Panorama

Blad 
 van 2380
Records 2836 tot 2840 van 11897
Nummer
1916, nr.101, 20 dec. 1916
Blad
06
Tekst
PANORAMA 6 -L-y----- 5§>X2 *^V 1 J *^..1 - IZ’Wy.V: ' /•“a jrfg *_________.. • \ ‘ vEE) ‘"''x?v ’Yv O 'Kerstnacht, schooner dan de dagen d. VONDEL. —------- 5/ü/z£. 1. O Kerst-nacht schoo - ner dan de 2. Hij pooght d’on - noos - le2) te ver 3. Be - druck - te Ra - chel, schort dit dae nie wae Hoe kan He Door ’t moor- den Uw kin - ders ro - des ’t licht ver van on - noos - le ster- ven mar - te in uw duis - ter weckt een' stad- en eers - te - lin - gen nis land van blinckt En word ge- Viert en schrey In Beth - le - hem en zaed Dat uit uw bloed be 9-^0-^ - =q=j~q ~l-------’ .. -..V..- ■ 1— ---- .......... ..S?.....A » * • den! Zijn lioogh-moed luis - tert ker En maeckt den geest van en En heer-lijck tot Gods Oo’ den1) Hoe schel die in zijn ker Die wae-ren gaet door en En door geen wreedheid oo - ren klinckt. beemd en wey.... en ver-gaet. cresc, U Toespraak. 2) Den onschuldige.
PDF
Nummer
1916, nr.101, 20 dec. 1916
Blad
07
Tekst
7 PANORAMA KERSTGEDACHTEN die het weloverlegd moordbedrijf is geworden van de enkele begeerigen naar macht en bezit wier kille, aan het stof gebonden levensbeschouwing hun den kleinen moed tot het aanstichten dezer menschenslachting gaf — in het aangezicht van zulk een oorlog wijken onze bewondering, onze vereering, voor afkeer. Voor bedroefdheid en medelijden ook, want onze innigste overtuiging wijst op een wreed contrast tusschen het sterven van Hem die den Vrede op Aarde wilde brengen ten koste van Zijn bloed en den dood van dien anderen strijder die waande voor een goede, gerechte zaak te vallen, maar die in waarheid geslacht werd in den dienst van een materialistisch heidendom, waaraan religieus besef, waaraan christelijkheid vreemd is. Want waarlijk: wie tot dezen dood, tot dezen millioenenmoord heeft aangezet, ja, wie hem zelfs slechts goed te spreken durft — hij is tegen den Meester die ons leerde wat de waarde en de beteekenis van ons leven is. Maar zoolang wij niet begrijpen dat het hooger inzicht uit onszèlf moet voorkomen, zoolang wij ons niet weten te bevrijden van den dunk, dat de hemel dien wij zoeken, zich niet neerbuigt tot ons, zoo wij ons niet tot Hem opheffen, dat de Barmhartigheid die wij inroepen, jammerend om zooveel wat ons onrechtvaardig schijnt, ons alleen ten deel zal worden als wij in deemoed ons hart te harer ontvangst voorbereiden en openstellen — zoolang zijn wij den Vrede op Aarde niet waardig en houden wij zijn komst tegen. ► ,.Voor de menschheid . . .” Maar de menschheid heeft den roep niet verstaan, en klagend, morrend, twijfelend, zich buigend onder het zelf-opgelegde juk, smeekt zij om de Genade, om den Vrede, die haar sinds twintig eeuwen geboden werden . . . K erstgedachten — bij déze afbeelding ? Ja: want nu wederom de galm der kerstklokken zich mengt met de stem van het kanon, dwalen onze gedachten onwillekeurig van de blijde geboorte naar den droeven dood, van de kribbe naar het kruis. Sombere gedachten zijn het, ons ondanks, en meer nog dan op den voor ons geboren Christus, richten zij zich thans op den Christus die voor ons gestorven is. „Voor de menschheid, voor het vaderland!” Het hierboven afgebeelde schilderij van J. J. Weerts bevindt zich te Parijs in de kerk der Sorbonne, de groote Universiteit waar voor twaalfduizend studenten kosteloos college wordt gehouden — twaalfduizend jonge menschen van allerlei volksaard, die een leven voor zich hadden dat anderen ten heil had kunnen zijn, en die elkander nu op verschillende slagvelden met de verblinding van den haat te dooden trachten. „Voor de menschheid — aan het kruis hangt Hij, die voor de menschheid den lijdensdood is gestorven; „voor het vaderland” — aan Zijn voeten ligt hij die voor zijn vaderland het leven offerde. Heeft de schilder een tegenstelling willen geven ? Neen, in beider dood heeft hij dien van een held, een martelaar, een bevrijder gezien, beider sterven was hem een schoone daad, die in haar gevolgen eeuwig zijn zou; het heeft hem toegeschenen dat ook de krijgsman, gesneuveld in de schaduw van het Kruis, een christelijke roeping vervulde. Zonder twijfel — onze bewondering gaat uit naar hem die zijn leven niet geteld heeft toen de vrijheid van zijn geboortegrond in in gevaar kwam, en wij eeren den dappere die daarvoor streed en viel. Maar in het aangezicht van den Grooten Oorlog, die nu ten derden male met kanongebulder het „Vrede op Aarde” overstemt, J. J. WEERTS - VOOR DE MENSCHHEID, VOOR HET VADERLAND
PDF
Nummer
1916, nr.101, 20 dec. 1916
Blad
08
Tekst
PANORAMA 8 DE GEBOORTE VAN CHRISTUS IN DE SCHILDERKUNST et is bijna niet te zeggen, hoeveel vreugde en troost ten allen tijde de Christelijke Kerstgedachten de menschheid geschonken hebben. En hoeveel poëzie 1 Is er wel éen sprookjesdichter geweest, wiens fantasie iets wonderbaarlijkers, meer geheimzinnigs heeft uitgedacht, dan de geschiedenis van hef Hemelsche Kindje en zijn Moeder, van de herders en de Engelen en de Koningen, die door de ster geleid werden —, en hier is meer, oneindig veel meer dan verdichting. Steeds heeft het volksgemoed zich met bijzondere voorliefde in deze poëzie van de geheimen van Bethlehem vermeid. De Muze der Christelijke Dichtkunst heeft voor de kribbe van het Christuskindje haar schoonste wijzen gevonden. We herinneren hier slechts aan het teer-schoone, wijdingsvolle: „Stille Nacht, heilige Nacht”. SANDRO BOTTICELLI - „LA VIERGE AU TRÖNE". Het meest echter heeft de schilderkunst door de eeuwen heen stof gevonden voor grootsche scheppingen in de gebeurtenissen in den stal van Bethlehem. Zonder overdrijving zou men zelfs kunnen zeggen, dat het geboortéuur van Christus ook het geboorteuur is geweest van de Christelijke kunst. Immers in het Oude Testament wordt de uitbeelding der Godheid verboden. Nu echter Gods Zoon in zichtbare gestalte op aarde verschenen was, had het uitbeelden van den Christus als mensch niets ongehoords meer en was de religieuze beeltenis mogelijk geworden. We spreken van het uitbeelden van den Christus als mensch, doch de kunstenaar, die de geboorte van Gods Zoon op het doek wilde vereeuwigen, kon niet volstaan met het goddelijk kind, dat als geestelijk middel punt op elk Kerst schilderij de hoofdzaak is, te geven als mensch, alleen. Immers, al was het als mensch op aarde gekomen, ’t was een God, en dit goddelijke in hem moest de schilder, naast het menschelijke,wetenweer te geven. En hier stond hij voor een opgave, die nog nooit voor hem behandeld was geworden. De heidensche kunst toch, die den religieuzen kunstenaars als leerschool en in vele gevallen zelfs ook als na te volgen voorbeeld diende, had een dergelijke moeilijkheid nog nim er ’e overwinnen gehad. Het onschuldige, geheimzinnige en bovennatuurlijke, dat het duskind eigen was, was vanzelfsprekend nog nooit in haar werk tot uiring gekome; n dus had men zich hier een nieuwe wijze van uiten te scheppen, die zoowel het goddelijke als het menschelijke in het Kind deed uitkomen. Een tweed moeilijkheid moest de kunstenaar overwinnen bij het scheppen der Moeder- • figuur. Ook in deze vrouw waren twee nooit vereenigde hoedanigheden, n.l. die van Moeder en die van Maagd, vereenigd,saamgesmolten tot éen geheel, die beide tot den beschouwer moesten spreken, en zoo stond hij ook hier voor een tweede mysterie, dat aanschouwelijk moest worden gemaakt. Ook hier gold het voor een nieuwe gedachte, die nog nooit behandeld was, een geëigenden vorm te vinden. Evenals het goddelijk-menschelijke in het Christuskind echter, is het vrouwelijkmaagdelijke in de Moeder een probleem, dat nog nimmer met het penseel is kunnen worden opgelost. Zooals in de uitbeelding van het kind, nu eens de eene hoedanigheid, dan weer de andere te veel naar voren is gebracht, heeft men den eenen keer te eenzijdig Maria ais Maagd, den anderen keer te eenzijdig als Moeder uitgebeeld. Toch moeten we als eerste eisch aan een goed Kerstschilderij kunnen stellen,- dat het ons niet alleen een gewoon pasgeboren kind voor oogen brengt, maar een kind, waaruit tenminste iets straalt van het goddelijke licht. Dat dit laatste niet alleen kon verkregen worden, door het rond het hoofdje een stralenkrans te schilderen, ligt voor de hand. Dit is slechts een uiterlijk teeken, dat niets doet vermoeden van de ziel. Het goddelijke Kind, de Jonkvrouw-moeder — dat zijn de twee hoofdopgaven die het Christelijke dogma den kunstenaar stelt, die een Christus-geboorte schilderen wil. — De derde op elk Kerstschilderij voorkomende figuur is die van den vader, Jozef. Sommige schilders, zich streng houdende aan hetgeen in den bijbel (waarin hij meer wordt voorgesteld als de pleegvader van het kindeke Jezus en de beschermer van Maria) wordt verteld, plaatsen hem op den achtergrond of ter zijde, vaak in de houding van een die zich verbaast en verheugt tegelijk over hetgeen God aan hem en zijn vrouw gedaan heeft. Anderen daarentegen, meer vrij en minder dogmatisch in hun opvattingen, geven hem als natuurlijk vader en in verband daarmee in de onmiddellijke nabijheid van de Moeder en het kind. Natuurlijk hebben de oudste schilders (reeds in de catacomben en op Romeinsche sarcophagen uit de vierde eeuw, vindt men de geboorte van Christus, zij het ook op heel primitieve wijze, afgebeeld) zich het meest gehouden aan hetgeen in den bijbel staat geschreven. Zoo vindt men b.v. op heel oude schilderijen het kindeke Jezus steeds stevig in doeken gewikkeld, overeenkomstig de aanwijzing van de Engelen aan de herders: „En dit zij U een toeken: gij zult een kindje vinden, in doeken gewikkeld en liggend in een kribbe”. Eerst later, toen men zijn dogmatische neigingen meer door het artistiek gevoel liet overheerschen, is men het Christuskind in een meer natuurlijke en ongedwongen houding, vaak zelfs op den schoot van Maria en geheel onbedekt, gaan weergeven. Om bovendien de verhoudingen die tusschen ouders en kind bestonden, meer te doen uitkomen, gaf de oudere schilder aan elk der drie hoofdfiguren een houding en plaats, die met ons gevoel en goeden smaak dikwijls in strijd zijn. Lag het kindje stevig in zwachtels gewikkeld in een kribbe, de Moeder werd op de schilderijen en teekeningen der 6e — 15e eeuw meestal voorgesteld als een soort voedster, op eenigen afstand liggend op een polster of matras, terwijl de vader vaak geheel op den achtergrond gehouden werd, waardoor als het ware verzinnelijkt werden de woorden van den bijbelschrijver: ontvangen van den H. Geest, geboren uit de Maagd Maria. Naast deze drie figuren, treffen we reeds op de oudste voorstellingen van den Kerstnacht vrij regelmatig een os en een ezel aan. Wat deze beduiden moeten, is niet met zekerheid te zeggen. In den bijbel vinden we omtrent de aanwezigheid dezer dieren niets vermeld. Het is echter mogelijk, dat dit in verband staat met een woord van den profeet Isaias, dat zich bij de geboorte van Christus vervuld heeft, n.1.: „Een os kent zijn eigen dcmmen en de ezel de krib zijns meesters, Israël kent mij niet en mijn volk verstaat niets”. — De hierboven beschreven figuren komen op'elk Kerstschilderij voor. Zij zijn er zelfs onmisbaar op. Op de meeste echter vindt men nog bovendien de herders of. de drie Wijzen uit het Oosten, die, door een bijzondere ster den weg gewezen, naar Bethlehem zijn getrokken om het kindeke Jezus hun hulde te komen brengen. Aangezien er echter, wat deze personen betreft, in den Bijbel niets bijzonders staat vermeld, ligt het voor de hand, dat de kunstenaar hier soms zijn fantasie den vrijen loop liet, en zijn zin voor kleurenweelde en kostbare stoffen aan de kleederdracht der drie Wijzen botvierde. Soms zelfs nam de schildering daarvan zoo zeer zijn artistieke aandacht in beslag, dat de eigenlijke drie hoofdfiguren door de behandeling op den achtergrond kwamen. Bij dergelijke schilders geldt echter de Christus-geboorte slechts als motief en is ze niet het doek. Vaak ook is het thema van den H. Nacht voor den kunstenaar slechts een voorwendsel geweest, om zijn meesterschap in de behandeling van lichteffecten te kunnen toonen. Aan welke eischen echter een goede Kerstschilderij voldoen moet, om als zoodanig te kunnen gelden, hebben we hierboven reeds duidelijk genoeg aangetoond. Dat men daarnaast aan de details eveneens veel zorg kan besteden, zonder den hoofdopzet te schaden, is begrijpelijk. Talrijke voorbeelden zouden er trouwens van zijn aan te wijzen. P. L,
PDF
Nummer
1916, nr.101, 20 dec. 1916
Blad
09
Tekst
I auii] 1 REPRODUCTIE NAAR HET SCHILDERIJ VAN ROMNEY ,.M«. ROBINSÖN".
PDF
Nummer
1916, nr.101, 20 dec. 1916
Blad
10
Tekst
glanzen tusschen het. frissche - hard-groen van de,n boom. Zou zij VREDE OP AARDE et was de dag voor Kerstmis. In de straten was druk beweeg van menschen. die nog de laatste inkoopen gingen doen voor den kerstboom. De winkels, met smaakvol aangebrachte versiering van hulst, het rood der besjes schalks uitkijkend tusschen de gladde groene blaadjes, stonden in lokkende verwachting van veel koopers Door de stad liep ze, haar kin verborgen in. de warmte van haar elegante, groote bont, haar mof dicht tegen zich aangedrukt. Hoog, slank, ging ze door het menschengewoel. In haar mof verstopt, droeg ze kleine, grappige pakjes, laatste verrassinkjes voor den kerstboom. Ze zag jannemans blijdschap, bij de ontdekking van het snoezige, kleine automobieltje, waar zijzelf nog pret in had, en in haar verbeelding zag ze over Martha’s ronde, blozende kindersnuitje steeds nieuwe glanzinkjes van verrukking glijden ; terwijl Baby. . och Baby zou alleen maar kirren van genoegen en naar de lichtjes trachten te grijpen en naar de vlinders van goudpa- , pier en de zwevende engeltjes. Frits zou Baby steeds opnieuw in de hoogte heffen, en de mollige beentjes zouden trappelen tegen zijn borst. Ze voelde zich zoo opgewekt, zoo rijkgelukkig, terwijl haar gedachten spelend zich bewogen om haar man en haar drie schatjes. Ze verlangde naar huis, naar de warme gezelligheid van haar kamers, naar de blijde welkomstgroetjesvan Jannie en Martha. Toch, toen ze thuiskwam, liep ze haastig de kinderkamer voorbij, en haar eigen knusse hokje, waar gezellig het hout in den haard knapperde, binnen. Hier stalde ze de pakjes op tafel uit; het automobieltje en den rood wollen poppemantel met muts, en den bromtol en het aardige, kleine fornuisje en den mallen, guitigen harlekijn voor Baby. Ze voelde zich wat moe door het lange winkelen ; langzaam trok ze haarmantel uit, traag streek ze verdwaalde blonde lokjes recht, streelend met zacht gebaar over de matte, volle pracht van haar kapsel. En even zakte ze neer in de weeke causeuse, vlak voor het lichtende haardje. Ze moest eerst wat uitgerust zijn, voor ze naar de kinderen zou gaan. Eventjes zoo stil, zalig genieten van de haar behaaglijk-doortintelende warmte. Ze wendde haar hoofd naar de pakjes op tafel; daar waren een donkerbruin, een grijs, een wit, en nog een paar lichtbruine pakjes, die van de tafel af sollenen weerom te staren. Ze lachte om dit verbeelden. Bleef kijken naar de net-omstrikte, vreemd-gevormde verhevenheidjes, soezend over Frits, de kinderen, het automobieltje, den tol, den poppemantel. . . . Morgenavond zou de kerstboom stralen, zouden tallooze kaarsvlammetjes als even zoovele lichtpuntjes opEEN DANKBAAR KERSTGESCHENK. Door de enorme vlucht die het kweeken van bloemen in de laatste jaren genomen heeft, is het nu ook mogelijk geworden dat midden in den winter een tak prachtige seringen onze kamer siert. {foto R. Tepe.) Weer doorliep ze de .stad, die kreunend zich 'scheen te buigen onder het gewicht van een nameloos wee. Het was haar, alsof de huizen stonden in rouw, alsof de vensters holle oogen waren, die haar aanstaarden uit doodenmaskers. En de oneindige, ontzettende somberheid der straten verlamde haar pas. Er kwam een angst over haar. die niet meer af te wenden scheen ; ze voelde haar keel dichtgeknepen, haar handen gloeien, en de weerspannigheid der voeten, die niet meer voort wilden. En voort moest ze ! Thuis waren de kinderen, Janneman, Martha en Baby, die vroegen, altijd maar weer vroegen, waarom Vader toch zoo lang wegbleef, janneman had zijn wang tegen haar hand gedrukt, toen Martha op kinderlijk pruil-toontje gevraagd had, of ze Paatje nu halen ging. Jan scheen reeds te begrijpen, was vol kleine, onhandige zorgjes voor haar, Janneman, dacht ze met een snik, o, Janneman, die zijn trots geweest was, altijd ! Een jongen, een pak kranten onder zijn arm, schoof haar voorbij, zijn schrille stem schreeuwend een overwinning door de straten, die in kille, doodsche rust lagen. Er waren meer vrouwen, als zij, die zich voorwaarts spoedden. Sommigen wendden het hoofd even naar den jongen, luisterend, maar de meesten liepen door, onverschillig voor het overwinningsbericht. Liepen haastig door, alsof ze allen een doel hadden, dat bereikt moest worden... Grooter werd haar angst om Frits, die streed. . . ergens. . . was het verweg, was het dichtbij. ... Ze wist het niet meer. Ze was niet een dier vrouwen, waarover de kranten schreven, die haar mannen lieten gaan met een lach en een bemoedigend woord. Ze voelde zich zoo klein en hulpeloos zonder Frits. En nu — o, die tocht, waaraan geen eind scheen te komen. Had hij haar ooit zóo lang geschenen, de weg naar het station ? Ze had gelezen, dat er een trein met gewonden zou aankomen. Daarom ging ze naar het station. Misschien zou ze Frits daar vinden, of nieuws van hem hooren. Alles was beter, dan thuis te zitten, waarde oogen der kinderen vroegen, aldoor vroegen hetzelfde. Voor haar uit liep een klein vrouwtje in het zwart, een oudachtig menschje, wat gebogen gaand en langzaam, zoodat ze haar eindelijk op zij schoof. Ze zag een bleek, zorgelijk rimpelgezicht, dat tè bleeker uitkwam tegen het zwart der keelbanden. In een drang om medevoelen te hooren, vroeg ze : „Gaat u ook naar het station?” ,,Ja Mevrouw, ja, ja. U ook zeker?” Ze knikte alleen. Liep voort naast het vrouwtje, dat te vertellen begon van oorlogslijden. Hoe twee van haar zoons en een kleinzoon reeds gesneuveld waren. Nu had ze nog twee zoons over. Die streden ook mee. En omdat de trein met gewonden straks aankwam, wilde ze gaan kijken. Men kon nooit weten. „En mijn man”, zei ze, wat onsamenhangend haar angstgedachten uitend. ,,Ik ben zoo bang, dat hij, dat hij ook. ...” Ze voleindde haar zin niet. „Uw man dus ook?” vroeg het vrouwtje met meewarig hoofdschudden. „En hebt u kinderen?”
PDF
Blad 
 van 2380
Records 2836 tot 2840 van 11897