|
PANORAMA 10
De middellaan in het groote Park van het kamp te Harderwijk. Links in de laan zien wij
generaal Jhr. L. D. C. de Lannoy, adj. in B. D. van H.M. de Koningin, comm. van het
interneeringsdepót, Rechts: Majoor J. C. Smits, comm. over de geïnterneerden.
De Plantsoenen en Tuinen
van Let Ïnterneerings-Depöt te
Harderwijk.
wie 1915 de heide heeft gezien
waarop het Interneerings-Depót te
Harderwijk is gebouwd, staat verbaasd over
de verandering welke daar in korten tijd
is tot stand gekomen. Een groote hinderlijk-
stuiverige zandvlakte aan de noordzijde
van hét kamp en aan den hoofdweg
gelegen, is in een groen park met boomen,
heesters en bloemen herschapen. Elders
in het kamp worden de ruimten
welke niet voor het verkeer of voor de
spelen der geïnterneerden zijn benut, door
kleurige bloemperken ingenomen. Het
mooiste van alles zijn de tuinen welke
door de bewoners van alle barakken zijn
aangelegd; zij vormen aan beide zijden
van de kampstraten lange rijen van groen
en bloemen en geven een vroolijk en buitengewoon
prettig aanzien aan de vroeger
zoo eentonige zandmassa. Het ging om
een wedstrijd welke in het voorjaar door
den Commandant van het Depót, Generaal
Jhr. L. D. C. de Lannoy. was uitgeschreven en welke wedstrijd uitmuntend is geslaagd. Dezer dagen heeft de
beoordeeling door den Commandant met eene commissie van Nederlandsche en Belgische officieren en geïnterneerde
vaklieden plaats gehad. Meer dan honderd tuinen, waarin gedurende den geheelen zomer ongeveer twee honderd
personen bezigheid en afleiding vonden, waren geheel vrijwillig aangelegd en onderhouden, hetgeen wijst op een
goeden geest en lust tot arbeid en orde onder de geïnterneerden. Bijna elke tuin werd dan ook met een grooteren
of kleineren prijs bekroond. De aanleg van plantsoenen en perken, het aankweeken van planten en bloemen en de
werkzaamheden in den grooten groententuin, die buiten het kamp- is gelegen, werden verzorgd door de afdeeling
tuiniers. Er is door deze groep personen, meest vaklieden, onder de chefs Oswald Stampe, bloemist van Brussel
en Jean Baptist Bissiaux, kweeker van Rêves, hard gewerkt, dikwijls van ’s morgens vroeg tot ’s avonds donker.
De kweekerij (in 1915 stuifzand!) waar duizenden planten voor de parken
en tuinen werden gekweekt.
Enorme massa’s grond zijn verplaatst, wagonladingen planten, door verscheidene firma’s geheel belangeloos
afgestaan, zijn geplant, terwijl duizenden planten in de kweekerij geteeld, hun weg vonden naar de tuinen en perken
in het groote kamp, het Heide-(vrouwen-) kamp, het hospitaal en de vele plaatsen welke nu met groen en bloemen
zijn getooid. Het werk van de tuiniers ondervindt dan ook, evenals de andere diensten welke tot genoegen en
afleiding der geïnterneerden strekken, de bijzondere belangstelling en aanmoediging van den Depót-Commandant
en van alle autoriteiten. Onze foto’s geven ook een beeld van het belangrijk werk in den groententuin van bijna
een H. A. groot. De frissche groenten welke aan de gezinnen van de gehuwde geïnterneerden tegen lagen prijs
worden verstrekt worden gaarne gekocht, terwijl ter bestrijding van koster», net overvloedige aan de menages
wordt geleverd. Zoo wordt voor velen een gezonde en nuttige arbeid gevonden,
(Vervolg van pag. 6).
met enkele woorden op de hoogte der gebeurtenissen gebracht.
„Zoodra mijn zwager mij getelegrafeerd had,” ging Fred
voort, „ben ik naar het station gehold. Ze hadden eerst het
geheele dorp afgezocht, voordat ze te weten kwamen dat
de jongen in den trein gestapt was. Ik had nog juist den
tijd het station te bereiken. Ik was in een gejaagde stemming
en toen ik alle menschen langs mij heen zag gaan en
mijn jongen niet vond, kwam er plotseling een gedachte in
mij op . . . .”
„Welke gedachte, Fred ?”
De jonge man keek haar aan met een ernstigen blik, en
vervolgens naar den kleinen jongen met het
behuilde gezicht en de roode trui, die rustig
lag te slapen.
„Wel, ik dacht,” ging hij langzaam voort,
„dat als ik het kind terugvond, — als hij
niet gestolen of verongelukt was, ik hem nimmer
meer zou laten heengaan. Ik zwoer, dat ik
hem bij mij zou houden en dat ik hem een vader
zou wezen, zooals hij verdiende. Mijn jongen !
Mijn kleine jongen 1”
„Je dacht hem bij je te houden,” zei ze met
een vreemden klank in haar stem, „zelfs als...
zelfs als dat beteekent dat je mij moet opgeven
?”
Een smartelijke trek verduisterde zijn knap
gelaat.
„Ik denk er niet over jou op te geven, Betty 1
Dat heb ik je reeds vroeger gezegd. Ik zal je
bidden, smeeken, lastig vallen, vervelen, tot
je mij eindelijk neemt met den knaap. Ik had
reeds besloten voor goed afstand van hem te
doen, mijn zoon, mijn eigen kleine kereltje....
Na van avond is dit onmogelijk. Zie eens naar hem,
Betty! Je hebt hem in je armen gehad. Wil je mij nu laten
kiezen tusschen jou en hem ?”
Hij pleitte gevoelvol, welsprekend, tot zij zich in zijn
armen wierp en hem den mond sloot met een kus.
„Ik zou niet durven !” riep zij gelukkig uit. „Jij kiest den
jongen ? Welnu, ik ook ! Fred, domme jongen, ik houd nog
meer van het kind, dan van jou !”
Jj ZONDAGMORGEN 1
: JULIA FRANK ;
'ondagmorgen. Vroolijk dartelen de zonnestralen
door de versleten gordijnen in de armoediggemeubelde
kamer, millioenen stofjes dansen
latent op hun gouden banen. Het vriendelijke
zonlicht is het eenige mooie in de kamer; oud
en vervallen zijn de meubelen, versleten het
kleed en de scheef hangende gordijnen. Hier en daar prijkt
op het kapotte, verschoten behangsel een goedkoope wandversiering,
terwijl de schoorsteenmantel met een paar
gebarsten vaasjes pronkt en een houten klokje, dat
langzaam en duidelijk plotseling acht scherpe slagen in
de stilte doet vallen.
I n de alkoof achter de armoedige kamer gaapt iemand;
even is het weer stil, dan klinkt een zucht, een ledikant
kraakt, een paar voeten klakken duidelijk-hoorbaar op het
zeil.
„Mooi weer vandaag 1” zegt moeder, die ’t eerst van allen
is opgestaan en met nog slaperige oogen het zonnegoud in
de kamer ziet huppelen.
Vader is even wakker geworden, keert zich met een ruk om,
Panorama der tuinen, aangelegd rond de Administratiegebouwen.
werkt zich dieper in de dekens en snurkt verder. Moeder
trekt haar kousen aan, daarna haar pantoffels ; een kale
zwarte rok wordt over de nachtjapon getrokken, een paar
losgeraakte haarsprieten in het bescheiden haarknoetje
gespeld en moeders toilet is hiermede voorloopig gereed.
Aan de andere zijde van de alkoof slapen in een eigen-ge?
timmerde bedstee drie kinderen : een jongetje van vier en
twee meisjes , zeven en tien jaar oud. Het kleine ventje
opgedrongen door de grootere zusjes, ligt tegen den kant
aangedrukt, zijn krullebol rust op den houten rand.
Moeder buigt zich zorgzaam over den jongsten lieveling,
tracht het hoofdje voorzichtig op het kussen terug te leggen,
maar het ventje wordt wakker, wrijft zijn oogjes uit. *
„’k Wil eruit !”
„Sttt !!” onderdrukt moeder, bang dat de anderen ook
wakker zullen worden, „je mag er wel uit, maar dan stil
wezen, hoor 1 Vader moet nog slapen 1”
Pietje wordt behoedzaam uit bed getild en door moeder
in de kamer gedragen, waar hij gedeeltelijk aangekleed wordt.
En nu komt de eerste bedrijvigheid. Het nachtpitje,
haast onzichtbaar nu in het volle daglicht, wordt uitgeblazen
en de gordijnen opgehaald, Pietje krijgt een plaatsje voor
’t raam met tot gezelschap een blokkendoos.
Met vlugge, bijna onhoorbare stappen gaat moeder door
de woning; haar vlijtige handen vegen, nemen stof af,
zetten thee en onder al dit werk houdt ze een waakzaam
oog op het spelende kindje, spreekt fluisterend met hem,
maakt af en toe een grapje. Pietje voelt zich knus zoo, vindt
zoo’n morgenuurtje met moeder heerlijk, en zoet bouwen
zijn kleine handen een toren, een héél-hoogen, die natuurlijk
op ’n kwaad oogenblik instort en de twee zusjes wakker maakt.
„Hoe laat is het, moe?”
„O, nog geen negen uur 1” antwoordt moeder zacht, „’t is
Zondag, hoor 1 Als je nog in bed wilt blijven — mag je gerust!”
Maar dat ,,erin-mogen-blijven” is een groote prikkel om
er nu juist uit te komen en even latertrippelen twee magere,
bleeke meiskes de kamer in, blootsvoets, rillend
in haar dunne nachtjaponnen.
„Mag ik even bouwen, Pietje?” vleit deoudste.
„Néé 11” kraait Pietje, „ik moet bouwen!”
„Nare jongen !” zegt zusje.
„Willen jullie weleens stil zijn 1” vermaant
moeder, „Riek en Tootje, hier zijn jullie kleeren
! Niet een half uur zoo rondloopen, hoor !
Tootje, ga jij je nu vast wasschen !”
Tootje verdwijnt in de keuken, vervult daar
zoo spoedig mogelijk den dagelijkschen. plicht.
„Fijn weer, hè moe?” zegt Riek, verlangend
naar buiten kijkend.
„Ja, heerlijk !” Moeders aandacht is bij de
boterhammen.
Gewasschen Tootje komt binnen, begint zich
handig aan te kleeden. „Zoo, ik ben klaar, nu
kun jij bij de kraan!” zegt ze met een vroeg-wijs
air tot Riek, die nu op haar beurt in de keuken
verdwijnt.
De armoedige kamer is nu heel levendig
geworden en de zonnestralen belichten blij de
drie blonde hoofdjes der kinderen en het bruin-zwarte
haar van moeder. Pietje heeft zijn blokken in den steek
gelaten en staat bij de tafel, ernstig kijkend naar den boterhammenstapel.
Hij zou dolgraag vast vooruit een boterham
hebben, maar moeder is op dat punt onverbiddelijk en
hij vraagt dan ook niet, wetend dat hij toch wachten moet.
Moeder ziet echter de verlangende oogjes van haar jongetje
best en maant hem aan te spelen.
„Nee 1” schudt Pietje’s hoofd.
„Ga dan even naar boven en roep Fien. Zeg maar dat ’t al
negen uur is en dat ze op moet staan ! Voorzichtig op de trap,
hoor 1”
Pietje is zeer vereerd met de boodschap, beklimt met inspanning
de zoldertrap en bonkt met zijn vuistjes op een
der drie deuren. „Fientje! ! Opstaan, zegt moe. ’t Is
negen uur!”
Een slaperig „ja” is het antwoord, gevolgd door een
aanmerkelijke stilte, die niet doet vermoeden dat Fien
aan de roepstem gehoor geeft.
„Fientje! ! !”
„Och jongen, laat me toch met rust!” Fientje’s stem
klinkt gedempt en huilerig vanonder de dekens.
(Zie vervolg op pag. 12)
Een Fransche tuin in het kamp. (foto's Du Houx.) Overvloed van groenten wordt aan de menage der geïnterneerden afgeleverd.
|