|
PANORAMA 6
openbaring: Breek met al het oude; dat zijn valsche
leeringen door dwepers saamgesteld en ze missen allen schijn
van waarheid. Zij strijden tegen uw verstand, het hoogste
in gansch de natuur. Wees uzelf, leerde gij, en durf het Leven
aanvaarden zooals het zich aan u voordoet. Ook al vindt
ge het dan slecht. Geloof niet meer, dan wat gij zien en
begrijpen kunt. Dat alleen is waar ! Gij zijt vrijgeboren ; wèes
dan vrij en volg uw rede en verwerp alles wat een „kliek”
u wil wijsmaken.”
Weer zweeg hij even. De doctor schoof onrustig heen
en weer op zijn stoel : hij scheen bang voor den jongen
man, die sprak als in een droom, met groote, starende
oogen
„Ik was nog jong,” vervolgde hij. „Uw woorden waren
muziek voor mij. ik luisterde er naar en ging de wereld in,
denkend dat ik nu eerst pas aan mijn roeping van menschzijn,
gehoor gaf. Mijn grijzen vader en oude moeder verliet
ik, want ik ergerde me nu aan hun kinderlijk geloof. Ik wilde
niet meer gelooven, maar evenals gij door redeneeren de
waarheid vinden. De wereld vond ik slecht! Waarom duldde
de Schepper ervan, dat de een weelde had en de ander
honger ? Waarom was er ziekte en dood en oorlog en hongersnood
? Waarom waren er zwakken en sterken, en waarom
niet alleen sterken ? Ik k n me dit alles niet verklaren, en
daarom dacht ik dat de wereld op verkeerden grondslag
berustte. Dat was de genadeslag ; ik keerde mij af van
alles wat mij vroeger dierbaar was en mijn eenig vertrouwen.
Wel gevoelde ik mij ellendig, maar dat moest, want we
moesten leeren onszelf te zijn en we waren immers maar
nietige, ellendige schepsels, geboren om te lijden en te
sterven. Dat was nu eenmaal de onveranderlijke werkelijkheid,
al was ze hard ; maar waartoe zouden we onszelf
misleiden ? Waartoe
onszelf, en al het ons
omringende, mooier
wanen, dan het in
werkelijkheid is? De
waarheid, dat was het,
en alleen wat we zien
en begrijpen kunnen,
was de waarheid, en
om die te vinden moesten
we redeneeren en
leven! Want vooral
het Leven moesten
we kennen, door en
door, het goede zoowel
als hetgeen de
menschen kwaad
noemden, dan eerst
kwamen wij tot de
aanschouwing derwerkelijkheid.
,,En ik wilde leven.
I k zwierfrond, zocht en
zocht, dagen en nachten,
maanden, jaren,
in steden en op het
land, maar ik vond
niets. Alles liet me
leeg en hongerig, want
gij hadt mij niets gegeven
in de plaats van
wat gij mij ontnomen
had, dan wat ten halve
geweten waarheid. Ik
had gedacht, daarmede
alles te kunnen begrijpen
en doorgronden ;
maar ik had mij laten
misleiden door den
schitter-schijn uwer
leege en holle woor
den.
. Ik zwierf en zocht... Ik heb de zonde en den haat gekoesterd
aan mijn borst, omdat ik weten wilde, en vergeten
wat mij vroeger gelukkig deed zijn en wat ik nu verloren
had. Ik ben achter u aan gegaan als een kind achter een
zeepbel; ik trachtte u te vatten maar telkens waart gij
verdwenen. O, ware ik toch teruggekeerd, toen het nog tijd
was.
Nu kan ik niet meer, want ik heb niets, niets over.
Gij hebt mij het kruis van mijn Geloof uit mijn handen geslagen,
zoodat het in splinters voor'mijn voeten ligt;,de
roode rozen van mijn Liefde hebt gij met uw adem verzengd
en alleen de doornen liet gij mij ; het anker van mijn Hoop
vindt geen grond meer. Mijn hart is koud en mijn ziel is
leeg en mijn hoofd moe ! Zoo moe, zóo moe ! Dat de dood
mij toelacht als de slaap iemand die nachten aaneen gewaakt
heeft.
Vergeten, vergeten wil ik de wereld zooals gij ze
gemaakt hebt. Want gij hebt alles uit elkaar gerukt en ge
hebt gedood het leven in retort en reageerbuis. En dan
klaagt gij, dat er geen leven, geen ziel is in het heelal. Het
is uw eigen schuld, de schuld van uw brutale analyse.
Ge hebt zelf gedood het poëtische en schoone in de
natuur met de dorre woorden uwer stellingen, en in uw
verwatenheid van half-weten, hebt gij wat ge niet wist,
verworpen en uw eigen nietig verstand gesteld als maatstaf
aller dingen en van goed en kwaad !
Dat wilde ik u zeggen, vóór ik sterven ga. Ik wil u waarschuwen,
want ge weet niet wat ge doet. Telkens wanneer
ge opbouwt nieuwe stellingen en nieuwe analyses stelt,
begaat gij een moord op wie nog gelukkig zijn en kinderlijk
vertrouwen. En als gij zegt, dat wat geweten kan worden
alleen waar is en dat meer te gelooven dom is ; als gij zegt
dat er boven de natuur niets is en dat de natuur zelve
F. J. VAN ROSSUM DUCHXTTEL. t
Te Yokohama fjapan) is overleden de bekende kunstschilder F. J. van Rossum Duchattel. — Hij werd in 1856 te Leiden geboren en werkte in zijn leerjaren onder
leiding van Wiliem Maris te ’s-Gravenhage, waar hij geruimen tijd woonde'en in schilderskringen een bekende figuur was. Na zijn verblijf in Den Haag vestigde hij
zich aan de Vecht. Voor zijn kunst maakte hij eenige jaren geleden een reis door Indië; thans was hij op een tournée door Japan. Zijn grootste vermaardheid kreeg
hij door zijn luchtige aquarellen. Ook zijn Indische waterverfteekeningen werden zeer geroemd en vonden gretig koopers. Hierboven een proeve van zijn werk.
in zich haar heerscheres en gebiedster is; wanneer gij ontkent
dat ook de natuur is voortgebracht en volgens vaste
wetten geregeerd wordt door een hoogere Macht, die
staat boven die natuur, dan ontneemt ge honderden uwer
medemenschen het liefste en heiligste dat zij hebben en
druppelt in de geslagen wonden het gif uwer ten halve geweten
waarheid. Ge jaagt hen voort naar den dood en laat
hen zonder hulpe sterven; gij reikt geen hand in hun doodsstrijd
en sluit niet hun oogen. En als zij, angstig, smeeken
om.de hulp van hen, die gaan door het Leven, hooghoudend
de flambouwen hunner menschenliefde en barmhartigheid
en die troosten de door passie wreed geslagenen en de door
haat verblinden, dan scheldt gij hen voor lafaards, en gij
zegt hun, dat boete en berouw verraad is aan onszelf en
dat het laf is te vreezen voor vergelding, omdat we deden,
wat de natuur in ons gelegd had.”
De jongeling zweeg. Het leek als was in extase en zag
hij een groot visioen, zóo staarden zijn oogen in het onbestemde.
Dan, opstaand, ging hij voort:
„Aan mij ziet gij, wat er wordt van hen, die leven naar
uw woorden. Dat wilde ik u zeggen, vóór ik sterven ga, want
ik wilde, dat gij kennen zoudt de vruchten van uw arbeid . . .
Ik zal spoedig sterven,” zei hij, „ik weet het, want met
ieder oogenblik^ voel ik het leven mij ontvlieden. Maar er
is in mijn hart geen leed oyer het scheiden van de wereld,
zooals ik ze door u heb leeren zien.”
Hij zweeg en wilde weggaan, de jonge man, maar zijn
krachten waren uitgeput en stervend zonk hij op den grond,
waar hij liggen bleef.
De doctor sloeg de handen voor de oogen ; hij durfde
niet kijken naar zijn volgeling ....
we wisten, hoe Fré en Han elk dubbeltje,
v .ór ze het uitgaven, dikwijls moesten omkeeren,
hadden we (mijn .vrouw en ik) afgesproken,
dat we koekjes zouden meebrengen
voor hun tea. Het was hun éérste, na tien
jaar verloving. En toch nog een voorbarige.
Want nog altijd waren ze niet getrouwd.
Ze vormden het eeuwig verloofde paar. Je kon ze je
eigenlijk niet anders voorstellen. Het hoorde zoo bij ze.
Ze waren er dan ook aan gewend geraakt en het leven scheen
altijd zoo voor ze ingericht. Ze leken op hun bestemming.
Ze hadden wel dikwijls over trouwen gedacht, maar
telkens was er iets tusschenbeide gekomen. Hij had gedaan
gekregen op zijn kantoor of de zaken in het algemeen
gingen slecht of er was ziekte of een andere tegenvaller.
Eens had-ie zelfs een vol jaar te bed moeten liggen wegens
beginnende tuberculose en dien slag zouden ze wel nooit
te boven komen. Doch ze hadden er al in berust. Ze kenden
geen verlangen meer. Ze waren tevreden zoo.
Op een keer was het er toch bijna van gekomen, vandat.
huwelijk. Het stond in verband met een bofje, dat ze zeker
verwachtten. Al dien tijd was zij erg onrustig geweest en
Han, die anders nooit uit z’n evenwicht geraakte, had
’n humeurigheid getoond, zoodat er geen huis met ’m viel
te houden, ’t Was duidelijk, hoe ze beiden opzagen tegen
hun nieuwen toestand.
En ze kwamen niet weer in hun ouwen doen, vóór ’n
nieuwe hindernis hun plannen weer in den weg stond. Ze
leken er haast blij om.
M’n vrouw en ik zouden dus koekjes meebrengen voor
hun eerste tea. Over die tea was ook al heel wat te doen
geweest. Fré en Han schaamden zich namelijk ’n weinig,
dat ze altijd, zooals ze ’t noemden, zoo moesten klaploopen.
Dat klaploopen bestond daaruit, dat ze den Zaterdag en
Zondag de middag- en avondthee steeds gebruikten bij de
kennissen, zonder dat ze hun ooit iets konden terugdoen.
We hadden er natuurlijk bij herhaling hartelijk om gelachen
en vaak gedreigd : „Pas maar op! Als jullie eenmaal getrouwd
zijn, zul je eens zien!” Dan keken ze elkaar aan,
Fré en Han. Als ze eenmaal getrouwd waren !
Maar nu kwam ’t er toch van, althans van de tea. Op
Han’s kamer zou die plaats hebben, heel feestelijk. Op dat
huwelijk konden ze niet langer wachten.
M’n vrouw en ik, we namen dus koekjes mee. We hadden
heel lekkere uitgezocht, bijzondere, voorzóó’n gelegenheid!
We stonden wel tien minuten in den banketwinkel en onze
keuze leek ons ten slotte zeer geslaagd, ’t Waren — ’k zie
ze nóg — eenigszins langwerpige koekjes, met iets wits
er op, ’n soort amandel-strooisel, en binnenin (we proefden
even) was ’t zacht, net.........voor verloofden. En omdat
we wisten, dat al de kennissen kwamen, namen we maar
ineens drie ons ; 'n pond leek me wat ordinair. Met dien
zak togen we Han-waarts.
Ik droeg de lekkernij, ’k Kwam mezelf wat erg burgerHianop-z’n-Zondagsch
voor. ’k Geneerde me. Of ik ’n voorraad
snoep voor ’n heele familie ingeslagen had ! Maar dan dacht
’k aan Fré en Han, de gelukkigen, en over de plichten der
vriendschap en zoo meer en ’k trotseerde blikken !
We kwamen aan de gracht, waar Han z’n kamer had.
’k Voelde nog naarm’n
sigarenkoker. Dien had
ik extra gevuld voor
die tea. We belden aan.
Fré deed zelf open.
Ze zag er opgetogen
uit. Dat stemde ons bij
voorbaat dankbaar.
„Ze zijn er allemaal
al,” fluisterde Fré.
’k Veegde lang m’n
voeten. Toen, op een
wenk van m’n vrouw,
reikte ’k, erg linksch,
de koekjes over. Zoo’n
delicaat geval ook !
Fré kreeg ’n kleur.
„Dat had je niet moeten
doen !” weerde ze
zacht af. Maar m’n
vrouw zei verontwaardigd
met ’n lach :
„Stel je voor!” Toen
zei ook ik, met’n kuch:
„Ja, stel je voor !”
En Fré moffelde den
zak met ’n bedankje
weg.
J a, ze waren er allen.
De kamer was vol. Met
moeite zochten we ’n
plaatsje. Wat ’n gezelligheid
! Daar waren
allen ’t over eens.
Maar vooral Han genoot.
Hij voelde zich
minstens al huisvader,
hoe ver hij van dat geluk
ook nog af was.
Z’n trouwhartige oogen
blinkerden en schitterden
en vuurden, of er
geen opkomen was aan z’n levensvreugd. Dat z’n bril daar
tegen kon !
M’n vrouw en ik keken elkaar eens aan, met ’n tevreden
knikje. Dan namen we de kamer aandachtig op.
’t Zag er eigenlijk wel erg sjofeltjes uit. Dat leelijke behang
met die weinige, heel gewone platen, die verkoophuismeubeltjes
en de schoorsteen met z’n akelig-goedkoope
prullen, hoe lééfde men daartusschen. Maar ach. over die
dingen moest je nu maar niet denken, ’t Voornaamste
was, dat Fré en Han hun tea hadden. En wat een tea!
De De Baar’s, anders heel aardige luidjes, die breed
dachten, keken even ernstig. Ook Wildering en zijn vrouw
zetten een ongewoon gezicht. Van Vuren; de ongehuwde,
streek door zijn haar.
Het was dan ook een onverantwoordelijke overdaad. Daar
was Fré, na even in de keuken van Han’s hospita geweest
te zijn, binnengekomen met schaaltjes, schaaltjes en nóg
een schaal. Wat daar allemaal oplag ! Fré’s jongere zusje,
voor de convenances bij deze tea tegenwoordig, torste
mee. Een heele banketbakkerswinkel! We zetten groote
oogen op. Hoe kon men zich zóó te buiten gaan !
Er waren drieërlei soort koekjes (de onze meegeteld)
plus heerenbanket, taartjes én appelbollen. Was ’t eigenlijk
niet een beetje a la parvenu ?
Een oogenblik zei niemand wat. Dan begrepen we echter,
dat we het geluk van de verloofden om niets ter wereld
mochten verstoren. Het moest vandaag één harmonie
zijn. En ieder op z’n beurt zei een aardigheidje over de te
vele schaaltjes.
„Zoo, zoo ! Jullie doen het niet min,” vond Wildering
met een slag op zijn breede knie. „Doen jullie het in eens
voor een heel-jaar af ?”
(Zie vervolg op pag 10}.
De "TEA" door JOH. W. BROEDELET
|