Panorama

Nummer	1916, nr. 43, 31 mei 1916
Blad	03
Tekst	3 PANORAMA een zweem van inspanning naar boven voeren en uitstorten waar men het hebben wil, en daarbij zoo precies en licht te werk gaand, dat het op ’n haar luistert. In zijn kolossalen buik slokte hij den operateur van de Holiandia-film persoonlijk op, om hem met zijn toestel weer uit te braken op een gunstig plekje ergens in de buurt waar deze Jonas, hem, zijnen walvisch, goed kieken kon. Wat die dan ook deed, U kunt u ervan overtuigen. Zoo zagen we dus, toestroomen, en de prins te midden der algemeene droefenis sterven. „De verzoening tusschen Tromp en De Ruyter” is een al niet minder interessante greep uit onze geschiedenis. Op onze kiek ziet men hoe Stadhouder Willem 11 de handen onzer twee zeehelden in elkaar legt. En eindelijk geven wij hier nog een beeld uit de schoolplaat van Prins Willem I, landend te Scheveningen. ander initiatief worden genomen, waardoor de filmen der Hollandia-fabriek in dienst van het onderwijs worden gesteld. Hoe die Hollandia-filmfabriek werd opgericht, — het is aardig zulks te lezen. De directeur, de heer Maurits Binger, vertelde het onlangs eens aan den Heer Frans Netscher, die het op zijn beurt weer in „De Hollandsehe Revue’ mededeelde. Baggermolen in werking bij ’n nieuwen havenaanleg aan de Maas te Rotterdam. dat de Hollandiafilmfabriek te Haarlem ten behoeve van het onderwijs wilde dieren in „Artis” en merkwaardige episoden uit ons Hollandsch havenbedrijf kiekte. Thans moeten wij u nog van een ander, eigenaardig soort on~ derwijs-films spreken: de schoolplaten, het aanschouwelijk Havenbedrijf van Rotterdam. Fruitladen een Batavier-boot naar Engeland. leermiddel bij het onderwijs in de Geschiedenis. Ook hier de belangstellingprikkelende beweging in plaats van den stilstand, Eri daarenboven, welk een hulpmiddelen: de moderne regie, de historisch-goede en artistiek-voortreffelijke décors en aankleeding van het tooneel en de personen, de medewerking van menigmaal voortreffelijke acteurs en actrices. Wat kan men meer verlangen? De leerling ziet niet slechts de historische episode in haar hoofdmoment vastgelegd, neen, de gebeurtenis zelve in haar gansche verloop van het begin tot het einde, ziet»men hier gereconstrueerd. De geschiedenis herleeft voor het oog der kinderen, zou men kunnen zeggen: geen poppen, geen prenten, die het ’m toch nooit doen in de voorstelling der jongens en meisjes, neen, de helden en lafaards, de groote mannen, vorsten5 legerhoofden, zeevaarders, dwingelanden, moordenaars, ze komen zelfs als het ware in levenden lijve nog eens terug om aan het nageslacht hun rijk of arm, hun grootsch of weerzinwekkend, hun liefdevol of boosaardig, maar altijd toch belangwekkend bestaan te verhalen. Ze spelen hun vermaarde levens nog- eens voor ons af, hun gelaat is ontroerd, hun oogen spreken, hun gebaren en standen overtuigen ons; we zien hen van nabij; meer dan de abstracties, zooals die in boeken en platen tot ons komen, worden zij ons gemeenzaam. Complete tooneeirangschikkingen zijn deze films. In scène gezet en gespeeld in het groote, helderverlichte atelier aan het Spaarne, of buiten aan den weg of in park of bosch, al naar het tafereel het eischt, voor het gretig oog der camera, — vereischen dergelijke historische platen een zorg en een arbeid, waar je gewoon-weg versteld van staat. Ge moet maar eens goed de bijgaande afbeeldingen der historische opnamen bekijken. Zie: „De aanbieding van het smeekschrift door de edelen aan Margaretha van Parma.” We kunnen ons niet voorstellen, dat de rijkste kinderfantasie door dit tafereel niet bevredigd wordt. De statige verschijning der landvoogdes, de hoofsche en toch mannelijke houding der edelen, hun groepeering, hun uit historisch en artistiek oogpunt uitmuntende kleedij, en vooral de handeling zelve: het overreiken en het aanvatten van het smeekschrift alles met gebaren van echtheid, en overtuigende levendigheid, — dit alles zal tot de jeugdige toeschouwers overtuigender en pakkender spreken dan welke prent, welk verhaal ook. En ,,De Geuzeneed” met de krachtige ernstige en doelbewuste edelen? En „De doodvan Willem den Zwijger” ? Ach, op deze afzonderlijke tocneelen uit het film ziet men, hoe fraai ook, slechts het vastgelegde oogenblik, maar men moet dat geheele verloop volgen ; hoe Balthasar Gerards achter de deur loert en gereed staat om toe te springen, hoe boven aan de trap de prins verschijnt langzaam aanschrijdend, van geen dreigend onheil bewust; hoe. als hij zijn voet op de onderste trede zet, de moordenaar toespringt en schiet. We zien het ontstelde volk De dood van Willem den Zwijger Deze opname is aan het strand gedaan en het ziet er .met die echte zee en die schuiten met den prins en al die anderen zoo natuurlijk uit, dat je haast geneigd zou zijn te gelooven, dat er destijds reeds cinema’s bestonden, en de historische gebeurtenis op den 30sten November van het jaar 1813 dadelijk ter plaatse door de bioscoop vereeuwigd werd . . . Nu moeten wij, sprekend als groote-menschen, eerlijk verklaren, dat de op deze wijze opgenomen historische gebeurtenissen toch altijd iets van door tooneelspelers in, te midden van expresselijk daarvoor gerangschikte omgeving, gespeelde scènes hebben, Maar... ja, wat dan? De personen zelf zijn dood, en, al lééfden ze nog, het mag de vraag blijven of ze ooit voor de filmfabriek waren opgetreden, al zou deze ook nog zoo royale honoraria betaald hebben. Het is nu met dooden eenmaal moeilijk tooneelstukken of wat daarop lijkt in elkaar te zetten, we kunnen daarvoor nu eenmaal niet buiten de levenden, en wie onder de levenden is het dan beter toevertrouwd dan onzen acteurs en actrices. De menschen zelf zijn het toch niet meer, Tromp en De Ruijter zijn dood, dat is vast, Margaretha van Parma, Willem van Oranje, Balthasar Gerards al evenzoo. Dus iedereen weet, ook de kinderen weten het, dat het „eigenlijk niet echt” is. Allemaal goed en wel, maar het lijkt er dan toch maar deksels aardig op. Wat wij maar wilden zeggen, is, dat wij nog wel eens te veel den tooneelspeler naar hedendaagschen trant met zijn vaste gebaren erin herkennen. Maar de kinderen denken niet aan tooneelspelers, dunkt ons, zij zien de gebeurtenis, waarvan zij de groote beteekenis reeds wisten, voor hun oogen zich voltrekken, en ze leven mee, en het is voorgoed in hun ontvankelijk gemoed opgenomen, beter dan met andere, zelfs andere aanschouwelijke middelen. Daarop komt het neer. En gaarne wekken wij van onzen kant de «belangstelling voor het zoo sympathieke streven van een instituut, dat op zulk een bevattelijke en tevens aangename manier het onderwijs wil helpen verbeteren, Hoe men nu deze filmvoorstellingen voor het onderwijs overal van nut wil maken, is een zaak welke nog niet geheel is uitgemaakt en vastgesteld. Verscheidene groepen van invloedrijke en zaakkundige personen hebben besprekingen gevoerd. Voor het oogenblik zijn echter nog geen algemeene resultaten te melden. Sommigen spreken ervan, dat de scholen, of althans de gemeenten elk een projectietoestel zouden aanschaffen; anderen weer meenen, dat de leerplannen in gezamenlijk overleg zöö kunnen worden geregeld, dat een rondreizend bioscoop-toestel de pas behandelde of de spoedig te behandelen onderwerpen op verschillende scholen vertoonen komt. Het bij de voorstelling gelijktijdig verklaren door den onderwijzer werd ons als onpractisch genoemd, daar de aandacht der kinderen te veel door de beelden in beslag wordt genomen om gelijktijdig voor het gesproken woord voldoende ontvankelijk te zijn. In elk geval zal er, al of niet spoedig (de oorlogstoestand zal ook hierin wel belemmerend werken) een of De heer Binger kwam op het idee door een artikel van Ch. Boissevain in ,,Het Handelsblad” over de cinema in dienst van het onderwijs; het ging over een fabriek ergens in het buitenland, die speciale wetenschappelijke films maakte, welke bij de behandeling der betreffen de onderwerpen werden vertoond. Het vertrek naar Indië van een stoomschip van den Rotterdamschen Lloyö En wie zou nu in Holland ook eens zoo iets durven opzetten ? ,,‘Nou... dat kon ik wel eens probeeren”, zoo schijnt de heer Binger te hebben gedacht; althans hij ging eens met den verneemstok uit, zooals men dat noemt; hij be zocht menschen uit onderwijs-, handels- en nijverheidskringen, — lieden van invloed. Het resultaat was voorloopig je reinste succes. Een vennootschap onder den titel „Maatschappij voor wetenschappelijke Cinematographie” werd opgericht. Dat is dat. Apparaten aanschaffen, personeel aanstellen, was betrekkelijk nu het werk van een oogenblik. En dan fluks erop uit... . De havenwerken van Rotterdam en Amsterdam, wilde en tamme dieren, fabrieken, en andere instituten van velerlei aard,.... wat werd er niet gefilmd, mag men vragen. Meer dan honderd schoolfilms werden er gemaakt maar .... het succes was niet verbijsterend. „Onze films,” — aldus de directeur in het genoemde interview-artikel in ,,De Hollandsehe Revue/’ -— „Onze films werden overal geprezen. De pers was er ook bijzonder gunstig over. Men vond ze mooi, prachtig, interessant, en weet ik wat al niet meer..... Een succes .... ’n succes d’estime zou ik het willen noemen Want Holland is geen land voor zoo iets. Ja, als het niets kost, dan is ’t goed, maar als je een behoorlijken prijs durft te vra gen, ho maar, dan is ’t uit. Dat hebben wij óók ondervonden. , . . Financieel succes hadden we dus daarmee niet, . . . doch zoodra de bioscoop op de scholen is inge voerd, liggen de Hollandsehe schoolfilms gereed.” De filmfabriek begon toen opnamen van anderen aard te doen, in het genre van de andere filmfabrieken, en ook deze opnamen, waarvan men er vaak in de bioscooptheaters draaien ziet. mogen er wezen; wat goeden smaak en inzicht betreft, en wat de afwerking aangaat, kunnen de films der Hol landiaTabriek rnet het beste uit het buitenland worden vergeleken. Dit is echter weder iets van geheel anderen aard, de roman of het tooneelstuk tot film verwerkt voor groote-menschen, Onze bedoeling met deze artikelen was. u een en ander over de schojlfilms te vertellen. En dat hébben we gedaan. Hopelijk naar uw genoegen. We zeggen u voor ditmaal dus weer vaarwel, vriendelijke lezers en lezeressen. Aankomst van Prins Willem I aan het strand te Scheveningen. BERICHT N u ons tijdschrift wederom éénmaal per week verschijnt, hebben wij de verzending zóódanig geregeld dat onze abonné’s Panorama uiterlijk Woensdag in hun bezit kunnen hebben. Mochten er lezers zijn, die ons blad later ontvangen, dan gelieven zij met opgaaf van den boekhandelaar bij wien zij geabonneerd zijn, te reclameeren bij de Administratie van PANORAMA, DOEZASTRAAT 1-3-5, LEIDEN. Aanbieding van het smeekschrift aan. Margaretha van Parma De verzoening tusschen Tromp en De Ruytér De Geuzeneed
PDF

Nummer	1916, nr. 43, 31 mei 1916
Blad	04
Tekst	PANORAMA + BLADEN UIT EEN DAGBOEK door C. VAN M. 16 Maart. mijn tafel staan in een blauw pulletje gele narcissen ; ik houd van de combinatie blauw en geel, en de bloemen, eenvoudig als ze zijn, geven me een vreemd gevoel van geluk dat nadert. Als ik uitkijk zie ik over het water een voorjaarsachtig waas hangen, en de struiken in het plantsoen loopen al uit. O, ik houd van de lente, die me telkenjare wéér schijnt te beloven, dat mijn droomen verwezenlijkt zullen worden. En nu vandaag heb ik dat gevoel sterker dan ooit. ik hoop, dat Moeder me aanstonds niet naar beneden roept om kousen te mazen, of de wasch na te kijken, want ik weet, dat dan plots mijn geluksgevoel verdwijnen zal, en dat ik beneden in de saaie, degelijke huiskamer mezelf voor ridicuul ga uitmaken omdat ik drie en twintig ben, en mijn lentedroomen nog nooit heerlijke, zalige realiteit Ter herdenking van het jubileum is in de kunstzalen d’Audretsch te ’sHage een tentoonstelling op scheepvaartgebied geopend, die zeer veel belangstelling heeft. — De foto hierboven geeft een groep der genoodigden, die bij de opening tegenwoordig waren geworden zijn .... O, éenig om hier op mijn eigen kamertje te kunnen schrijven in mijn dagboek, en alleen te kunnen zijn, heelemaal alleen met mijn intiemste gedachten, die Moeder niet begrijpen zou, of, als zij ze wèl begreep, terstond zou veroordeelen als bespottelijk. En toch kan ik die gedachten en droomen niet missen ; ze geven kleur aan mijn leven, dat anders saai en doodsch en leeg zou zijn, o, zoo nameloos leeg ! Nee, en toch ook weer niet leeg. Daar zijn immers dagen, dat ik me zoo rijk gevoel, zoo rijk en vorstelijk gelukkig. Wèl zijn ze zeldzaam, maar ze bestaan toch. En die dagen koester ik in mijn herinnering, als iets héél, héél kostbaars .... Als hij maar éenige notitie van me neemt, als hij alleen maar zegt, dat de thee, die ik hem binnenbreng, lekker is, dan voel ik me al blij en opgewekt. Ik ben ook zoo -weinig gewend. Den dag, dat hij bij ons kwam, en de kamers huurde, zal ik niet vergeten. Moeder had alles met hem besproken, en toen hij wegging, schoof ik gauw uit de gang de huiskamer in. Ik had mijn groote huishoudschort voor, die me niet flatteert, maar toch zag’ik wel, dat hij groot en flink was, en zoo in-kranig liep. Nu ken ik zijn heele gebruinde gezicht, zijn open, donkere oogen, zijn fermen neus, zijn mooie tanden. Ik zie het voor me, altijd, altijd. En toch, als hij er niet is, en ik zijn kamer schoonmaak, bekijk ik aldoor weer een kiekje, dat nonchalant tegen den muur geprikt is; en alsof ik hem nooit gezien had, zoo staar ik naar dat simpele foto’tje, waarop hij staat met een paar vrienden van zijn hockeyclub ; de anderen zitten, maar hij staat eenigszins voorovergebogen, leunende op zijn stick; en steeds die flinke, zelfbewuste houding, die imponeerende figuur, zooals hij in werkelijkheid is en zooals ik hem ook het liefste zie in mijn gedachten, hem, vastberaden zijn weg volgend door het angstig drukke gewoel van het leven. En ik ... och zoo’n heel bescheiden, klein, onnoozel peutertje, ondanks mijn drie en twintig jaar. Als ik maar grooter was, zou hij misschien meer notitie van me nemen. Ik ben een dom, ontzettend dom kind, en als ik véertig ben, zal ik nog een kind zijn, dat weet ik. Tenminste in Moe 1O-JARIG BESTAAN DER VEREENIGING „ONZE VLOOT”. Den 26sten Mei was het 10 jaar geleden, dat de bekende Vereeniging „Onze Vloot” te ’s-Gravenhage, die al zoo veel heeft gedaan in het belang van Neerlands Zeewezen, werd opgericht. Onze foto geeft een groep van het bestuur. V. 1. n. r. de heeren: J. v. d. Eist; Jhr. C. A. L. v. d. Wijck; H. M. v. Bemmelen; Jhr. Mr. Dr. H. A. v. ”Karnebeek; A. C, Boelen. ders oogen. Maar ik wil mijn tijd niet vooruit loopen, en ik wil niet klagen, want het wordt voorjaar, en alles wordt mooi en feestelijk en vroolijk buiten, en misschien . . . och misschien zal dit voorjaar, of de heerlijke, glanzende zomer me het zoo zeer, zoo innig verlangde geluk geven. 18 Maart. Gister regende het, zeurig, aanhoudend. Ik was ontzettend down en zoo moe in mijn hoofd; steeds trachtte ik neer te slikken een prop, die in mijn keel zat. Ik had wilien huilen, lang, woest, en waarom, ik zou het niet weten. Hij was voor zaken de stad uit, en ons huis leek zoo groot en leeg zonder hem. Moeder had een schoonmaakwoede, 1O-JARIG BESTAAN DER VEREENIGING „ONZE VLOOT”. Prins Hendrik bezoekt de tentoonstelling en wordt begroet door J. W. J. Baron van Haersolte. luit. ter Zee 2e klasse, die de tentoonstelling organiseerde en den luit. ter Zee le klasse W. Voorbeijtel Cannenburg, souschef van de kustwacht. wilde zijn kamers een goede beurt geven ; ze bleef aldoor om me heen, en ik had geen gelegenheid om al zijn snuisterijen en foto’s en alles, wat ik anders met zooveel zorg afstof en weer rangschik, nu langer dan noodig was in mijn handen te houden. En toen ik, om toch maar over hem te kunnen spreken, aan Moeder vroeg of ze de kiek van de hockeyclub niet aardig vond, zei ze : „Och, gewoon, niet erg duidelijk.” Als Moeder wist, wat ik angstvallig verberg voor haar en voor hèm, dan zou ze, öf hem de kamers opzeggen, öf mij buitenshuis zenden, en met een dienstmeisje gaan sukkelen, wat ze verfoeit. Ja, ik geloof, dat ik wel zou kunnen gaan, want hij betaalt enorm goed, en ik — och ik ben nooit Moeders trots en glorie geweest. Dat is Trude, die getrouwd en naar Indië gegaan is. Dat zijn de twee baby’s van Trude, die we wel niet kennen, maar waar we ontelbare foto’s van hebben. Ik ben het kind en een goed, onbeduidend kind. Vanavond komt hij weer thuis eten ; ik zal wel zorgen, dat ik hem bedien, hoewel hij het geloof ik niet eens merkt wie binnenkomt, Moeder of ik . . . En toch ben ik niet leelijk, tenminste niet gedecideerd ’ leelijk. Mijn haar is zwart en kroezig, mijn oogen zijn blauw, en mijn tanden gelukkig goed. Zou er dan heelemaal niéts van me uitgaan ? Als ik maar geestig of vroolijk of desnoods coquet was 1 Helaas, ik ben geen van drie. Ik hoor Moeder al zeggen tegen haar intiemste vriendin, Mevrouw Hart: ,,Hilda, och, ik heb weinig aan haar ; ze is zoo stil hé ? Maar goddank ze is tenminste degelijk. Die tegenwoordige jonge meisjes anders” ... en dan laat Moeder diverse kennisjes en speciaal onze verschillende ex-dienstmeisjes, die natuurlijk niét degelijk waren, de revue passeeren ; en soms wensch ik, dat ik toch ook maar niet zoo solide was, en geen gezicht had, waar je de degelijkheid af kunt schrapen . . . Als Moeder dit las......... 's avonds half negen. Hij is niet thuis gekomen. Ik ga maar naar bed. 21 Maart, ’k Heb in drie dagen niet geschreven. Geen lust gehad. Hij komt pas vanavond thuis. We hebben eerst een telegram gekregen, héél kort, dat hij door zaken opgehouden werd, en nog wel zou melden wanneer hij terugkwam. En vanochtend ontvingen we een haastig geschreven, bijna onleesbare briefkaart, dat hij vanavond komt tegen etenstijd. Moeder heeft haar hoofd geschud over het slechte schrift, en ik heb me er over verrukt. Ja, zoo dwaas ben ik nu. Over een uurtje kan hij thuis komen, en ik verkneuter me er al in, dat ik straks zijn stap weer op de trap zal hooren, en dat zijn stem en zijn persoonlijkheid weer leven zullen geven aan de kamers, die nu zoo stil en zoo ijselijkopgeruimd zijn. Hij maakt direct zoo’n gezelligen rommel. Ik heb een klein plannetje gesmeed. Wanneer ik straks de soep bij hem binnenbreng, zal ik neuriënd mijn entrée de chambre maken. Dan zal hij me toch wel een extrawoordje geven. Stop, Moeder roept . . . 3 uur later. Hij is er weer. En ik ben zoo blij, zoo blij. Ofschoon mijn neuriënd opkomen een fiasco geweest is. Manoeuvreerend met de soepterrine, schoof ik, na een bescheiden tikje, zijn kamer binnen. En ik neuriede.Wat weet ik niet meer. Doch het klonk tamelijk vroolijk. Hij stond met zijn rug naar me toe voor zijn schrijfbureau, keek ternauwernood op, knikte achteloos: „Juffrouw,” en dan: „Weet u, waar die brief van Palmer & Zoon is ? Hij lag boven op mijn bureau in het vloeiboek ; u weet, ik heb niet graag, dat u mijn dingen verlegt.” Ik zei gedwee : „Zal ik eens voor u kijken ?” En ik stond met hem voor het schrijfbureau, zocht, eenigszins nerveus, joeg met mijn vingers door het (Zie vervolg op pag. 6.) ,Zeehelden-tableau” (foto's V.F.B.) 1O-JARIG BESTAAN DER VEREENIGING „ONZE VLOOT”. Links: een hoekje van de tentoonstelling; rechts: een fraaie groep van het in het Kurhaus gegeven
PDF

Nummer	1916, nr. 43, 31 mei 1916
Blad	05
Tekst	5 PANORAMA DE HULDIGING VAN PIET'NOLTING. (foto Holland) Dr. P. D. Chantepie de la Saussaye gedurende een zijner laatste colleges. (foto Jonker). Dr. Frans van Cauwelaeri (l) in hef kamp fe Harderwijk. V erleden week is Piet Nolting, het bekende oud-tweede-kamerlid, ter gelegenheid van zijn 25-jarig jubileum als raadslid te Amsterdam gehuldigd. Aanwezig waren o.a. de heeren Th. M. Ketelaar en Klaas de Vries, wethouder van onderwijs. Dr. P. D. Chantepie de la Saussaye. hoogleeraar in de faculteit der godgeleerdheid te Leiden, zal 2 Juni a.s, zijn afscheidscollege geven. De vorige week heeft de Belg. volksvertegenwoordiger Dr. Fr. v. Cauwetaert een bezoek gebracht aan het Belgische interneeringskamp te Harderwijk. Wij geven hem temidden van eenige leden van het Algemeen Nederlandsch Verbond, tak kamp Harderwijk. André v. d. Berg, de bekende Haarlemsche sportman, een zeer geziene figuur in de voetbal-, cricket- en hockeywereld is op 33-jarigen leeftijd overleden. Te Haarlem is op 65-jarigen leeftijd overleden de heer M. Sterk, oud-hoofd der school te Houtrijkpolder. De overledene was bovendien een bekende persoonlijkheid in de land- en tuinbouwwereld, w'aarin hij zich in vele opzichten verdienstelijk maakte als bestuurder of oprichter van verschillende organisaties. Monseigneur N. Prins, bisschop van de bisschoppelijke cleresij in het bisdom Haarlem, is te, Haarlem overleden. Jhr. E. G. A. M. von Bönninghausen, pastoor der parochie Swolgen, is 19 Mei op 50-iarigen leeftijd overleden, De generaal-majoor V/. R. de Greve, thans bevorderd tot luitenant-generaah is benoemd tot commandant van het leger in Nederlandsch-lndië. De nieuwe commandant werd den 25sten Mei 1864 te Buitenzorg geboren en is dus 52 jaar oud. Verleden week herdacht de Nederlandsche Reisvereeni ging haar 10~jarig bestaan. Er werd een rijtoer gehouden door Amsterdam, waaraan velen, in origineele costuums, de elf provinciën vertegenwoordigende, deelnamen. Onze foto geeft een groep der gecostumeerden. Jhr. E. G. A. M. VON BÖNNINGHAUSEN t MONSEIGN EUR N. PRINS, t LUITENANT-GENERAAL W. R. DE GREVE. TIENJARIG BESTAAN DER NEDERLANDSCHE EI -/EREENIGING. UIT HET VOLLE LEVEN
PDF

Nummer	1916, nr. 43, 31 mei 1916
Blad	06
Tekst	PANORAMA vloeiboek, verlegde, verschoof, vond den brief met een krantje onder een presse-papier, natuurlijk het werk van Moeder. ,,Astublieft mijnheer!” Ik trachtte hem onbevangen aan te kijken, maar ik wist mijn gezicht een strak, uitdrukkingloos masker. „Ah merci. Dus u denkt eraan hé juffrouw, niet meer mijn spulletjes te verleggen.” — .,Goed mijnheer,” nam ik Moeders schuld op mijn schouders. Ik verdween, zag nog hoe hij zijn servet uit den ring schoof, zich dan bediende. In de gang schold ik mezelf uit voor uilskuiken. Toen ik de huiskamer binnenkwam, zei Moeder, dat zij mijnheer wel verder helpen zou,/en werd ik uitgestuurd met de rietmand om boodschappen te doen. Terwijl ik op straat liep, repeteerde ik; Verkadekoek, jam, zout, suiker en een ons café noir, maar daartusschen door bedacht ik, om vlug voort te maken, misschien kon ik dan nog de thee bij hem binnenorengen. Ik stond in den winkel te trappelen, er waren véél klanten voor mij, jachtte later met mijn boodschappen naar huis. Moeder had net de thee binnengebracht. Toen ben ik naar boven gerend, en heb even op mijn kamertje gehuild. De reactie van het haasten. 23 Maart. Geen emoties. Mijn humeur is gelijk het weer, dan vroolijk, dan misère. Ik verveel me gruwelijk. 27 Maart. Gisteravond ging hij uit. Hij is meest uit ’savonds, maar komt altijd tegen elven thuis. Ik hoor hem dan komen, de buitendeur dichtslaan, den sleutel in het slot omdraaien, en dan komt hij de trap oploopen, tikkend met zijn stok op de treden. Als ik in bed lig, slaap ik nooit, voordat hij thuis is ; zoodra ik hem echter hoor, krijg ik het gevoel, dat alles goed is, en slaap in. Maar gisteravond werd het elf uur, half twaalf, ja, de klok sloeg onbarmhartig twaalf heldere slagen, en hij kwam niet. Ik was natuurlijk klaar wakker, trachtte wel mezelf te overtuigen, dat het iets abnormaals was, om niet te kunnen slapen, maar alles gaf niets. En zoo woelde ik nog een paar uur door, tot ik eindelijk indommelde, om na een tijdje door een slag wakker te schrikken. Het was de bons van de buitendeur, die ik gehoord had. Hij kwam thuis. Ik keek op mijn horloge, het was kwart voor vier. Natuurlijk kon ik toen aan niets anders denken, dan waar hij toch geweest zou zijn, en ik stond dus vanochtend op met spierwit, weggetrokken gezicht, en met een dof gevoel in mijn hoofd, maar met het weten in me, dat ik zou trachten uit te visschen, waar hij geweest was. Hij was laat voor het ontbijt, at haastig, zijn ochtendblad lezend. Ik zat wat aan de kachel te morrelen, want het is weer onbehoorlijk koud buiten, tot hij even ongeduldig naar me keek, waarop ik direct schichtig de kamer uitschoof. Later bij het stoffen van zijn schrijfbureau, zag ik bovenop een gedrukte kaart liggen. Het was een invitatie voor een soirée op Zaterdagavond 26 Maart. Daar was hij dus geweest, en daarom was hij zoo laat thuisgekomen. Eerst was ik blij, dat ik het nu wist, ik had er immers nooit, nooit zelf naar durven vorschen, en direct daarop bedacht ik, dat er natuurlijk massa’s aardige meisjes op die soirée geweest waren. En terwijl ik in bed had liggen woelen en wachten, tot hij eindelijk thuis zou komen, had hij misschien met de mooiste en aardigste gedanst en geflirt. Zoo is dus deze dag voorbij gegaan vol pijnigende gedachten en wreede, naar-duidelijke visioenen van hem met een ander. En nu, terwijl ik schrijf, kan ik me niet meer voorstellen, hoe ik een week geleden dat intense geluksgevoel had. Ik tracht te denken, dat het voorjaar tóch komt, dat de zon zal gaan schijnen, en de natuur haar bruidstooi zal aantrekken, maar het geeft niet. Mijn gedachten trekken me naar hem toe, en alles is somber en doodsch in me. 5 Ik heb moeten uitrekenen welke datum het vandaag is, zoo eentonig zijn alle dagen geweest. Gisteravond heb ik geprobeerd me aardiger te kappen; het staat zoo stijfburgerlijk je haar weggestreken, uitloopend in een grooten knoedel op je achterhoofd. Dus ik aan den slag. Ik heb het lang geborsteld, toen teruggekamd, en het flatteerde me beslist, dat het een beetje wijd uitstond. Vanmorgen ben ik een kwartier vroeger opgestaan, om het weer te probeeren. En het lukte. Moeder zei, toen ik beneden kwam: „Wat zie jij er wild uit.” En hij zei, terwijl hij beslist eenigszins verbluft keek: MEVROUW DE WED. O LDEW E L'T-OTTEN , stichtster van de Nederlandsche Ambulance in Frankrijk, voorzitter van het hoofdcomité. Naar een pastel van Frans Hogerwaard, „U schijnt vroolijk te zijn, Juffrouw,” En toen ik dien middag neuriënd binnenkwam, zei hij niets. Mannen zijn tóch vreemd. Maar ik zeg: Leve de metamorphose. Want hij schijnt met mijn veranderde kapsel ingenomen te zijn, tenminste hij heeft me vandaag van zijn jacht gesproken, en dat hij al gauw weer hoopt te gaan zeilen. . . . Als hij mij uitnoodigt, zeg ik vast niet nee. Ik trek me niets aan van Moeders schampere opmerkingen, mijn hoofdtooi betreffend. Goed, ik erken dat ik er wild uitzie, maar ook oneindig veel aardiger, en niet meer zoo hofjesjuffrouwachtig-stijf. Hiep-ho ! 3 Mei'. In lang niet geschreven. Totaal geen stof gehad. Hij tennist bijna iederen dag. ’t Is ook zulk schitterend weer. Gisteravond ben ik na den eten voorbij zijn tennisbaan gefietst. Natuurlijk heb ik alleen even in het voorbijrijden geBOETSEERWERK VAN MEVROUW VAN RAPPARD. Vanwege de Tielsche Kunstvereeniging is er te Tiel een tentoonstelling gehouden van boetseerwerk van mevrouw Van Rappard - von Maubeuge. Wij brengen hierboven een foto van de artiste met eenige van haar geëxposeerde werken. Kunstvol en expressief zijn haar scheppingen: hoe wekt b.v. het „Oud Vrouwtje” een innige, diepe ontroering bij den beschouwer; hoe zuiver van lijn en vorm zijn de „Padvinder” en ’t ..Kinderkopje”. keken, Hij speelde met een heer en twee dames. Wie zouden dat zijn ? 12 Mei. In zijn kamer hangt een nieuwe kiek van vier meisjes, ik denk leden van de tennisclub, want ze hebben rackets in de hand. Eén ervan is een snoesje, nog jong lijkt ze, hoogstens negentien. Zou dat misschien het meisje zijn, waar hij van houdt ? Natuurlijk zijn ze allemaal dol op hem, dat kan niet anders, en hij zal toch immers ook van iemand houden, of gaan houden. Nu het dan werkelijk voorjaar geworden is, heb ik geen hoop meer op het zoo vurigverlangde geluk. Ik voel me zoo oud, en ik ben toch nog maar drie en twintig. Hij is nu altijd uit. Hij tennist of zeilt of speelt cricket. Ik geloof, dat ik gelukkig zou zijn, als hij’ mij maar ééns uitnoodigde, om mee te gaan zeilen. Moeder zou zeggen : „Hilda, dat geeft toch geen pas.” Bah 1 15 Mei. ’t Is vandaag Zondag. Ik heb mezelf gisteravond eens terdege onder handen genomen, en ik heb zoo geredeneerd: Hilda, je bent geen kind meer, en toch doe je kinderachtig onwijs. Die man interesseert zich totaal niet voor je. Hij kijkt je nooit langer aan dan noodig is, hij weet zelfs niet eens hoe je heet. En van dien man heb je nu in de diepste diepten van je hart geluk willen verwachten? Je bent een bespottelijk, armzalig idiootje geweest. En dus heb ik me voorgenomen flink te zijn, niet langer mijn jeugd te verkniezen, en mijn leventje voor mezelf zoo aangenaam mogelijk te maken. Met dit ferme besluit ben ik gaan slapen. — 19 Mei. Het is heel moeilijk van alles, letterlijk alles afstand te doen. Maar ik wil, dat het me lukt. Ik leg me dubbel op de huishouding toe, en tracht niet te denken, Probeer me alleen te interesseeren voor nette kamers, schoone gordijnen, een nieuwen melkkoker, en wat dies meer zij. Het verwondert me alleen, dat ik niet grijs en rimpelig word. 25’ Mei. Het slot van alles. Moeder kwam vanochtend verhit uit zijn kamer. „Mijnheer heeft zich verloofd,” zei ze, en plofte op een stoel neer. „Wat ben ik daarvan geschrokken.” Ik gaf net de bloemen water, spoot een straaltje over den grond. Zoo uitte ik mijn gevoelens. Ik ging een doek halen, om het water op te nemen, en gebukt over den grond, informeerde ik naar bijzonderheden. Moeder was nu verdiept in het vreeselijke feit, dat hij wel gauw zou trouwen, en dan bij ons vandaan zou gaan. Ik voelde een plotse opluchting, alsof mijn strijd dan pas gestreden zou zijn. Ik vroeg, hoe het meisje heette. Dat wist Moeder niet meer. En toen kon ik aan niets anders meer denken, dan dat ik naar binnen zou moeten gaan, om hem te feliciteeren .... Ik stelde het uit tot de koffie, ging, na een kort tikje bij hem binnen, feliciteerde, en kreeg zijn handdruk, ferm, warm. O, wat kan het me nu nog schelen, hoe hij een hand geeft, en waarom zie ik nog aldoor zijn gezicht voor me, met die lachend-gelukkige oogen. 26 Mei. Hij heeft aan zijn linkerhand een smal-gouden ring, die schijnt te glanzen als hij vork en mes hanteert. Wij hebben ook nog een kennisgeving van zijn engagement gekregen, waar Moeder zeer verrukt mee is. Zij heet Annie van Hoodenburgh. En ze is het meisje van de kiek, want ze staat nu in groot cabinet-formaat op zijn schrijfbureau, en ik mag eiken dag het portret stoffen. Vandaag had ik een neiging om het tegen den grond te gooien en te vertrappen. Natuurlijk zag ik direct in, hoe ik mooi op weg ben, mezelf zenuwziek te maken, en dus ben ik van middag een flink eind gaan fietsen. Buiten in de heerlijke natuur ben ik weer met mezelf in het reine gekomen. Vergeten zal ik hemechter niet, ik heb geen natuur, die licht vergeet. Maar ik zal allesentimenteele, wanhopige gevoelens trachten te onderdrukken. Ik wil sterk zijn. 7 Juni. Het gaat moeilijk, maar het gaat. Moeder is op aanraden van Mevrouw Hart, haar vriendin, met een sprei begonnen, die ik vervolg. Het is een sprei voor een tweepersoonsledikant, dus iets om nooit mee te eindigen. En als nu ’s avonds, in den tuin beneden, de innige, warme stilte van den voorjaarsavond hangt, en als hij uit is met haar, dan zit ik op de veranda met Moeder, óf met Moeder en Mevrouw Hart, en haak aan de sprei. Dan beaam ik, dat de boter duur is, en dat de eieren klein en slecht zijn, en dat er haast geen groente te krijgen is. En ik knik toestemmend, als Moeder vertelt hoe mevrouw over ons al den tweeden nieuwen voorjaarshoed heeft. En ik vind het leven één groote, malle poppenkast.
PDF

Nummer	1916, nr. 43, 31 mei 1916
Blad	07
Tekst	7 PANORAMA Modern, artistiek Kinderspeelgoed fVersiering voor een kinderkamer) ontw.: Phemia Molkenboer. geurig was alles klaargezet, ’t Serviesje met de echte thee — de gevulde suikerpot — een veel te volle melkkan— het deftige schaaltje met cake. Op de tafel het roodpluchen tafelkleed, het gehaakte kleedje, het spiegelblaadje ’ en, kon het anders ?, het vaasje bloemen. Alles even plechtig. Liesje met het ouwelijk gezichtje en de bezadigde maniertjes, Liesje, de jarige, wachtte visite. Kinderen van school. Schuw-verlegen voor de „mooie kamer” waar ze werden ontvangen, kwamen de kleintjes binnen. Alleen ouwelijk Liesje voelde zich op haar gemak. Toen allen op een hoogen stoei waren geklauterd vroeg ze gewichtig of ieder een kopje thee wilde gebruiken. Het schaaltje cake ging rond. De kinderen zwegen, omdat ze op deze echte visite niets wisten te zeggen. En ouwelijk Liesje sprak over den regen, over haar nieuwe jurk en het horloge dat ze had gekregen. De visite gaf flauwtjes antwoord en toen binnen het kwartier alles „op” was, zat iedereen zich zwijgend te vervelen. Dat kwam omdat die visite te echt was. Zoo gauw men te echt bij kinderen begint, verveelt het hun. Dan wordt hun fantasie aan banden gelegd of heelemaal ontnuchterd. En het zijn alleen ouwelijke Liesjes die zich dan amuseeren. Er zijn paedagogen, die, om die fantasie niet te schaden, het speelgoed heelemaal willen verbannen. Voetenbankjes zijn poppenbedden, rijen stoelen spoortreinen, open paraplu’s-priëeltjes. Voorwaar zeer vindingrijk en oppervlakkig beschouwd zeer goedkoop ! Maar zoo gauw de kinderen meubilair als speelgoed nemen en daar dus mee sjouwen mogen zooveel ze willen, dan kunt ge gerust op uw huiskamer „Beestenstal” schrijven, want door de overgave van uw meubilair wordt alle gevoel van netheid en orde, in uw kind gedood. Nog niet lang geleden bezocht ik een familie die de theorie „geen speelgoed” huldigt. Kwam het misschien daardoor dat de klok geen wijzers had, dat alle stoelen kapot waren, dat het behang was volgekrast, dat te Winkel (ik bedoel zijn boek) verscheurd op den grond lag ? Ik geloof, en gelukkig heb ik aanhangers, dat geen speelgoed eerder verkeerd, dan goed op de fantasie werkt. Een kind heeft voor alles nog leiding noodig. Die leiding geeft bij het spel, het speelgoed. Maar dit moet dan ook aan de eischen van de kinderfantasie voldoen. Een kind bekijkt de dingen nu eenmaal anders dan groote menschen. Een kind geeft en verlangt altijd iets onverwachts. Dat onverwachte berust op naïveteit. Vindt een klein meisje een heel breed poppenbed niet dol-gezellig om mee te spelen ? En zou dat niet komen omdat de heele poppenfamilie dan bij elkaar kan liggen ? Is er eenvoudiger oplossing, om je familie rust te gunnen, mogelijk ? Vindt een kind een kastje, met in verhouding t e groote laden, niet prachtig, omdat alle schatten daarin een plaatsje vinden? Wat men in de laatste jaren in Holland aan speelgoed zag, was al heel treurig. Goedkoop in elkaar geplakt goed, dat gaaf was zoolang men er alleen maar naar keek. (Ik heb wel eens hooren beweren dat het zelfs lang ,,kijken” niet verdragen kon ! 1 I). Door heftig kanongebulder werd Holland wakker. Wakkerder dan ooit. Verschillende nieuwe industrieën — voor Holland nieuw wel te verstaan — werden in het leven geroepen, Hollandsch secuur maar ook Hollandsch doorzettend, koppig ! En ziet: het ging I Zoo verrees ook de eerste Nederlandsche fabriek van artistiek speelgoed. De Heer Fh. Simons te Amsterdam, oprichter van de fabriek „Olanda”, heeft moeite, noch tijd, noch geld gespaard om den Hollanders „eigen speelgoed” voor te zetten. Om Hollandsche kinderen met Hollandsch speelgoed te verblijden en te leiden. Ja, Hollandsch speelgoed, moet net zoo goed als het Duitsche en Fransche, een eigen karakter hebben. Wie herkent niet direct het bombaste, schelgekleurde Duitsche speelgoed. Wie kent ze niet de Fransche eetservies}es, coquet verpakt in groote lawaaidoozen! Hollandsche kindertjes zijn te verfijnd voor die bontgekleurde massa’s — Hollandsche kindertjes zijn te nuchter om de Fransche „petits riens” te waardeeren. Dus nuchter speelgoed, zult ge zeggen. Ja zeker! Vóór alles Hollandsch nuchter, — naïef, — stom-naïef! Iets naïefs heeft altijd een charme en zeker bij speelgoed. Geen hobbelpaard dus met„echte” glazen oogen en verscheurende tanden. Geen poppenwagens als aapjes van den Dam geconstrueerd en opgeschilderd. Geen meubeltjes, die niets anders zijn dan verkleinde copieën van de barbaarsche (o, vreeselijk woord!) stij 1 meubels. De Heer H. Wijdeveld, architect te Amsterdam, was direct bereid als technisch leider van de speelgoedfabriek „Olanda” op te treden. En zoo zien we een pakhuis, molen, theater, hobbelpaard, trekkar en nog vele andere mooie stukken speelgoed ontstaan, door Wijdeveld ontworpen. Zoo maakte Jan Rinke ferme soldaten (die direct allen geïnterneerd zijn!) en een boerderij. De Vries gaf teekeningen van wilde beesten en vogels. Zoo ontwierp^ de Heer Loeb een alleraardigste sjees, met paard ervoor. Zoo kwam Mej. Polenaar met een geestig kegelspel. En het meisjesspeelgoed? Sedert een half jaar ben ik bezig onzen Hollandschen poppenmoeders, aardige bedjes te spreien. Daar staan thans op het voorraadmagazijn van „Olanda” tal van linnenkastjes, waschtafeltjes, wikkelbedden, stoeltjes, tafeltjes en een massa andere dingen die, naar ik hoop, ingang zullen vinden bij Holland’s spelende jeugd. Wanneer het kind al jong vertrouwd raakt met voorwerpen goed van vorm en kleur, dan wordt zoo van zelf de kiem gelegd tot „goeden smaak”. En zou uw kind u daarvoo’r later niet dankbaar zijn? Behoort dat feitelijk niet tot de g o e d e opvoeding? „Laat ons oppassen voor het kweeken van aesthetische kinderen” -— schreef eens een criticus. Ik vraag hem: Waarom? Waarom oppassen kinderen aesthetiek bij te brengen, al spelenderwijze ? Ontwerp: Phemia Molkenboer. Waarom hebben artistenkinderen gevoel voor kunst, is dat enkel en alleen aangeboren? Zou dat gevoel niet gekweekt zijn door altijd „goede dingen” te zien van jongs af aan? Wat werkt onverkwikkelijker dan een on-aesthetisch milieu? Laten we onze kinderen toch zelf doen inzien dat zuilen met bazaarbeelden, of vergulde honden met klokken aan bek of staart, of andere „vloeken” niet passen in een beschaafd milieu! Verwacht niet dat uw dochtertje op die enkele aestheticalessen op de H.-B.-S. „goeden smaak” zal krijgen, indien gij zelf stelselmatig de kiem daarvan gedood hebt. Moeders! let goed op wat men U voor de kleinen in de handen stopt. Waakt daarover met groote zorg. Want wat jong vergroeid is, is naderhand zoo heel lastig weer recht te . buigen! Mei 1916. Phemia Molkenboer. Naschrift van de Redactie. H. M. de Koningin gaf wederom blijk van Hare belangstelling voor de Nederlandsche Nijverheid. Zij liet n.i. een dezer dagen de volledige collectie Hollandsch Speelgoed van de kortelings te Amsterdam opgerichte Speelgoedfabriek „Olanda” op zicht komen. De collectie werd, onder toezicht van Mej. Phemia Molkenboer, een van de artisten die de ontwerpen van dit speelgoed maakte en bovenstaand artikel schreef, op daartoe opgestelde tafels, in de roode zaal van het Paleis te ’s-Gravenhage, smaakvol uitgestald. H. M. heeft met bijzondere belangstelling alles bezichtigd en verklaarde bijzonder ingenomen te zijn met de smaakvolle ontwerpen, de degelijke constructie en de keurige afwerking. H. M. gaf daarna een belangrijke bestelling welke, door tusschenkomst van het magazijn „De Wekker” den Haag, werd afgeleverd. kleine Gedachten, Menigeen spreekt als een boek, dat hij gelezen, maar niet verstaan heeft. Bedenk wel, dat gij nog niet de waarheid hebt weerlegt, wanneer gij een slecht verdediger ervan weerlegd hebt. Wij zien dikwijls eerst dan pas grenzen, wanneer wij ze reeds lang overschreden hebben. Eerst wanneer men zijn kinderen opvoeden zal, bemerkt men, hoe onopgevoed men zelf is. Iedere vleierij verwacht haar echo. Die altijd behoeften heeft, zal spoedig behoeftig zijn.
PDF