|
PANORAMA 6
zware kannen terug. Hij goot de olie over de houten traptreden
; bevochtigde tal van boeken ermee, sprenkelde
het op de stoffige gordijnen en op het beddegoed ; hij maakte
er plasjes mee op den naakten houten vloer en bedekte
die met oude couranten en tijdschriften. Bij het repareeren
van zijn oude boeken gebruikte hij een soort grof, doorzichtig
linnen. Van dit dunne goedje had hij een groote
hoeveelheid in huis. Hij speldde er meters van tegen
ben, „komt je vroegere onderwijzer hier om je weer mee
te nemen naar school. Ik heb hem opgedragen je ditmaal
flink te bewaken. Ik heb hem gezegd —De jongen mompelde
ie+s. „Geen woord!” riep zijn vader uit. „Je gaat.
Ik ben te zwak geweest, maar nu ben ik vast besloten. Je
gaat er naar toe, begrijp dat goed. En als je weer probeert
te ontsnappen of als je —
„Ik ga niet zei de jongen.
Maar den volgenden dag wandelde een streng uitziende
man naar binnen en vroeg met zoo’n kalme beslistheid naar Bertus, dat de
jongen eindelijk overbluft was. — Toch zei hij; „ik ga niet” —Zijn vroegere
onderwijzer, die wist wat hem te doen stond, verwaardigde zich
niet te redeneeren of over te halen. Hij ging naar de deur
en wenkte. Twee flink opgeschoten jonge mannen
kwamen en grepen Bertus vast. — „Doe
hem geen pijn/’ riep de vader
uit, terwijl de jongen
in machtelooze
woede vocjit en
schopte. — „Mijnheer
Lourens/’ zei
de onderwijzer,
„denk aan onze afspraak.
De jongen
komt bij mij om zoo
behandeld te worden
als ik noodig oordeel
of hij komt in ’t geheel
niet Ik moet volkomen
vrij zijn, volgens belofte.”
„Ja, ja, — dat weet ik.
U hebt gelijk,” stamelde de
vader. „Maar — hij is mijn
eenige,” —Bertus, die zag
dat zijn stribbelen tevergeefs
was, werd plotseling rustig,
De woedende uitdrukking ver
dween van zijn
gezicht. Maar
naar zijn vader
keek hij met een
nijdigen blik en
hij lachte schamper.
„Ze houden me
niet,” prevelde
hij. „Ik loop
weg, zooais ik al
eerder gedaan
heb. Wacht maar
of ik het niet
doe 1”
Op het gezicht
van zijn vader
kwam een pijnlijke
trek. Hij
naderdez’n zoon.
„Bertus,” zei
„het is voor je
dat ik je wegzend; jijzelf
bent er de schuld van. Je
moét leeren — als je in de
wereld vooruit wilt komen.”
Zijn stem werd onvast.
„Dag, mijn jongen. Gehoorzaam
dezen keer en
je zult het goed bij hem
hebben. U zult natuurlijk
niet noodeloos
streng zijn,” voegde
hij erbij, zich met
een smeekenden blik
naar den schoolmeester
keerende.
„U kent mijn
opvatting,” was
het korte antwoord.
„Ten gunste van
geen mijner leerlingen
verander ik
die. U hebt mij
den jongen toevertrouwd.
Ik wil hem
wel aannemen onder
zekere voorwaarden
die u even
goed weet als ik.
Als u soms van plan
veranderd bent...”
neen,”
de onvader.
hem
M^5^*-*^L*-***,-*,’^ Links: •” ' grg®*
^P^^S-********^ E>e aanvoer doet
^^^^^L-*******^ enorme stapels ontstaan midden
*2^^-*****^ in de stad. Rechts: Direct na den aanvoer wor- ^^***■***«*2^
-* den de buitenste blaren weggesneden. Beneden. Links: In de ^’*'***
fabriek (van de firma Ouwerkerk). Links de machine die den stronk snijdt;
rechts het fijnsnijden van de kooi. Rechts: In de fabriek (van de firma Ouwerkerk). Het
vast aantreden van de gesneden kool in de inmaakputten. Rechts gevulde putten onder zwaren druk.
speciale reinigingsdienst is noodig om den afval te verwijderen. Rechts: Gereed voor
hij zacht, comsumptie of voor export. Achteraan nieuwe voorraad,
eigen best
N
a de koeien-invasie, hebben we nu in Rotterdam de kool-invasie gehad: de Rotte
stond absoluut in het teeken van de „zuurkool in spé”. De huizen verdwenen achter
de koolstapels, de boomen staken er nauwelijks met armzalige takken bovenuit, de
lantaarnaansteker kon nauwelijks met zijn stok het kettinkje vinden, oude vrouwtjes
stonden begeerig te kijken naar dien inmaak-voorraad, de straat was gebarricadeerd
met stapels vreedzame munitie, de heele kade was bedekt met tonnen; tonnen, leege
en volle, de vrachtwagens reden af en aan om de Sauerkraut (ohne Schweinebraten!)
naar het verlangende Duitschland te transporteeren, ... het was een tuinbouw-evenement
midden in de stad. Enorme massa’s zijn er verwerkt, millioenen witte kooien verwerkt
tot zuurkool, tienduizenden vaten liggen gereed voor het winterverbruik zoowel hier te
lande als Duitschland. Van zoo’n inmaakpartijtje heeft zelfs een huismoeder met ’n dozijn
hongerige kinderen geen begrip. Trouwens, men moet het gezien hebben en dan nog
bedenken dat het maar één firma is, (in ons geval was het de firma Ouwerkerk, een
der grootsten) waarvan men het ziet, om een denkbeeld te krijgen van de productie.
Ontdaan van de wilde bladeren laadt de verbouwer de witte kool in wagon of schip,
heel voorzichtig opstapelend zonder te gooien of te smijten om kneuzing te voorkomen.
„Neen,
jammerde
gelukkige
„Maar neem
als ’t u blieft dadelijk mee. Ik kan het niet verdragen
hem zoo ruw aangepakt te zien. Wil je me niet vaarwel
zeggen, Bertus ?”
„Néén,” beet de jongen hem toe. „Ik haat je.”
Hij ging weg en de vader bleef alleen. Hij zou zijn eenzaamheid
erger gevoeld hebben als de twee dagen die op
het vertrek van den jongen volgden niet zoo buitengewoon
druk voor hem geweest waren. Het denkbeeld, hem door
die kleine ontvlamming in den winkel ingegeven, was
nu tot rijpheid gekomen en een vast plan geworden. Hij
maakte ijverig zijn toebereidselen. Eerst kocht hij eenige
liters petroleum — niet van den kruidenier op den hoek ;
dat zou te opvallend zijn. Hij reisde laat ’s avonds ver weg
en kwam toen onder dekking van de duisternis met zijn
den muur, hing er lange stukken van op van den
zolder naar de keuken, het om de trapleuning windende.
Den geheelen dag werkte hij in het leege, hol
klinkende huis, ook in ongebruikte kamers, waarvan hij
het bestaan vergeten was. Op het einde van den tweeden
dag was zijn luguber werkje klaar. Hij ging zijn voorbereidingen
na en was tevreden. Zijn plannen schenen hem meesterlijk
toe in hun volmaaktheid. Den jongen had hij veilig
uit den weg. Het vuur eenmaal aangestoken, zou zich met
niet te stuiten snelheid verspreiden in dat oude, droge,
wormstekige huis; lang voordat de brandweer er zijn
kon, zouden alle sporen van zijn misdaad volmaakt uitgewischt
zijn. Er was niemand die zijn handelingen kon
bespieden, niemand die zijn laagheid vermoeden zou.
Voor zij in de fabriek komt. worden de buitenste groene bladeren weggesneden, een
werkje waarmee tal van vrouwen bezig zijn. Stonden ze niet bij tientallen op de Rottekade,
verscholen soms in koolen-grotten, te snijden en re hakken met vaardige handen?
De gemeente-reiniging had werk om den afval weg te ruimen! Na die schoonmaak
het fijn-snijden. Eerst wordt de stronk door een machine fijngemalen. De koölsnijmachine
doet de rest, zoodat ze in lange snippers naar de inmaak-putten gaat om te zuren.
Die putten hebben den respectabelen inhoud van 10 M3. Zuur wordt er niet gebruikt, wel
zout. Niet te veel, anders werden het gezouten groenten. Is de put zoo goed als vol, is
er dus circa 10.000 Kilo kool in, dan wordt ze „bewandeld'’ door een paar man met
groote, speciale en dus zuivere klompen, zoodat ze vast aangedrukt wordt. Dan wordt
de massa afgedekt met koolblaren, planken komen er overheen en alles wordt bezwaard
met gevulde tonnen. Na enkele weken wordt de inhoud van den put in vaten overgebracht
van 180 K.G. netto om bij de winkeliers in den winkel geplaatst te worden. Of
naar Duitschland vervoerd te worden, want de koolproductie is meer dan onze Hollandsche
magen verorberen kunnen.
Hij was al jaren verzekerd ; in den onmiddellijken omtrek
had hij geen groote schulden. Niemand, behalve hij, wist
dat hij op het punt stond failliet te gaan ; niemand behoefde
er nu ooit iets van te weten. Maai wat hem de meeste
voldoening gaf, door de handigheid die hij er bij aan den dag
legde, was een slimme komediespelerij dien dag. Een buurman
kwam iets koopen.
„Petroleumlucht,” riep de buurman uit, opsnuffende.
De oude Lourens gluurde over de toonbank terwijl
hij zich heen en weer wiegde: „net een lamp omgegooid — terwijl ik ze vulde,”
zei hij. — ,,Je zult nog eens het huis in brand laten vliegen,” waarschuwde
hem de buurman. — „Niet ik,” hikte de oude Lourens. -— „Zuiplap,*'
merkte de buurman duidelijk hoorbaar op terwijl
hij den winkel uitging. —• De oude Lourens grinnikte.
— Maar hij grinnikte niet toen hij in
het holst van den nacht de trap
afkwam. Zijn gezicht
was bleek en
vochtig, zijn bee~
nen trilden. Hij
stond te midden van
zijn boeken in den
donkeren winkel ingespannen
luisterende
naar een flauw geknetterboven
z’n hoofd
Hij had zijn kleeren
uitgetrokken en had alleen
pantoffels aan en
een broek over zijn nachthemd.
Maar hij durfde nog
niet van de plaats wijken
hoewel hij vurig verlangde
aan het groeiende gevaar te
ontkomen. Hij moest wachten
totdat het vuur het houtwerk
flink aangetast had. Als
hij te spoedig om
hulp riep zouden
de buren naar
binnen stroomen;
zijn schanddaad
zou dan direkt
ontdekt worden.
Het was echter
een sombere
bezigheid, te
staan rillen en
beven in dien
duisteren winkel,
zooveel afwetende
van wat er
boven gebeurde.
Hij had de blauwe
vlammetjes
metkleine sprongetjes
van het
eene stuk naar ’t andere zien
gaan; had het doffe, suizende
geluid van den wind in
de vlammen door het raam
bij de trap gehoord terwijl
hij de treden afvloog. Hij
luisterde en was zoo doodelijk
beangst dat hij
zich nauwelijks staande
kon houden. Buiten ging
er iemand voorbij met
langzamen, onzekeren
stap — een nachtbraker
die een vroolijk
wijsje neuriede.
Zou er al een vlam
te zien zijn ? Hij
kon het bonzen van
zijn eigen hart hooren.
Boven viel er
iets met een zwaren
slag. Er was
een geluid van iets
dat langzaam uit
elkaar scheurde —
de deur van het
kamertje was uit
de roestige scharnieren
gegleden; hij
had wel gedacht
dat die niet lang
de hitte zouden
weerstaan. Zou hij
nu alarm durven
maken ? Nu was
er op het glas boven
de deur van de huiskamer een onzeker roodachtig
schijnsel. Dat werd veroorzaakt door den tocht uit het
tuintje op het smeulende linnen aan de trapleuning. Krak !
krak ! krak I
Het vuur nam snel toe. Zijn eerste ingeving was om zonder
vom te zien de straat op te hollen. Maar hij mocht niet
toegeven aan dien panischen schrik. Hij moest nog wat
wachten. Met ijzeren wil beheerschte hij zich. Zijn gedachten
dwarrelden snel door zijn hoofd. Nu schenen hem zijn groote
toebereidselen niets dan onhandige listen. Wat te doen als
straks het vuur vanzelf uitdoofde ? Wat zou er gebeuren
'als ze het in olie gedrenkte houtwerk onaangetast ^étude
vlammen vonden ? — en het linnen, zoo kunstig overal
{Zie vervolg op pag.
|