|
Reederij werd, zooals Uwe Magnificentie reeds uiteenzette,
in alle stilteopgericht, en haartaakmoest ’twezen,
uitsluitend waren van groote waarde te vervoeren. Het
ging erom, de grondstoffen daarginds in alle stilte
op te slaan, de „Deutschland” op een veilige plaats te
koopen en veilig te leggen en voor iederen aanslag te
beschutten. Dit hebben op uitstekende wijze de agenten
van den Norddeutschen Lloyd, de heer Paul Hilken
en zijn vader, de heer Hilken Sen., evenals kapitein
Hinsch en de hem toegevoegde heeren uitgevoerd.
Het aandeel, dat kapitein König, zijn officieren en
manschappen aan het werk hebben, heeft Uwe Magnificentie
reeds doen uitkomen. Ik van mijn kant
wil namens de reederij slechts nogmaals hier onzen
medewerkers op de „Deutschland” onzen oprechten
dank betuigen.
Het zal u, mijne heeren, interesseeren, een en ander
over de geschiedenis van het ontstaan van de Duitsche
Oceaan-Reederij en van de „Deutschland”, van de
„Bremen”, en haar nog ongenoemde zusterschepen
te vernemen. Toen het in September 1915 duidelijk
werd dat ondanks alle successen der Centralen dé
oorlog nog vele maanden duren zou, was het duidelijk,
dat de voorziening van Duitschland met gummi en
metalen dringend werd. Ik nam daarom de Naamlooze
Vennootschap- „Wezer” te Breinen in het vertrouwen,
nadat ik met een uitstekenden specialiteit
op scheepsbouwgebied een onderhoud gehad had.
De „Wezer” verklaarde zich bereid, het plan van een
onderzeeër van circa vijfhonderd ton draagvermogen
te teekenen en te ontwerpen. Den derden
October kwam ik in het bezit van de afgewerkte plannen
van deze boot. Voor den bouwtijd was helaas
op elf maanden gerekend, dus levering ongeveer 1
September 1916, daar de werf zelf eerst de motoren
moest laten bouwen. Het was duidelijk,
dat wij moesten trachten, ergens anders,
indien mogelijk, sneller het doel te bereiken.
Bijna gelijktijdig met dezerzijdsche
overwegingen over de practische
uitvoerbaarheid van een handelsonderzeeboot
had buiten ons weten de Germaniawerf,
Kiel, haar stamhuis, de N. V.
Friedrich Krupp, plannen voor den bouw
van een ongeveer zevenhonderd ton
draagvermogen metenden onderzeeër begin
October overhandigd.
De Germaniawerf wilde in den korten
bouwtijd van zes maanden de eerste
boot, de „Deutschland”, reeds in April
leveren. Aan beide plannen, zoowel van
de Germaniawerf als het mijne, lag de
overtuigende kracht ten grondslag, dat
de zaak uitvoerbaar was, en ik wil dit #
samentreffen vergelijken met een gelukkig
huwelijk, waar dezelfde gedachten
man en vrouw bezielen. De werf als moeder,
die het kind ter wereld bracht, liet
het aan den vader, de reederij en den
handel, over, het kind groot te brengen.
De ziel en de geest van het kind werden
belichaamd door onzen kapitein, onze
officieren en de bemanning, die de prachtige
taak om de „Deutschland” naar
Amerika en terug te brengen volbracht
hebben.
Den I5en October werden wij het eens,
en de bouw van twee booten werd aan
de Germaniawerf door het oprichtingssyndicaat
opgedragen. Het vormelijke
gedeelte van de oprichting van de N. V.
Duitsche Oceaan-Reederij werd eenigen
tijd vertraagd. De oprichting volgde den
8en November, en de door ons Syndicaat
intusschen bestelde booten stonden
toen reeds in de spanten.
De „Deutschland” werd ons begin
April geleverd. Het is een schitterend
meesterstuk van de Germaniawerf en,
zooals wij het bij alle werken van de
N. V. Friedr. Krupp gewoon zijn, volmaakt van
uitvoering. Eer wij onze „Deutschland” naar Amerika
zonden, hebben wij twee maanden lang proefvaarten
met haar gehouden. Onfeilbaar in ieder
opzicht is de uitvoering gelukt. Kapitein König
kon vanuit Amerika melden, dat na een vaart van
over de vierduizend zeemijlen aan schip en machines
alles voortreffelijk in orde was ; evenzoo luidt zijn
bericht bij aankomst heden in Bremen—Freihafen.
Het is een meesterwerk van Duitsche techniek, en
de naam van de N. V. Krupp vertoont zich wederom
schitterend.
De productie van kanonnen, van de tweeënveertigers
tot de kleinste modellen van scheepskanonnen,
die begonnen met succes aan het Skagerrak
de boeien van het vrije verkeer van alle naties, de vloot
van Engeland, te verbreken, de levering van pantsers
en ander dergelijk oorlogsmateriaal dankt het
Duitsche volk in deze voortreffelijke uitvoering aan
de geniale leiders en bestuurders van het grootste
werk der wereld, en zonder Krupp zouden onze
vijanden na twee jaar niet overal buiten den vaderlandschen
grond staan !
De doelbewuste samenwerking van geest en kracht,
het gebruikmaken van alle nieuwe wetenschappelijke
uitvindingen, en daarbij de trouwe Duitsche plichtsvervulling,
dat is het wat de N. V. Krupp groot maakte.
Thans bij den terugkeer van de „Deutschland”
staan we tegenover een nieuwe schitterende prestatie
van de firma Krupp in scheepsbouwtechnisch opzicht,
en ook hier betaalt het Duitsche volk aan de
firma de tol van zijn dank. Aan dezen dank zou ik
willen verzoeken, mijne heeren, uitdrukking te geven
door met mij in te stemmen in een drievoudig hoera. ”
Na het volgende gerecht hield de directeur Zetzmann
van de Germaniawerf in Kiel de onderstaande
rede :
Uwe Magnificentie! Uwe Excellenties 3 Zeer geeerde
heeren ! Het is mij een eer, uit naam van de
firma Friedr. Krupp en de Germaniawerf voor de
uitnoodiging tot het feest van heden onzen hartelijken
dank uit te spreken, en ik neem de groote vrijheid
en reken het mij tot een bijzondere eer, ook uit
naam van de overige gasten den hoogen Senaat den
hartelijksten dank te betuigen.
Vervolgens zou ik gaarne een tweede aangename
plicht van dank vervullen, en wel tegenover mijn
voorafgaanden spreker, den heer Dr. Alfred Lohmann,
den voorzitter van de Duitsche Oceaan-Reederij. De
heer Lohmann heeft zijn rede doen uitklinken met
een hoera op de Germaniawerf, waarmee U, hooggeëerde
heeren, verheugd ingestemd hebt. Hiervoor
wil ik uit naam van de Germaniawerf en al haar
beambten en werklieden onzen warmen dank betuigen.
De heer Lohmann heeft in zijn rede interessante
mededeelingen omtrent de geschiedenis van het ontstaan
van de Duitsche Oceaan-Reederij gedaan,
en ik veroorloof mij eenige mededeelingen te doen
uit de werkplaats, waaruit de schepen „Deutschland”
en „Bremen” tevoorschijn gekomen zijn. We hadden
reeds lang bij onszelf gedacht, dat bij den langeren
duur van den oorlog, de navraag naar bepaalde
13
ONZE BOEKENTAFEL.
Bij de firma A. W. Sijthoff’s Uitgevers Maatschappij te Leiden is een hoogst interessant boek verschenen,
n.1. Ed ward Stilgebauer, Gedachten van een Ve r m in kte, neergëlegd in tien brieven aan zijn
verloofde. Geautoriseerde vertaling van Mevrouw J. P. Wesselink—Van Rossum, met een voorwoord
van Jkhr. Mr. B. de Jong van Beek en Donk, bestuurslid van den Nederlandschen Anti-Oorlograad. Het
succes van Stilgebauer’s werken maakt eigenlijk een nadere aanbeveling van zijn nieuwste boek overbodig.
Wij willen echter niet nalaten op de volgende belangrijke bijzonderheden te wijzen, welke deze „Gedachten
van een Verminkte” voor de lezers in hooge mate aantrekkelijk maken. Dr. Edward Stilgebauer, ofschoon
een rechtgeaard Duitscher, die aan zijn vaderland boven alles gehecht is, heeft den moed zijner overtuiging
getoond door met beslistheid partij te kiezen tegen het oorlogszuchtige drijven van hen die in Duitschland
de macht in handen hebben. Hij heeft openlijk als zijn meening uitgesproken, dat de stem der vredespartij
niet langer gesmoord mag worden, en in verscheidene talentvol geschreven werken die meening onomwonden
verkondigd. Het is begrijpelijk dat zulk een onafhankelijke, onverschrokken belijdenis in een oorlogvoerend
land niet geduld kon worden, en Stilgebauer heeft er daarom de voorkeur aan gegeven naar Zwitserland uit
te wijken, liever dan de vrijheid van net woord prijs te geven. Van uit dat onzijdig gebied gaat hij voort de
vredesgedachte te bevorderen en zijn geschriften worden ook- in ons land veel en gaarne gelezen. Nederland
als het klassieke land der vrijheid erkennende, heeft hij der firma A. W. Sijthoff’s Uitgevers Mij. te Leiden
zijn nieuwste manuscript ter vertaling in het Nederlandsch als eerste uitgave aangeboden. De „Gedachten
van een Verminkte, ’ hoewel oorspronkelijk een Duitsch werk, verschijnt dus het eerst in het Nederlandsch,
in de door den schrijver geautoriseerde vertaling van Mevrouw J. P. Wesselink—Van Rossum. Het is een
aangrijpend boek, dat verhaalt van een jongen Duitscher, die een Belgisch meisje redt uit de vlammen eener
door de overweldigers in brand gestoken stad. Ondanks de vijandschap die tusschen hun landen bestaat, krijgen
de beide jongelieden elkander lief, en ais de dappere Duitscher, zoo ernstig verwond dat hem een arm
moet afgezet worden, tot herstel zijner geschokte gezondheid naar Zwitserland is vervoerd, schrijft hij van
daar uit aan zijn verloofde dejnieven die de lezer in dit boek verzameld vindt. Schoone en merkwaardige
gedachten vindt men op elke bladzijde van dit merkwaardige boek; wie het ten einde gelezen heeft zal diep
doordrongen zijn van de hoofdgedachte die er aan ten grondslag ligt; de haat door de oorlogshartstochten
opgezweept, is kunstmatig; het natuurlijke gevoel dat de menschen verbindt, is de liefde.
grondstoffen steeds dringender worden moest. Uit
in den loop van het gesprek gedane uitingen als „men
zou toch kunnen” en „men moest eigenlijk” ontstond
het besluit om de samenstelling van een
vrachtboot nader uit te werken.
De uitvoering was niet gemakkelijk, niet zoozeer
omdat wij de moeilijkheid van de constructie
vreesden, maar omdat wij het nauwelijks waagden,
onze constructiebureaux, die door de oorlogsorders
totbrekenstoeoverbelast waren, nog meer te bezwaren.
Maar nood leert bidden en ook construeeren.
Aanvankelijk beproefden wij met gebruikmaking van
de bouwmaterialen der oorlogsschepen te werken,
in de hoop, op deze wijze het constructiewerk te
verminderen. We ondervonden hierbij echter, dat op
die manier geen bruikbare draagkracht en passende
ruimen te verkrijgen waren. Onze leidende constructeurs
sloegen mij daarom voor radicaal te ontwikkelen
en niet uit een kruiser een vrachtboot
te maken, maar een oorspronkelijk type van een
vrachtschip te scheppen, en nauwkeurige berekeningen
gaven tot onze aangename verrassing een
betere draagkracht, dan in eersten aanleg aangenomen
was.
Mét vurigen ijver werkten onze constructeurs nu
het plan verder uit, en spoedig stonden wij voor een
plan, waarvan de overbrenging in de werkelijkheid
onze vurigste wensch werd. Maar hoe zou dit ten
uitvoer worden gebracht ? 'Zouden wij ons stamhuis
in Essen een officieel voorstel doen ? Konden we
daarmee echter niet een leelijk blauwtje loopen?
Toen kwam het zoo uit, dat een lid van de directie
van onze werf den 4en October 1915 voor andere
zaken bij ons stamhuis in Essen wezen moest. Deze
heer belastte zich ermee, zoo terloops eens het resultaat
van onze speciale studiën van de laatste weken
mede te deelen en om zoo te zeggen eens aan het
sleutelgat te luisteren.
De uitwerking was voor ons verrassend gunstig.
Als een bom had ons plan ingeslagen. De heer Krupp
von Bohlen en het bestuur namen ons voorstel met
de meeste energie op, en nadat wij toen bij een tweede
beraadslaging en aan de hand van uitvoerig materiaal
de uitvoerbaarheid overtuigend aangetoond hadden,
verklaarde de heer Krupp von Bohlen, dat zoo’n boot
onvoorwaardelijk en in korten tijd tot stand moest
komen en dat de Germaniawerf direct met den bouw
van een boot voor eigen risico beginnen moest; zoo
heel haastig, als onze stamfirma het wilde, konden
we toch niet beginnen, omdat er nog allerlei voorbereidingen
te maken en besprekingen te houden
waren. Onder zulke omstandigheden kwamen wij
medio October 1915 voor de eerste maal met den
heer Alfred Lohmann tezamen.
Nu ging alles van een leien dakje. De reederij, die
besloten had, een onderzeebootvloot te bouwen,
had haar werf en de werf haar reederij gevonden.
De echt, zooals de heer Lohmann in zijn rede figuurlijk
zeide, kwam tusschen reederij en werf zoo snel tot
stand, als het slechts bij een oorlogshuwelijk mogelijk
is. Al het andere weet u, mijne heeren, uit de uiteenzettingen
van den vorigen spreker.
Mij blijft, nog slechts één ding te zeggen
over: Wanneer het gelukt is, de
eerste boot in een zoo korten tijd te
voltooien, dan danken wij dit in de
eerste plaats aan onze stamfirma en aan
alle leveranciers, die ons alle grondstoffen
en hulpinrichtingen niettegenstaande
zij door ander werk zeer in beslag genomen
waren, in verbazend korten tijd geleverd
hebben. In ’t bijzonder gevoel ik mij
echter gedrongen, met hartelijken dank
ervan te gewagen, dat de relatie met
de Duitsche Oceaan-Reederij en later
met het commando van het schip op de
aangenaamste wijze heeft plaats gehad.
Met groot vertrouwen zijn reederij en
commando op al onze voorstellen ingegaan.
Aan deze verstandige en ruim opgevatte
wijze van handelen is het mede
te danken, dat aan den korten bouwtijd
kon worden vastgehouden, en dat
de proefvaarten zoo goed geslaagd zijn.
Met het volste vertrouwen hebben we
daarom het schip zijn eerste reis zien
aanvaarden.
Ons vertrouwen is op schitterende
wijze gerechtvaardigd. Onze vurige wenschen,
waarmee wij het voortbrengsel
van onze werf begeleidden, zijn geheel
in vervulling gegaan.
Wenschen Wij de reederij ook verder
zulke goede resultaten, de „Deutschland”
en haar zusterschepen verder zulke gelukkige
reizen, tot welzijn van ons geliefde
vaderland, tot roem van de eerwaardige
Hanzestad Bremen.
De plechtigheid van vandaag zal allen,
die ze mochten meemaken, een herinnering
voor het leven blijven, en d
plechtigheid werd op de schoonste w
besloten dopr het feest, dat de hooge
Senaat ons in het nieuwe Raadhuis bereid
heeft. Wanneer eerst dit nieuw gedeelte
van het Raadhuis zoo eerbiedwaardig
geworden zal zijn als het oude, dan zal men
elkaar misschien vertellen, dat hier de gelukkige
vaart over den oceaan van de eerste handelsonderzeeboot
der wereld gevierd is.
Onzen dank voor het heerlijke feest en onze goede
wenschen voor Bremen zou ik willen' samenvatten,
en ik verzoek de geëerde heeren, in te stemmen met
den kreet: leve de hooge Senaat van de vrije Hanzestad
Bremen en van den Staat Bremen ! Hoezee !
Hoezee ! Hoezee!
PANORAMA
«EEN STRIJD TEGEN ’T RECHT»
erwille van de actualiteit hebben wij het
feuilleton «De tocht van de Deutschland»
in de laatste weken wat bespoedigd. Te beginnen
met het volgend nummer, hopen we het
feuilleton «Een Strijd tegen t Recht» weder
geregeld voort te zetten.
Redactie.
|