|
PANORAMA 12
Vervolg van pag. 10.
„Hü. . . smaalde hij, — „ d’r staat nogal wat in ; eèn
stuk onzin is het van het begin tot het eind ; een verre
achterneef van vader zaliger, van wien niemand ooit heeft
gehoord, en die het op zijn sterfbed in zijn gekken kop
gekregen heeft om aan alle bloedverwanten zijn portret te
laten sturen; zoo „familieziek” was hij, schrijft het wijf met
permissie........Het is nogal de moeite. ... Jij denkt toch
niet, dat ik me zoo iets aantrek. Misschien zou je dat wel
willen, hè? Maar je heb geen kans. Verbeeld je maar niks. .
Deze woorden prikkelden haar uitermate.
,,Je bent gek. . . . viel ze uit, — je bent stapelgek.”
„Dat zou jij wel willen,” hijgde hij. en me; bevende hand
bracht hij zijn zakdoek naar het hoofd, om het overvloedige
zweet te betten, — „maar mijn hersens zijn. . . . zoo lekker
als kip, O zoo. Dat kan jij me niet nazeggen. O, dat is andere
koffie. . . .”
De arme kerel maakte zich zoo druk, dat hij er bijna in
stikte, en zoo roekeloos woest wierp hij zijn hoofd heen
en weer, dat het slechts als door een wonder aan het dunne,
onsolide nekje bleef vastzitten. Hij kon van kwaadaardigheid
geen woord meer uitbrengen, en de kokhalzende
bewegingen van zijn zwijgende mond vertoonden een walgelijke
gelijkenis met looze brakingen. De uitwerking van
Veltman’s doen op zijn echtgenoote
was onbeschrijfelijk. Ze scheen razend
— razend van woede om de onverdiende
beleediging, en tevens van
angst, dat hij daar op staanden voet
het tijdelijke met het eeuwige verwisselen
zou. Een grijns van naderend
schreien verscheen op haar gelaat,
doch werd nog bijtijds ingetrokken;
een wilde lach werd daarop door haar
ingezet maar gelijktijdig weer weggeslikt,
en de vrouw kreeg dan iets
over zich, dat het best met een plots
ingevallen sluimer vergeleken worden
kon. Ze liet zich op een stoel neerzijgen,
zuchtte daar ter plaatse zoo
lang en zoo luid als een ventiel dat
leegloopt, en leek daarna werkelijk
ook leeggeloopen, zoo’n slappe vormelooze
massa was ze nu.
Haar toestand tartte elke vergelijking,
tenzij wellicht die met haren
echtgenoot, die als een ontzielde massa
gevoeglijk tegenover haar gezeten,
als haar pendant kon worden opgevat.
Zoo ging het nu altijd. De waarlijk
goeie vrouw sloofde zich uit om
Veltman alle emoties te besparen,
maar dat was geen klein karweitje.
De dokter had heel aardig praten :
„Voor hem alle schokken vermijden,”
maardat beteekende, dat zij ze
opving ; iemand moest ze toch krijgen
; zij was de buffer; daar kwam
het op neer. En het was niet alles,
wat je noemt. Veèl was het in elk
geval, en een paar maanden 'na het
uitbreken van Veltman’s zenuwziekte
had de liefhebbende, zorgelijke echtgenoote
zooveel schokken opgevangen,
zooveel emoties verduwd, met
zooveel narigheid geworsteld, dat zij
er misschien nog slechter aan toe was
dan hijzelf. Hij had tenminste den
naam van een zenuwlijder, en dat was
nog een zeker paspoort; hij werd
niet noodeloos bemoeilijkt ; maar zij
had de daad. Ai, ai, wat was dat
mensch in die paar maanden achteruitgegaan.
Als. ik zeg, dat ze een schaduw was
van wat ze geweest was, zeg ik veel
te weinig, want een schaduw is nog
iéts, al is het niet veel. . . .
Wat al nare tooneelen hadden zich
in dit kleine gezinsleven afgespeeld.
•Hij was een volslagen zenuwlijder,
zoodat niets hem onbewogen liet; hij
schrikte van een haar, die niet recht
gekamd zat; een vlek op het tafelkleed deed hem ontroeren ;
een pluisje op zijn vest bracht hem aan het mijmeren, of het
een loodzwaar wereldprobleem was; hij verschrikte van
alles, elke nieuwe dag bracht nieuwe onrust; hij was doodsbang
voor het leven, en nog banger voor den dood. Die
angst voor den dood was, om zoo te zeggen, een specialiteit
van hem. Bij het lezen van den burgerlijken stand met
zijn oogst van overledenen rilde hij als een verschgeschoren
schaap ; hij zou wel dood willen zijn, alleen omdat dit hem
het doodgflöw uithalen zou.
Het was geen baantje om zoo’n man, wiens gemoed als
een soort van snelle gevoelige-plaat was, voor indrukken
van buiten te behoeden. En de vrouw bleek dan ook
niet tegen zoo’n taak opgewassen. De ongehoorde inspanning,
die het haar kostte; de kleine onaangenaamheden
des dagelijkschen levens voor hem te verduwen,
te verkleinen, ze af te weren, te verdonkeremanen
en in eenzaamheid te verduren zonder een kriezeltje
troost of opbeuring van een medevoelend mensch, —
deze inspanning had haar zelve in korten tijd zoo
kregel gemaakt, dat z»j, de verpleegster, soms den patiënt
in nerveusheid reeds lang evenaarde, zoo niet overtrof,
en dit te meer daar die patiënt van den weeromstuit een soort
van houding was gaan‘aannemen, tegenover haar althans,
zoo iets van een edele bedaardheid, die blijkbaar moest beteekenen
dat hij ver boven de menschelijke bekommeringen
uit was, de stumperd, die er integendeel diep en diep onder
zat. En deze houding welke een normaal kalm individu
onmiddellijk als walglijke aanstellerij zou zijn opgevallen,
imponeerde haar soms nog; zij, de verpleegster, was op
zulke tijden bang voor den patiënt, die dan op zijn beurt
ook weer niet naliet, van haar bangheid op de meest brutale
manier misbruik te maken. Wanneer hij maar even bemerkte,
dat zij hem ontzien wilde, hem een of anderen schrik of
ontroering besparen, prikkelde hem dit juist dermate, dat
hij hevig tegen haar uitvoer. Want bij dit en bij dat, zij
moest vooral niet denken, dat hij zoo heel gauw van zijn stukken
was. En zij geloofde dan. dat hij het niet was, wat hij,
die het wel degelijk was, zich niet voorstellen kon, wat hij
haar dan ook zei, doch hetwelk haar zoo aanpakte, dat zijzelve
meer dan ooit van haar stukken raakte. In zulke uren
zou een binnentredend psychiater al niet geweten hebben
wien van beiden hij den palm der ontoerekenbaarheid het
eerst zou toekennen.
in zulk een toestand waren zij geruimen tijd gebleven,
nadat de twist dien morgen was ontbrand. En ze hadden er
vermoedelijk nog eenige etmalen opgelegd, indien de werkelijkheid
des dagelijkschen levens hen niet aan hun taak geDe
nieuwe LandbouwscBnooi te Buitenzorg (Java).
Van bevriende zijde zendt men ons vanuit Indië een tweetal foto’s van de te Buitenzorg (Java) in aanbouw zijnde Landbouwscrccf.
De eerste kiek vertoont het front van het hoofdgebouw; de tweede den rechtervleugel. — In verband met de zich in onze koloniën
steeds uitbreidende cultures, is het een verheugend feit, dat onze Oost nu zélf weldra een instituut zal rijk zijn, waar op wetenschappelijken
grondslag het cultiveeren en bebouwen van den grond, en wat daarmede verband houdt, zal worden onderwe/e 1.
Het gebouw zelf maakt, zooals onze afbeeldingen doen zien, ondanks de soberheid en den eenvoud der lijnen, een grootsche
royalen indruk.
roepen had : de vrouw naar den winkel om te werken,
den man naar zijn rieten armstoel om zich daar van streek
te gaan zitten maken door zich, als gewoonlijk, allerlei
narigheden in het toch waarlijk reeds voldoend ontredderde
hoofd te halen.
Als zij na een poosje hem plichtmatig een kopje koffie
kwam brengen, en hem droefgeestig tobbend daar zitten
zag, had zij spijt over haar opvliegendheid van daareven,en
in haar wensch om den twist weer bij te leggen, zon ze op
iets om hem pleizier te doen, een aardig woord, een klein
gesprekje, dat hem afleiden en verkwikken mocht.
„Wil ik de gordijnen wat ophalen, vader? begon ze
goedig, ,,je zit hier zoo doodsch.”
Hij had bij dit „doodsch” een gebaar van ergernis:
„Laat me maar in m’n sop gaarkoken,” zei hij korzelig.
„Kom, kom,” zei ze overredend, „het lijkt hier wel
een graf , zoo somber.”
En ze trad op een venster toe, haalde het lancastergordijn
wat op !
„Zoo. . . deed ze goedzakkig, „en drink nou eens van
je koffie. Kom, ’n mensch moet zich niet verkniezen ;
dan is hij dood voor zijn tijd.”
Het leek wel of de conversatie hem niet aanstond, want
grimmig bromde hij iets binnensmonds.
„Ik zeg maar, licht is leven, en zoolang er leven is, is er
hoop,” kakelde de dierbare ziel ongestoord verder, „we
benne allemaal sterfelijk. Goed, iedereen krijgt zijn uur,
maar, jonges, jonges, je kan d’r toch heel wat aan af of toe
doen. Licht is ’n voornaam ding, en je den boel niet
te veel antrekke, ’n losse muts opzetten. Dat is je ware.
Licht en ’n losse muts. Daarmee kan je je leven nog ’n
poos rekken. Kom, drink nou maar eens uit. Koffie is goed.
Ja, ze is slap, natuurlijk,x sterk mag je ze niet hebben,
maar toch, ’t wekt de levensgeesten op. . . .”
Het rinkelen van de winkelbel onderbrak haar welmeenende,
maar minder kiesche toespraak. Ze haastte zich
naar haar klanten, en liet den armen gefolterden patiënt
nog ellendiger dan tevoren achter. Ineengedoken in zijn
armstoel, zat of liever hing hij te piekeren over zijn ophanden
overlijden, en het was of hij zienderoogen minder en
minder werd. Hij transpireerde tot hij doorzoogd was als
een drenkeling. Hij haalde met bevende hand nu en dan
een spiegeltje uit zijn jaszak, en bekeek daarin zijn sjofele
witte gezichtje, waarvan de aanblik hem telkenmale weer
erg verschrikte.
De vrouw werd nogal een poos achtereen door hare klanten
opgehouden, en zoodoend had de patiënt gelegenheid
om weer een weinig op kracht te komen.
Juffrouw Veltman had juist hare
klanten afgeholpen, als de brievenbesteller
een omvangrijk drukwerk
op de toonbank deponeeren kwam.
Nieuwsgierig opende de vrouw het
pakje. Het was de foto uit Indië. Ze
wierp er een onverschilligen blik op,
maar dan begon ze eensklaps een serie
van allerzonderlingste grimassen te
volvoeren. Ze stak den neus op,
knipte met de oogen, dook met het
hoofd tusschen de schouders, rekte
den nek daarna weer mateloos en
begon zoo hevig te beven of ze door
een onzichtbaren maar gespierden arm
door elkaar werd geschud. Haar oogen
puilden uit, haar tanden klapperden,
haar beenen wapperden. Ze sperde
den mond open, begon aan een gil,
maar bracht daar niets van terecht.
Sprakeloos van ontzetting staarde ze
naar de foto: op zijn doodsbed
uitgestrekt temidden van palmtakken
en bloemen, een man. die.......
sprekend, sprekend op haar echtvriend
en patiënt geleek. Sprekend,
afschuwelijk sprèkend.
De bloedverwantschap sprak overduidelijk
hieruit.
Voor geen geld ter wereld mocht
de patiënt dat portret zien, hij,
die toch ai als de dood voor den
dood was,.........het zou zijn dood
zijn.
Ze keek verdwaasd om zich heen,
naar een plek zoekend waar ze het
afschuwelijke ding verstoppen kon.
En plotseling bleven haar oogen op
een plek gericht, doch geenszins geschikt
was die om er de foto te verstoppen
; het was de plek, waar haar
door haar halfgeslaagden gil ontboden
echtgenoot haar stond gade te
slaan.
„Neen, neen, nooit. . blèrde zij
ontzet, en begon in haar matelooze
verwarring de foto weer in te
pakken.
„Geef op,” deed hij verbaasden verschrikt
door haar vreemde capriolen,
en greep de foto uit haar hand, terwijl
zij met het ledige pakpapier
naar den anderen kant van den winkel
holde, en nog maar steeds „nooitnooit”
balkte in haar levensgevaarlijke
verwarring.
Hij sloeg een blik op de foto. En. ... hij had onmiddellijk
contact, zijn gelaat verwrong hij onherkenbaar, zijn
oogen werden schrikkelijk rond en groot.
Hij had nog juist voldoende spierkracht om de handen
op te vijzelen tot aan zijn hoofd.
„Ben ik . . . dat. . . . lijk ? Of ben ik het niet ?” hijgde hij
met een heesche stem.
„Ja,” antwoordde hij zichzelven, —„ik ben het.”
En veèl scheelde het waarlijk niet. Een aanval, zoo hevig
als hem nog nimmer beschoren was, bleek het gevolg van
de noodlottige gelijkenis. Zijn. vrouw, die zelve op den rand
des grafs stond, verliet deze plek om den ongelukkigen echtgenoot
te behandelen. En ze smaakte het genoegen hem,
vooral door weinig erbij te praten, in het leven te houden ;
wel bleek dat leven er ook ’n leven naar te wezen ; wel
moest zij den klanten, die vol belangstelling telkenmale
vroegen of hij nog leefde, antwoorden met de formule „Leven
en leven is twee,” maar het leven was er, en , volgens haar
eigen zeggen, zoolang er leven is, is er hoop. . . .
Job Steynen.
|