Zoo moe, zóo moe ! Dat de dood mij toelacht als de slaap iemand die nachten aaneen gewaakt heeft. Vergeten, vergeten wil ik de wereld zooals gij ze gemaakt hebt. Want gij hebt alles uit elkaar gerukt en ge hebt gedood het leven in retort en reageerbuis. En dan klaagt gij, dat er geen leven, geen ziel is in het heelal. Het is uw eigen schuld, de schuld van uw brutale analyse. Ge hebt zelf gedood het poëtische en schoone in de natuur met de dorre woorden uwer stellingen, en in uw verwatenheid van half-weten, hebt gij wat ge niet wist, verworpen en uw eigen nietig verstand gesteld als maatstaf aller dingen en van goed en kwaad ! Dat wilde ik u zeggen, vóór ik sterven ga. Ik wil u waarschuwen, want ge weet niet wat ge doet. Telkens wanneer ge opbouwt nieuwe stellingen en nieuwe analyses stelt, begaat gij een moord op wie nog gelukkig zijn en kinderlijk vertrouwen. En als gij zegt, dat wat geweten kan worden alleen waar is en dat meer te gelooven dom is ; als gij zegt dat er boven de natuur niets is en dat de natuur zelve F. J. VAN ROSSUM DUCHXTTEL. t Te Yokohama fjapan) is overleden de bekende kunstschilder F. J. van Rossum Duchattel. — Hij werd in 1856 te Leiden geboren en werkte in zijn leerjaren onder leiding van Wiliem Maris te ’s-Gravenhage, waar hij geruimen tijd woonde'en in schilderskringen een bekende figuur was. Na zijn verblijf in Den Haag vestigde hij zich aan de Vecht. Voor zijn kunst maakte hij eenige jaren geleden een reis door Indië; thans was hij op een tournée door Japan. Zijn grootste vermaardheid kreeg hij door zijn luchtige aquarellen. Ook zijn Indische waterverfteekeningen werden zeer geroemd en vonden gretig koopers. Hierboven een proeve van zijn werk. in zich haar heerscheres en gebiedster is; wanneer gij ontkent dat ook de natuur is voortgebracht en volgens vaste wetten geregeerd wordt door een hoogere Macht, die staat boven die natuur, dan ontneemt ge honderden uwer medemenschen het liefste en heiligste dat zij hebben en druppelt in de geslagen wonden het gif uwer ten halve geweten waarheid. Ge jaagt hen voort naar den dood en laat hen zonder hulpe sterven; gij reikt geen hand in hun doodsstrijd en sluit niet hun oogen. En als zij, angstig, smeeken om.de hulp van hen, die gaan door het Leven, hooghoudend de flambouwen hunner menschenliefde en barmhartigheid en die troosten de door passie wreed geslagenen en de door haat verblinden, dan scheldt gij hen voor lafaards, en gij zegt hun, dat boete en berouw verraad is aan onszelf en dat het laf is te vreezen voor vergelding, omdat we deden, wat de natuur in ons gelegd had.” De jongeling zweeg. Het leek als was in extase en zag hij een groot visioen, zóo staarden zijn oogen in het onbestemde. Dan, opstaand, ging hij voort: „Aan mij ziet gij, wat er wordt van hen, die leven naar uw woorden. Dat wilde ik u zeggen, vóór ik sterven ga, want ik wilde, dat gij kennen zoudt de vruchten van uw arbeid . . . Ik zal spoedig sterven,” zei hij, „ik weet het, want met ieder oogenblik^ voel ik het leven mij ontvlieden. Maar er is in mijn hart geen leed oyer het scheiden van de wereld, zooals ik ze door u heb leeren zien.” Hij zweeg en wilde weggaan, de jonge man, maar zijn krachten waren uitgeput en stervend zonk hij op den grond, waar hij liggen bleef. De doctor sloeg de handen voor de oogen ; hij durfde niet kijken naar zijn volgeling .... we wisten, hoe Fré en Han elk dubbeltje, v .ór ze het uitgaven, dikwijls moesten omkeeren, hadden we (mijn .vrouw en ik) afgesproken, dat we koekjes zouden meebrengen voor hun tea. Het was hun éérste, na tien jaar verloving. En toch nog een voorbarige. Want nog altijd waren ze niet getrouwd. Ze vormden het eeuwig verloofde paar. Je kon ze je eigenlijk niet anders voorstellen. Het hoorde zoo bij ze. Ze waren er dan ook aan gewend geraakt en het leven scheen altijd zoo voor ze ingericht. Ze leken op hun bestemming. Ze hadden wel dikwijls over trouwen gedacht, maar telkens was er iets tusschenbeide gekomen. Hij had gedaan gekregen op zijn kantoor of de zaken in het algemeen gingen slecht of er was ziekte of een andere tegenvaller. Eens had-ie zelfs een vol jaar te bed moeten liggen wegens beginnende tuberculose en dien slag zouden ze wel nooit te boven komen. Doch ze hadden er al in berust. Ze kenden geen verlangen meer. Ze waren tevreden zoo. Op een keer was het er toch bijna van gekomen, vandat. huwelijk. Het stond in verband met een bofje, dat ze zeker verwachtten. Al dien tijd was zij erg onrustig geweest en Han, die anders nooit uit z’n evenwicht geraakte, had ’n humeurigheid getoond, zoodat er geen huis met ’m viel te houden, ’t Was duidelijk, hoe ze beiden opzagen tegen hun nieuwen toestand. En ze kwamen niet weer in hun ouwen doen, vóór ’n nieuwe hindernis hun plannen weer in den weg stond. Ze leken er haast blij om. M’n vrouw en ik zouden dus koekjes meebrengen voor hun eerste tea. Over die tea was ook al heel wat te doen geweest. Fré en Han schaamden zich namelijk ’n weinig, dat ze altijd, zooals ze ’t noemden, zoo moesten klaploopen. Dat klaploopen bestond daaruit, dat ze den Zaterdag en Zondag de middag- en avondthee steeds gebruikten bij de kennissen, zonder dat ze hun ooit iets konden terugdoen. We hadden er natuurlijk bij herhaling hartelijk om gelachen en vaak gedreigd : „Pas maar op! Als jullie eenmaal getrouwd zijn, zul je eens zien!” Dan keken ze elkaar aan, Fré en Han. Als ze eenmaal getrouwd waren ! Maar nu kwam ’t er toch van, althans van de tea. Op Han’s kamer zou die plaats hebben, heel feestelijk. Op dat huwelijk konden ze niet langer wachten. M’n vrouw en ik, we namen dus koekjes mee. We hadden heel lekkere uitgezocht, bijzondere, voorzóó’n gelegenheid! We stonden wel tien minuten in den banketwinkel en onze keuze leek ons ten slotte zeer geslaagd, ’t Waren — ’k zie ze nóg — eenigszins langwerpige koekjes, met iets wits er op, ’n soort amandel-strooisel, en binnenin (we proefden even) was ’t zacht, net.........voor verloofden. En omdat we wisten, dat al de kennissen kwamen, namen we maar ineens drie ons ; 'n pond leek me wat ordinair. Met dien zak togen we Han-waarts. Ik droeg de lekkernij, ’k Kwam mezelf wat erg burgerHianop-z’n-Zondagsch voor. ’k Geneerde me. Of ik ’n voorraad snoep voor ’n heele familie ingeslagen had ! Maar dan dacht ’k aan Fré en Han, de gelukkigen, en over de plichten der vriendschap en zoo meer en ’k trotseerde blikken ! We kwamen aan de gracht, waar Han z’n kamer had. ’k Voelde nog naarm’n sigarenkoker. Dien had ik extra gevuld voor die tea. We belden aan. Fré deed zelf open. Ze zag er opgetogen uit. Dat stemde ons bij voorbaat dankbaar. „Ze zijn er allemaal al,” fluisterde Fré. ’k Veegde lang m’n voeten. Toen, op een wenk van m’n vrouw, reikte ’k, erg linksch, de koekjes over. Zoo’n delicaat geval ook ! Fré kreeg ’n kleur. „Dat had je niet moeten doen !” weerde ze zacht af. Maar m’n vrouw zei verontwaardigd met ’n lach : „Stel je voor!” Toen zei ook ik, met’n kuch: „Ja, stel je voor !” En Fré moffelde den zak met ’n bedankje weg. J a, ze waren er allen. De kamer was vol. Met moeite zochten we ’n plaatsje. Wat ’n gezelligheid ! Daar waren allen ’t over eens. Maar vooral Han genoot. Hij voelde zich minstens al huisvader, hoe ver hij van dat geluk ook nog af was. Z’n trouwhartige oogen blinkerden en schitterden en vuurden, of er geen opkomen was aan z’n levensvreugd. Dat z’n bril daar tegen kon ! M’n vrouw en ik keken elkaar eens aan, met ’n tevreden knikje. Dan namen we de kamer aandachtig op. ’t Zag er eigenlijk wel erg sjofeltjes uit. Dat leelijke behang met die weinige, heel gewone platen, die verkoophuismeubeltjes en de schoorsteen met z’n akelig-goedkoope prullen, hoe lééfde men daartusschen. Maar ach. over die dingen moest je nu maar niet denken, ’t Voornaamste was, dat Fré en Han hun tea hadden. En wat een tea! De De Baar’s, anders heel aardige luidjes, die breed dachten, keken even ernstig. Ook Wildering en zijn vrouw zetten een ongewoon gezicht. Van Vuren; de ongehuwde, streek door zijn haar. Het was dan ook een onverantwoordelijke overdaad. Daar was Fré, na even in de keuken van Han’s hospita geweest te zijn, binnengekomen met schaaltjes, schaaltjes en nóg een schaal. Wat daar allemaal oplag ! Fré’s jongere zusje, voor de convenances bij deze tea tegenwoordig, torste mee. Een heele banketbakkerswinkel! We zetten groote oogen op. Hoe kon men zich zóó te buiten gaan ! Er waren drieërlei soort koekjes (de onze meegeteld) plus heerenbanket, taartjes én appelbollen. Was ’t eigenlijk niet een beetje a la parvenu ? Een oogenblik zei niemand wat. Dan begrepen we echter, dat we het geluk van de verloofden om niets ter wereld mochten verstoren. Het moest vandaag één harmonie zijn. En ieder op z’n beurt zei een aardigheidje over de te vele schaaltjes. „Zoo, zoo ! Jullie doen het niet min,” vond Wildering met een slag op zijn breede knie. „Doen jullie het in eens voor een heel-jaar af ?” (Zie vervolg op pag 10}. De "TEA" door JOH. W. BROEDELET
PDF
Blad 
 van 2380
Records 3001 tot 3005 van 11897