|
PANORAMA 2
Een laat voortbrengsel van beeldhouwkunst, waarbij de Grieksche invloed nog wel valt waar te nemen, doch dat ook gedeeltelijk van
de Romeinsche kunst afhankelijk is. Het losse en gracieuze van de oude Grieksche kunst heeft hier plaats gemaakt voor tamelijk
primitieve vormen.
DE KUNSTSCHATTEN
IN ONZE MUSEA
De afdeeling Grieksche
Sculptuur en Ceramiek
In het Rijks-Museum
van Oudheden te Leiden
ooals wij reeds in ons vorig
nummer mededeelden, hadden
wij, nu ons tijdschrift wederom
in zijn oude formaat van 20
pagina’s verschijnen gaat, de ontwerpen
gereed liggen voor verschillende
nieuwe rubrieken, die
wij geregeld zullen opnemen, ïn
dit nummer maken wij met éen
daarvan een aanvang. Onder den algemeenen titel:
„De kunstschatten in onze musea”, zullen wij een
serie artikelen brengen, die in woord en beeld de
aandacht zullen vestigen op de verschillende kunstverzamelingen,
die onze musea rijk zijn. Ais eerste
van deze serie volgt er hieronder een over de afdeel!
ng Grieksche sculptuur en ceramiek in 't Rijksmuseum
van Oudheden te Leiden. De foto’s, die
wij hierbij afdrukken, werden ons met goedvinden
van de directie, welwillend verstrekt door den
amanuensis van het museum, den heer J. Bijtel,
voor wiens hulp wij hierbij onzen^dank betuigen.
* *
#
Niet om niets worden de Grieken het volk der
schoonheid genoemd. Wat hen kenmerkt in al
hun levensuitingen is, dat zij alles wat zij aanraken,
verheerlijken en veredelen door een diepe
en innige, eenvoudige en toch grootsche schoonheid.
Vooral voor de : - hoonheid der uiterlijke
vormen waren zij ontvankelijk: reeds in de verre
oudheid trachtten zij door dans en gymnastiek
het menschelijk lichaam te verfraaien en te ontwikkelen.
De economische en maatschappelijke
toestanden waren bovendien oorzaak, dat zich een
krachtig en frisch kunstleven kon ontwikkelen.
Men woonde er in steden, die niet door een overbevolking
werden benauwd of verduft. De vrije
burger liet er den arbeid verrichten door zijn slaven,
zoodat hemzelf den tijd bleef om zich te
wijden aan een hoogere cultuur en te bereiken
zijn ideaal, dat vóór hem stond als een vereeniging
van het schoone en het goede. En dat ideaal,
de vereeniging van het goede en het schoone
Satyrkop uit het tijdperk der Grieksche ideale X
sculptuur.
Vrouwekopje uit het tijdperk der Grieksche ideale sculptuur.
door haar groote eenvoud en voornaamheid. Wanneer de Gothiek in de
veelheid van haar eigen versierselen en verfraaiingen dreigt te verstikken,
is het de kunst der Grieken die nieuwe inzichten opent en een uitweg
wijst uit den doolhof; en wanneer, nog later, de Barok- en Rococostijl
te verwilderen schijnt en gaat ontaarden in een stijlloosheid, weet men
zich wederom te redden in de eenvoud dezer klassieke kunst. En ook
thans nog begeestert zij onze kunstenaars tot nieuwe scheppingen, ’t Is
waar, wij staan onafhankelijker tegenover de antieken; wij zijn uitgegroeid
boven de oude stelling, dat slechts in de navolging van hen. ware kunst te
geven zou zijn, maar zooveel te grooter en dieper is ook de vereering,
die ons geslacht hun uit vrije beweging bewijst en . .. die zij ook verdienen.
De ontdekkingen en opgravingen der laatste eeuw hebben ons
eerst op juiste wijze in het wezen van de Grieksche kunst ingewijd, want
wij hebben daardoor leeren zien, dat wij tegenover haar niet als tegenover
een groote eenheid staan, waaruit zich onveranderlijke wetten
laten afleiden, maar dat ook hier wei degelijk de stijgende en dalende
lijn is te onderscheiden, die een tijd van voorbereiding, een bloeitijd
en een inzinking aantoont. Door geleerde navorschers toch is aangetoond,
dat reeds plm. 1500 voor Christus in Mycene en op ’t eiland
Creta de kunstzin van de Grieken, zij het ook nog primitief, tot uiting
kwam. De voortbrengselen van dien tijd kenmerken zich door hun
stijve, geijkte vormen. Langzamerhand is men zich toen gaan wenden
tot de natuur; de latere kunstenaars legden zich meer en meer toe op
ongedwongenheid van vorm en gestalte en eindelijk kwam men er toe in
houding en gelaat de uitdrukking der inwendige gewaarwording te leggen.
Het eerste tijdperk van den bloei der Grieksche beeldhouwkunst valt ongeveer
in de eerste helft der 5e eeuw voor Christus. Dan verdwijnt reeds
alle stijfheid in vormen en legt men zich niet meer alleen toe op het nabootsen
der natuur, maar tevens op het weergeven der fraaiste lichaamstot
de hoogste harmonie, heeft de Helleen weten weer. te
geven in zijn kunstwerken, die thans nog de wereld in
verbazing en bewondering brengen, en waarvan de invloed
door de eeuwen heen van een heilzame werking is geweest
op de kunstuitingen van andere volkeren. In latere
tijden, wanneer men zich na perioden van verwarring en
verlangend zoeken naar nieuwe uitdrukkingsvormen, verdiept
in de studie der antieke kunst, weet zij de menschheid
tot nieuwe scheppingen te begeesteren en te inspireeren
De beroemde Leidsche Dionysos, een Grieksch origineel
werk uit de 2e eeuw voor Christus.
vormen, waarin bevalligheid en gratie, kracht en sober
heid zich vereenigen. Daarna ondergaat de kunst van de
wijziging in zeden en gewoonten den invloed. De kalme
en deftige vormen treden op den achtergrond en hun
plaats wordt ingenomen door meer weelderige: de voormalige
eenvoudigheid begon te wijken voor de meer zinnelijke
opvattingen van het Oosten. De Grieksche kunst
verplaatste zich over het algemeen naar de rijken van
machtige naburen en breidde zich uit, aanvankelijk over
Klein-Azië en later ook naar het verre Westen..Tegen
het einde van dit tijdperk, in het midden der 2e
eeuw, begon de aloude kunst opnieuw te Athene
te bloeien. Men volgde de oude meesters na en
schiep wei voortreffelijke kunstwerken, maar alle
oorspronkelijkheid en frischheid ontbraken eraan.
In het einde der 2e eeuw n. Chr. ongeveer gaat de
Helleensche kunst voorgoed ten onder door de
overheersching der Romeinen. De overgang tot de
Romeinsche kunst vinden wij bij de Etruscers en
Latijnen. Hier ontwaart men den oud-Griekschen
stijl, die gewijzigd is door een Oostersche opvatting.
Daarover hopen wij in een volgend artikel
echter nader te spreken.
* *
*
De Grieksche sculptuur was, evenals iedere kunst,
idealiseerend, maar toch gegrond in een werkelijkheid,
die den meester omringde en bekoorde.
Wanneer onder den beitel van den beeldhou- • wer de Goden van den Olympos de schoonsten
onder de menschen worden, vergoddelijkt de kunstenaar
omgekeerd de schoonheid van den mensch,
en zoo ontstaat een wisselwerking tusschen zijn
ideaal en de realiteit, die tot resultaat heeft, dat
de mensehelijke schoonheid een schitterenden glans
verkrijgt en die er tevens voor behoedt, dat zijn
scheppingen onder den invloed komen van mystiek
of symboliek. Meer dan eenig ander volk begrepen
de Grieken de wetten der plastische schoonheid
|