|
PANORAMA 4
De beteekenis van den jongsten
:: Verkiezingsstrijd ::
de maand Juni aangebroken is, pleegt de
Nederlandsche burgerij dikwijls in beroering
te geraken over een of anderen stembusstrijd.
Voor de Tweede Kamer om de vier jaar,
voor de Provinciale Staten om de drie en
voor de Gemeenteraden om de twee jaar,
hebben de periodieke verkiezingen steeds in de Junimaand
plaats.
Zoo hebben we nu
weer een belangrijken
strijd doorgemaakt, welke
gevoerd werd om de
meerderheid in de Provinciale
Staten. Wellich t
vraagt men zich af, hoe
de heeren politici zich
nu toch druk kunnen
maken over de politieke
kleur, de politieke samenstelling
van deze
colleges, wier taak toch
is om de huishoudelijke,
financieele belangen der
provincies te behartigen.
Maar dan wordt er niet
aan gedacht, dat ze toch
ook nog een andere taak
te vervullen hebben en
wel het kiezen van de
Eerste-Kamerleden.
Om nu ’t belang van
de Provinciale-Statenverkiezingen
goed naar
voren te doen komen,
is het noodzakelijk met
een enkel woord de beteekenis
van die Eerste
Kame: aan te geven.
Wat het ontstaan van
dit lichaam betreft, kan
men het niet van zuiver
Nederlandschen oorsprong
noemen. Integendeel
: toen Gijsbert
Karei van Hogendorp
ongeveer een eeuw geleden
zijn invloed deed
gelden op den inhoud
van onze Grondwet,
wist hij o.a. gedaan te
krijgen, dat wij niet het
Engelsche systeem van
een Lager- èn een
Hoogerhuis volgden,
doch ons beperkten tot
één Kamer, die den
wetgevenden arbeid zou
verrichten.
Maar ziet: een jaar
na dien — in 1815 —
moest onze constitutie
reeds gewijzigd worden.
Noord- en Zuid-Nederland
waren tot een
koninkrijk onder Willem
I samengesmolten.
Die vereeniging met
België, deed zich in verschillende
opzichten gevoelen
: op diverse punten
moest rekening gehouden
worden met de
wenschen van onze Zuidelijke
stamgenooten.
Zoo kwam men er toe,
tot het instellen van een
Eerste Kamer over te
gaan, aangezien de Belgische
notabelen gaarne
een rem tegen de Tweede
Kamer wilden hebben,
en vooral, om den
Belgischen adel ,,een
waardig onderdak” te bezorgen. Leden van dit staatslichaam
zouden slechts diegenen kunnen zijn, die „door
diensten aan den Staat bewezen, door hunne geboorte
of gegoedheid onder de aanzienlijksten van den lande behoorden.”
De benoeming geschiedde door den Koningen
duurde voor het leven.
Toen in 1848 een revolutionnaire wind over Europa
waaide, werd ook hier te lande een meer vrijzinnige richting
ingeslagen. De Tweede Kamer — tot dusverre door de
Staten der Provincies gekozen _ "zou voortaan direkt
door het kiezersvolk worden samengesteld. Men duchtte
echter van een dusdanig verkozen lichaam te groot radicalisme
; vandaar dat men als bolwerk voer den troon
tegen een eventueele revolutionnaire volksvertegenwoordiging,
alle heil zag in het bestaan van een Hoogerhuis,
dat nu echter niet meer door den Koning, maar door de
Staten werd samengesteld. De zittingsduur werd tot 9
jaar beperkt, terwijl voor het lidmaatschap als vereischte
gold, dat men tot de hoogst aangeslagenen in de Rijksdirekte
belastingen behoorde; sinds 1887 is echter reeds
voldoende het bekleeden — of bekleed hebben — van
een openbare betrekking, door de wet bepaald.
Wanneer ik nu nog verteld heb, dat om de drie jaar
een derde van de leden aftreedt (tegelijkertijd de helft
van de Provinciale-Statenleden), dan weet men voldoende
omtrent de samenstelling en de geschiedenis onzer
Eerste Kamer.
Wat de beteekenis van dit- instituut betreft: gelijk bekendis,
moet elk wetsontwerp na aanneming door de Tweede
Kamer, ook in den Senaat een meerderheid vinden, wil
de Koning het door zijn handteekening tot wet kunnen
ONTWERP VOOR HET RUITERSTANDBEELD VAN DEN STADHOUDER WILLEM III TE BREDA.
Het hoofdcomité, vertegenwoordigd door Luit-generaal W. Cool als voorzitter, en generaal J. van Dam van isselt, als secretaris, verzocht aan een Jury, samengesteld
uit gen. W. Cool, W. van Konijnenburg, Prof. A. W. M. Odé, Prof. A. j. der Kinderen en Joseph Th. J. Cuypers, uitspraak te doen in den beslissenden
eindwedstrijd tusschen ontwerpen, ingezonden door de beeldhouwers T. Dupuis en Charles v. Wijk. De uitspraak van deze jury was, dat het bovenstaand
ontwerp van den beeldhouwer Van Wijk voor de uitvoering werd aangewezen. Het beeld zal in brons worden uitgevoerd op tweemaal levensgrootte. Het
voetstuk in graniet. De totaalhoogte van ruiter met voetstuk bedraagt 81/2 M. De plaats waar het monument zal worden opgericht is het Kasteelplein te
Breda voor de Kon. Mil. Academie. (De foto, die wij in No. 49 van 7 Juni van ons blad plaatsten, was van een vroeger ontwerp.)
verheffen. En nu begrijpt men wel, dat hierdoor botsingen
tusschen de beide Kamers kunnen ontstaan, vooral
wanneer — - gelijk ook thans — hun politieke samenstelling
verschillend is. Wat de linksche meerderheid in
ons Lagerhuis zoo gaarne verwezenlijkt zou zien, kon
door de rechtsche meerderheid in de Eerste Kamer tegengehouden
worden. Eenige jaren geleden speelde zich
dan ook in Engeland, het moederland van het parlementaire
stelsel, een verwoede strijd af tusschen beide huizen,
die eindigde met een nederlaag van de Lords.
Het zag er naar uit, dat bij ons een soortgelijke kamp
gevoerd zou worden. De linkerzijde (vrijzinnigen en socialisten)
is van meening, dat wat de volkskamer in
overeenstemming met de uitspraak door de kiezers bij
de algemeene verkiezingen gedaan, besloten heeft, door
haar „hoogere” collega niet ongedaan gemaakt mag worden.
De kerkelijke coalitie daarentegen acht het zaak, dat de
Eerste Kamer aan de wenschen van links paal en perk
stelt. Wie van beide partijen gelijk heeft, doet hier niet
ter zake.
Mijn doel is slecht duidelijk te maken, waarover thans
de twist loopt, wat dus de inzet van den stembusstrijd was.
De lezers weten, dat aan het bewind van Minister
Heemskerk en de zijnen in 1913 een einde werd gemaakt,
dank zij ’tfeit dat de concentratie van de drie vrijzinnige
partijen met de socialisten tezamen, de meerderheid
in de Kamer verwierf. Rechts legde ’t bij de verkiezingen
af, zoodat’t ministerie heen moest gaan.
Na een zeer moeilijke
ministerieele crisis,
werd — toen de socialisten
weigerden tezamen
met de vrijzinnigen
de regeering te
aanvaarden — de oplossing
gevonden door
de tot stand koming
van het kabinet Cort
v. d. Linden. Dit bewind,
dat niet een partij-ministerie
is, stelde
zich ten doel die wenschen,
welke duidelijk
een meerderheid bij de
verkiezingen achter zich
hadden, te verwezenlijken:
dat waren staatspensioen,
en een grondwetherzienig
in vrijzinnige
richting, waarbij
algemeen mannenkiesrecht
verleend zou worden
en de mogelijkheid
geopend tot vrouwenkiesrecht.
De rechtsche coalitie,
— het machtig verbond
der kerkelijke partijen,
hetwelk door Dr. Kuyper
werd tot stand gebracht
— zet zich hiertegen
schrap en kan
dat doen doordat ze in
de Eerste Kamer de
meerderheid heeft.
De socialisten, die in
1913, dank zij Troelstra’s
eminente leiding, vruchten
van hun onvermoeid
werken pl ukten, waren er
daarom met de vrijzinnigen
op uit, ditmaal de
Staten te doen „omgaan”
Immers zoo zou bij een
eventueele ontbinding
van den Senaat (om bij
de periodieke aftreding
succes te hebben, moesten
Zuid-Holland, en
Gelderland of Overijsel
om) links de baasworden.
Van ’t grootste gewicht
was het vooral
wie in de Staten van
Zuid-Holland, die 10
van de 50 Eerste-Kamerleden
kiezen, de
overwinning zou behalen.
De eerste stemming
heeft reeds uitgemaakt,
dat de meerderheid bij
rechts blijft: voorloopig
ziet ’t er dus niet
naar uit, dat het steeds
pais en vree tusschen
de beide Kamers zal
zijn. Doch dit moet men
afwachten. Wat het belang
van den jongsten
stembusstrijd was, is
nu, naar ik hoop, den
lezers duidelijk geworden
E. v. R.
Onze nieuwe Premie.
I
n dit nummer zullen onze abonné’s een bon aantreffen,
die recht geeft op het tweede deel van het Gedenkboek
van den Oorlog voor de Jeugd.
Wij herhalen hier nogmaals den raad om dit deel van
het Gedenkboek, waarvan de tekst wederom werd verzorgd
door de heeren Joh. Been en Piet Hoorweg,zoospoedig
mogelijk te bestellen. Reeds nu zijn de aanvragen zóó
talrijk, dat onze binderij en expeditie de aflevering niet
kunnen bijhouden. Dit laatste meteen ter geruststelling
aan de abonné’s, die het album besteld hebben, en het
nog niet ontvingen!
|