|
PANORAMA 10
je Moeder I Zal ik je weerzien, als ik terugkeer uit dit oord
der verdoemden ? En Adolf! Wat die ook naar mij verlangt.
En dan die troostelooze, mismoedige toon, waarop hij van
zichzelf en van zijn werk spreekt. Daaruit hoor ik zijn
oneindig verlangen, zijn ontbering en zijn zelfopoffering
met duizend tongen vertellen. Nog een langen, smartelijken
winter van hem gescheiden zijn. Maar dan mag ik naar huis
toe. O, naar mijn lieve, goeie Adolf en Rietje.
Ik hoest nu veel minder. Dat ik mijn stem bijna verloren
heb, geeft niets, ik heb toch niets te spreken hier en het
beetje bloed, dat ik heb opgegeven, doet mij geen schade.
Alleen die koortsen ’s nachts, die zijn afmattend. Maar die
zullen in mijn koeler vaderland wel vanzelf ophouden.
Nog één winter en dan keer ik terug uit de onderwereld
naar mijn geliefden !
Cairo, 15 October 1915.
Waarom mag ik nog altijd niet naar huis ? Ben ik dan
zóó ziek ?
Wat is dat alles verschrikkelijk. Niets, niets op aarde
is zoo verschrikkelijk als die knagende onzekerheid, die
twijfel aan allen en alles. Waar is er iemand die mij de waarheid
zegt ? O, dat ik ook kon worden als de anderen hier,
dat ik vergeten kon, mij losmaken van alles wat mij bindt
aan de wereld. Dat is het, wat steeds knaagt aan mijn ziel,
de geestelijke band die tusschen mij en mijn geliefden bestaat.
Dat ik vergeten kon, dof en onverschillig worden
zooals alles hier is.
Caïro, 12 December 1915.
Caïro, 5 Mei 1915.
Weer mijn verjaardag. Ik ben heel ziek geweest, heb een
hevige bloedspuwing gehad en wekenlang tusschen
leven en dood gezweefd, terwijl ik verpleegd werd
door vreemde, betaalde menschen, die hun zorg en
hun liefde verkóopen. Niets geen toewijding, echte,
spontane liefde, waaraan ik zoo’n behoefte heb, ondervond
ik. Het was alles koud en vormelijk. Maar
dat is voorbij ! Ik heb nu grooten angst, dat ik
hier nog een winter blijven moet, want ik ben nog
zwakker dan eerst. Het is nu gauw twee jaren, twee
lange, sombere jaren, zonder eenig steunpunt in mijn
herinnering, omdat alles, alles hier slechts schijn en
gebeurloos is, omdat ik niemand van tehuis gezien
heb.
Twee jaren, waarin ik niets gedacht, gevoeld of
beleefd heb in werkelijkheid. Mijn verlangen om
weg te gaan uit dit verschrikkelijk oord vulde de
dagen hier, en het wisselen van dag en nacht, zomer
en winter.
Ik geloof, neen ik weet het, dat ons vermogen op
is, door mijn verblijf hier, en dat Adolf zich meer,
veel meer opofferingen getroost dan hij mij schrijft.
Hij verzwijgt voor mij, uit liefde. Ja, natuurlijk, doet
hij het uit liefde, maar begrijpt hij dan niet, dat
dit mij juist smart ? Dat ze mij op die manier niet
alleen lichamelijk, maar ook geestelijk verbannen
hebben uit hun midden ?
Reeds lang was het mij opgevallen, dat niemand
mij meer schreef over Adolfs Moeder, en zij
mij geen antwoord meer gaven, wanneer ik naar haar
vroeg. Zelf kon zij niet meer schrijven, dat was haar
te moeilijk en dat weet ik. Nu hoor ik toevallig,
van een hier doorreizende dame uit mijn stad, en
die ons kent, dat Mama dood is. Dóód, gestorven,
vóór een jaar. En ik weet niets daarvan. Adolf
alleen gebleven, zonder mijn troost, mijn medelijden.
Alsof ik reeds dood was voor hem, die vroeger
niet leven kon zonder mij. Hoeveel kommer en ellende,
hoeveel ziekte van Rietje zal hij reeds verzwegen hebben ? Hoe
dikwijls zal hij reeds alleen geworsteld hebben met de smart en het verlangen?
En ik
ben geheel
afgesneden
vandewereld
— niemand,
niemand, die
mij de waarheid
schrijft,
over die mij
het naaste
zijn. Mijn
kind kan ster
ven en men
verzwijgt ’t
mij. . . Maar
nu verzwijg
ik ook. . . Ik
ben aan ’t
sparen. Dien
duren wijn
gebruik ik
niet meer en
het geld leg
ik weg. Eindelijk
zal ik
dan zooveel
hebben, dat,
als het verlangen
mij
Zalig!
Nu weet ik de waarheid. Nu weet ik alles. Ik heb den
dokter gedwongen het mij te zeggen. Ik zal nooit, nooit
weer gezond worden. Ik ben zoo bang, zoo angstig nu.
dat ik met mijn kwaal nog jaren lang kan blijven leven.
Ik weet niet of het waar is. of hij het niet gezegd heeft
om mij gerust te stellen. Maar dat is niet noodig en het kan
mij niets schelen. Het leven hier in deze onderwereld als
een schaduw — is dat dan nog leven ? Maar ik voel. dat
ik sterven ga. Heel gauw. Het verlangen verteert mij.
Doch ik wil thuis sterven. Thuis, met Adolfshandin de mijne
en Rietje’s gezichtje op mijn wang. Zóó, gelukkig en rustig,
wil ik tot God gaan.
En als ik nog wat leven mag dan zal ik leven voor hen :
mijn man helpen en met hem gelukkig zijn en lijden, mijn
kind opvoeden en haar de herinnering aan mijn liefde meegeven.
De herinnering aan genoten geluk en liefde is soms
ook een lichtstraal op het pad van de toekomst.
Ik kom, geliefden 1 Zoolang ik nog te leven heb, zullen
wij bij elkaar zijn !
CISELEER KUNST.
Wij brengen op deze pagina een viertal foto’s naar door onzen stadgenoot, den heer R. W.
Pelle ontworpen en in diens ledige uren vervaardigde voorwerpen van ciseleerkunst. De afbeelding.,
hierboven stelt een wandbord voor, waarop als versiering het wapen van St. Lucas is gedreven;
de rand, die met de graveernaald is bewerkt, draagt in geciseleerde letters de
spreuk: „Kunsten leeren is verdriet, wie ze kent, die acht ze niet”
Caïro, 10 Januari 1916.
Vanmorgen zei iemand tegen mij : niemand keert
uit de onderwereld naar de aarde terug ! Ik wèl, ik
keer terug. En ik zal weer gelukkig worden in
mijn tehuis! Hoelang? Ik weet het niet. Maar weten
we d^t wel ooit, hoe lang ons geluk duren zal ?
Ik kan sterven, omdat ik een kwaal heb, niet gezond
ben ; maar als ik gezond was, kan ik toch ook sterven
? Wat weten wij van het lot, dat ons beschoren
is ! Is niet alles onzeker hier op aarde ? Is er één
ding, dat wij zeker kunnen weten ?
Ik ga stilletjes naar huis. Ik zal ze verrassen. Wat
zullen we gelukkig zijn ! Ik zal komen als een vreemde
! Zou Rietje mij nog herkennen? Ze was pas zeven
jaar toen ik wegging.
En Adolf, wanneer hij thuis komt van zijn school!
O, laat ik stil wezen en kalm. Ik mag mij niet opwinden
heeft de dokter gezegd. Ik ga nu slapen,
voor-’t laatst hier in de onderwereld, en morgen reis
ik af, zonder dat iemand het weet, anders houden
ze mij uit verkeerde bezorgdheid vast!
’t Was vandaag de laatste dag in de onderwereld.
Morgen keer ik terug naar de aarde !
Amsterdam, 30 Januari 1916.
Het is volbracht. De strijd is gestreden. De aarde
heeft voor mij geen plaats meer! Allen zijn voor
mij vreemden geworden ! Ik moet terug naar het
land der schaduwen en schimmen, naar de onderwereld.
Zij hebben me vergeten !
Rome, 18 Februari 1916.
CISELEERKUNST.
Een fraai uitgevoerde aschbak, waarop, in een bladversiering,
het symbool der geneeskunde is geciseleerd.
te machtig wordt, ik naar huis kan reizen. O, thuis zijn
Caïro, 4 September 1915.
Adolf is rector aan het gymnasium geworden en heeft
meer honorarium gekregen. De toon van zijn brieven is
nu veel vroolijker, zelfbewuster geworden. Zijn zelfverwijt
heeft opgehouden en het geloof in zichzelf, dat mijn liefde
vergeefs trachtte hem te geven, schijnt hij nu gekregen te
hebben. Ik begrijp dat niet !
Kunnen uiterlijke omstandigheden hem dan meer veranderen
dan mijn liefde ?
Ook Juffrouw Anna schrijft zoo bewonderend over Adolf
en Rietje, met zoo’n teederheid, dat ik wantrouwend word.
Er is een vreemde geest in mijn huis, tusschen mij en mijn
geliefden, een geheim, dat zij voor mij verbergen. O, waarom
hebben zij mijn vertrouwen gedood ? Waarom die zwijgende
leugen tusschen ons gezet ?
Hoe hulpeloos ben ik, hoe verschrikkelijk hulpeloos
en verlaten !
CISELEERKU N ST.
Een artistiek-geciseleerdé kandelaar
van zilver.
Ik ben geheel rustig nu ! Het is nauwelijks meer
pijnlijk. Nu is alles voorbij. Ik ben dood, dood voor
ieder — ook voor die mij lief waren. Maar, was ik
nog niet dood? Ja, ik was reeds dood, maar nu
weet ik het. Dat is niet zóó smartelijk, als die twijfel, die onzekerheid.
Nu zal ik mijn herinnering dooden en dan
dan de dagen
en nachten,
die komen en
gaan zullen
in eeuwigen
rouw en vergetelheid.
Ja
vergetelheid,
die zoek ik,
en die zal
ik vinden !
Maar eerst
zal ik alles
neerschrijven,
mijn
leed en mijn
ongestild ver
langen. En
dan vergeten
! Voor
immer. Maar
zij, zij zullen
het weten,
wat zij mij
aangedaan
hebben.
Doch eerst
moet ik geheel
dood
zijn. Dan zupen ze dit lezen en voelen, voelen als ik nu, wat ze gebro
ken hebben in mij.
dan. niets meer! Niets.
CISELEERKUNST.
Een Reliquie-kastje van zilver. De rand aan den voet en boven den buik
is gegraveerd; dé eenvoudige, smaakvolle bladversiering op den buik en
het deksel, is weder geciseleerd.
De dood is zoo verschrikkelijk, zoo angstig-wreed. Ik zal
nooit, nooit kunnen vergeten, nooit mij kunnen losmaken
van de herinnering. Het is zoo wreed en zoo smartelijk
te moeten sterven, ver van allen, die je dierbaar zijn !
Caïro, 17 December 1915.
God. mijn troost en hulp, ik smeek U, als Gij mij ster
ven laat, als Gij mij tot U nemen wilt, laat dan alles voorbij
zijn. Laat dan de herinnering aan de aarde, waar ik beminde
en waar ik leed, met allen die mij lief waren, óók dood
zijn met mij. Dan kan ik rustig zijn.
Caïro, 22 December 1915.
Ik ben nu kalm, wonderlijk-kalm. Het is mij, alsof er iets
vreeselijks gebeuren moet. Maar nu ben ik, juist als de anderen
hier, onverschillig geworden. De dokter heeft gezegd.
Ik kan alles rustig opschrijven, want ik ben heel, heel
kalm. Zelfs de dood, die spoedig komt, verontrust mij niet
meer. Het is mij nu een troost, dat mijn dagen geteld zijn.
Het is toch beter gestorven te zijn voor alles, dan levenddood
te zijn ?
O, ik had mij niet onkenbaar behoeven te maken. Ik was
het reeds. De spiegel hier vertelt het mij, de spiegel hier in
mijn huis ! Mijn huis! Heb ik nog een huis ? Mijn kind,
heb ik nog een kind ? Hoe kon ik ooit denken, dat de herinnering
de beste gedachtenis was. Ik was een dwaas.
Maar ik wil nu vertellen. Ik ben naar huis geweest,
’s Morgens om elf uren. Een vreemd dienstmeisje deed mij
open. Ik vroeg de juffrouw te spreken, omdat ik de groeten
moest komen doen uit Caïro, van Mevrouw ! Ik werd in den
salon gelaten. Mijn kamer — niet meer mijn kamer. Wel
dezelfde meubels, maar alles stond en was anders. Alles
was burgerlijk en plomp gerangschikt. Mijn gedachte sprak
|