Panorama

Nummer	1916, nr. 3, 10 jan. 1916
Blad	02
Tekst	PANORAMA £>O (? IETS OVER SPIONNAGE EN GEHEIMSCHRIFT vernemen i C\ p' te? p? sr c é, wat is dat ? Spionnage ?” denkt de Panorama-lezer en zijn neusvleugels trillen, want dat woord werkt op den tegenwoordigen mensch als de roode lap op den stier. In dezen tijd vol agitatie voelt ieder Nederlander zich verplicht den een vreemde taal spiekenden onbekende wantrouwend aan te zien en hem. die de moderne talen vlot spreekt en zich bovendien in het bezit van een Duitsch buikje of gladgeschoren Engelsch gelaat verheugen mag, tot een spion te degradeeren. Het spijt ons, den belangstellenden lezer in deze te moeten teleurstellen : ons is geen enkel nieuw spionnagegeval bekend. We gebruikten het woord slechts om uw aandacht te trekken, zooals de marktventer zijn bel of trompet bezigt, om de verschillende marktbezoekers naar zijn stalletje te lokken. Er is evenwel nog een tweede oorzaak, waarom wij het woord ,,spionnage” noemden, namelijk, omdat ze in onverbrekelijk verband staat met ons eigenlijk onderwerp : het Geheimschrift. Zonder geheimschrift is spionnage in de meeste gevallen onmogelijk, zouden de vaak met levensgevaar verkregen inlichtingen niet de bureaux van den Geheimen Dienst bereiken. Het geheimschrift is het zenuwstelsel van den spionnendienst. Vertrouwende dat de Lezer omtrent dit belangrijke onderdeel van het vooral in dezen tijd zoo op den voorgrond tredende spionnagestelsel gaarne een en ander zal willen , hebben we met genoegen de uitnoodiging van de Redactie van ,, Panorama” aanvaard, om hieromtrent .Jets” mee te deelen. We zeggen „iets”, omdat over het geheimschrift een boekdeel te vullen zou zijn. De Redactie, in haar moederlijke bezorgdheid voor haar lezers, heeft ons slechts toegestaan hieraan een tweetal artikelen te wijden; een besluit zeker te loven in een tijd, waarin het beroep, de betrekking, het ambt, of hoe men ’t noemen wil, van spion opgeld doet en niet zelden met een ministerstraktement gehonoreerd wordt. Ten einde dus onze achtbare lezers niet in verzoeking en daardoor ons dierbaar vaderland in gevaar te brengen, zullen we uit ons geheimschriftmateriaal slechts hier en daar een greep doen en dat uitkiezen, wat ons voor den ,,Panorama”-lezer het meest interessant lijkt, * * * Het geheimschrift kan worden beschouwd als een grafische uitbeelding van een van ’s menschen meest verbreide ondeugden ; namelijk : de zucht om te bedriegen. En daar deze ondeugd zoo oud is als . . . als het menschdom zelf, daar ligt het voor de . hand dat de kunst van het geheimschrift (want een kunst is Het rolschrift het!) ver in de grijze Oudheid op de rol. haar oorsprong vindt. ite de mensch in beschaving toenam, werden ook (’t is treurig, maar waar !) de middelen, waarvan hij zich bediende om anderen te bedriegen, verfijnder, vernuftiger ! Hiervan wordt ieder overtuigd, die de geschiedenis van het geheimschrift nauwlettend bestudeert; en zelfs de losse grepen, de enkele voorbeelden, die we hier uit de historie zullen te voorschijn halen, zullen onze lezers in verbazing brengen over de ingewikkeldheid der systemen en de vindingrijkheid der menschen, die ze samenstelden. Het geheimschrift is gevoeglijk in twee groepen te scheiden ; ft.L in systemen die kennelijk en voor ieder het karakter van geheimschrift dragen en daarom in oorlogstijd niet kunnen worden toegepast en systemen, waaraan op het eerste gezicht niet het minst te zien is, dat het geheimschrift is, die er zeer onschuldig uitzien en zich daarom er bij uitstek toe leenen om in een tijd als dezen door spionnen te worden toegepast. / Het rolschrifi zooals het verzonden wordt. Naarms Het InktvJekschrift, We zullen, met terzijdestelling der chronologie, deze indeeling als de voor een populaire behandeling meest geschikte hier volgen en beginnen dus met ; I. GEHEIMSCHRIFT DAT DUIDELIJK ALS ZOODANIG TE HERKENNEN IS, Wanneer voor het eerst geheimschrift werd toegepast, is niet met zekerheid bekend, wel, dat bij de oude Grieken en Spartanen een Band- of Rolschrift gebruikt werd, om geheime berichten over te brengen, en uit het nog zeer primitieve van deze methode is wel het besluit te trekken, dat we hier een der vroegste vormen voor ons hebben. Het bestond hierin, dat men rondom een houten rol een papyrusband wond, daarop de geheime boodschap schreef (Zie Afb. 2), daarna den band afrolde, rechttrok en verzond. Alleen degene die een houten rol van precies dezelfde dikte bezat, was in staat het schrift te ontcijferen, zooals dat op den band (Zie Afb. 1.) voorkwam. Ten tijde der Romeinsche keizers had zich het geheim- /fekbldFLlHli krlxh-ktlisla HiplfdslTlulvMxMz Sleutel waarmee het Inktvlek- en Lijnschrift gelezen wordt. schrift reeds zeer ontwikkeld; Julius Caesar o. a. gebruikte een „Sleutelwoord-systeem”, dat voor weinige jaren, hoewel verfijnd, nog bij de Russische Nihilisten in gebruik was. We komen hierop in ons tweede artikel terug en gaan maar dadelijk over tot de verklaring van een tweetal zustermethodes, die in Afb. 3 en 4 zijn weergegeven ; het zijn het Inktvlek- ) en het Lijnschrift. Ze zijn beide zeer eenvoudig, en met behulp van den eronder afgedrukten alphabetischen sleutel is het bericht : De vijand zond versche troepen gemakkelijk te ontcijferen. Ingewikkelder is het Tweeletterschrift ), (Zie Afb. 6), dat in den Fransch-Engelschen oorlog van 1627 gebruikt werd. Om dit schrift te ontcijferen, moest men gebruik maken van een kaart met 49 vakken, waaróp tweemaal het alphabet voorkwam; de i en ƒ benevens de u en v hadden, zooals dat R U S U F\ H B CC n z m i s * q * 3 ƒ n XL c e X 5 0 W 6 € 5 a $> QC e l 6 ** X q r 71 XL c R a s 0 XL? 6 € ó cc Het Tweeletterschrift. in het latijn vaak voorkwam, elk één letterteeken. Het was niet mogelijk dit schrift te lezen, zonder te weten welke sleutelwoorden door de correspondeerenden waren gebruikt. Wij bezigden voor onze hieronderstaande geheime boodschap : RPLSUNÜENRRSAPSUDPDRUNSPNIRPÜENÜRULIÜSDN de sleutelwoorden : Rusland en Pruisen en na deze bekentenis zal het den scherpzinnigen lezer niet moeielijk vallen het geheim te ontsluieren, want nu zien we dat RP = a; LS = b', LJN — o; UE — n ; NR — n; en zoo voortgaande komen we tot de ontdekking dat het geheime schrift den volgenden wereldwijzen raad inhoudt: TlóonweezZ U op Panorama I Een raad, dien onze Lezers zeker niet zullen nalaten, zooals dat trouwens bij geheimen behoort, onmiddellijk aan hun vrienden en kennissen mee te deelen. Veel overeenkomst met het Tweeletterschrift heeft het Ladder- en Rondselschrift, waarvan de foto’s 7 en 8 een voorstelling geven. Om het volgende bericht : AR TSV WhNÜ CNADP 3 SKT COR PK UXXKYZKKXKT 8 IL XMCIR HO MTCPYJ te kunnen lezen, ga men als volgt te werk : De mededeeling begint met de letters A R, d.w.z. de A van den buitensten cirkel is gelijk aan de R van den binnensten. Het binnenste rondsel wordt dus zóó gedraaid, dat deze letters onder elkaar staan. Nu gaat men verder en ziet dat T = k ; de X = d ; de V — m. Aldus vervolgend krijgt men van de drie eerste lettergroepen de woorden: kom niet terug. Nu stuit men echter op het cijfer 3. Wat is dat ? Dit beteekent dat men het rondsel 3 letters naar links moet draaien, waardoor de U onder de A komt te staan. Nadat men de volgende vier lettergroepen heeft ontcijferd en de woorden : men wil je arresteeren verkregen heeft, doet men met cijfer 8 weer als te voren bij 3 en krijgt het slot: en zoekt je overal. Bij het laddersysteem gaat men op dezelfde wijze te werk. De tot nog toe besproken systemen werden alle gevormd door het kunstig samenstellen van letters ; daarnaast ontwikkelden zich echter ook andere, waarbij het geheim in den vorm van cijfers werd weergegeven, In het cijferschrift bestaat nog grooter Verscheidenheid dan in de letterschriftmethodes. We zullen, wijl dit tot goed begrip van wat nog volgen zal voldoende is, slechts één voorbeeld van cijferschrift géven en kiezen daartoe het reeds in de zestiende eeuw bestaande negen-cijferschrift, waarvan wij op de pagina hiernaast een afbeelding geven. Men ziet dat elk dezer cijfers, die men ook in een andere volgorde plaatsen kan, drie letters vertegenwoordigde die elk werden aangeduid door boven het cijfer een punt, twee punten of geen punt te plaatsen of in plaats van punten de cijfers door te slaan met 1 of 2 schrappen. Het laatste vakje in de code was blanco en het daarin voorkomende cijfer diende om de ruimte tusschen de woorden aan te geven, of om het ontcijferen van het schrift te bemoeilijken. Tot goed begrip laten we hieronder een mededeeling in cijferschrift volgen, 477594849509742847894389 28958942318955838927418771 waarvan de beteekenis is: Veel wat mij duister was, Is mij thans klaar geworden, wat de lezer na gebruik van de code in Afb. 9 zeker wel zal beamen. Hoe vernuftig aan onze Lezers de hier besproken systemen mogen toeschijnen, toch zijn ze nog zeer primitief, wat niet te verwonderen is, wijl de jongste toch reeds een drietal eeuwen oud is. Hun alle kleeft het groote gebrek aan, dat ze zelfs aan den niets vermoedenden leek hun karakter als geheimschrift openbaren en dus in oorlogstijd niet kunnen worden toegepast. Dit euvel, als we het zoo noemen mogen, werd overwonnen, toen men op het denkbeeld kwam, het letterschrift met het cijferschrift te combineeren, een kunst waarin vooral de Nihilisten het bijzonder ver gebracht hebben. Zoo ergens, dan was in Rusland, het land van de permanente intrige, de plaats, alwaar het geheimschrift zich tot zijn meest volmaakten vorm moest ontwikkelen. Daar zijn eeuwenlang de scherpzinnigste geesten onder regeerders en samenzweerders WerkHet Ladderschrift. zaam geweest, om elkanders aan-
PDF

Nummer	1916, nr. 3, 10 jan. 1916
Blad	03
Tekst	3 PANORAMA aöc cLef 3 7 z £ 5 / s t UUr 3 — 6 9 Code van het Negencijferschrift. slagen te verijdelen; en evenals het vernuft van den inbreker den slotenmaker gedwongen heeft zijn vak tot dien hoogen trap van volmaaktheid op te voeren, waarop het tegenwoordig staat, heeft de eeuwenlange strijd, dien de Nihilisten tegen de Overheid voerden,deontwikkelingvan het geheimschrift ten zeerste bevorderd; doch hierop komen we in ons volgend artikel terug. Als voorproefje laten we hier een brief volgen, die hoe onschuldig er uitziende, een geheime boodschap bevat. We laten het voorts aan de scherpzinnigheid onzer lezers over, dit geheim te ontdekken. De pogingen die zij daartoe doen, zullen hun leeren met welke moeielijkheden in dezen tijd de Censuur te kampen heeft, aan wie niet zooals aan hen van te voren is meegedeeld, dat in het oogenschijnlijk gevaarlooze gras een addertje schuilt. H, van der Zeeuw. J) Ik kan niet nalaten op de verrassende eigenaardigheid te wijzen, dat de beide laatst behandelde systemen, het Inktvlek- en het Tweeletterschrift, kennelijk aanleiding I 111 I I I I I I I I I I 111 I I o o. I M.l K. I 1.1 6.15.1 D « c. IAJ 2.14-16.18.110.112.1I4« 15.0 N. L. J. H. F. E. § B. I. 3. 5. 7. 9. II. 13.1 Sleutel waarmede de strook gelezen wordt. gegeven of 'bevorderd hebben een zeer vernuftige uitvinding op typografisch gebied: In de machine, waarmede ,Panorama’ wordt gezet, vindt men beide systemen in toepassing gebracht; ja meer nog, ze vormen het integreerend deel van deze zeer kunstig samengestelde machine. Uit de hierbij gevoegde drie foto’s zal de zeldzame overeenkomst met de beide geheimschrift-systemen aan ieder Lezer duidelijk blijken. Units 5 1 i ƒ t ! n 1 f i 6 I i f t / / / ) i •- 1 ƒ □ 2 7 - i r s t 2 5 r C e u r t s 3 8 Z j s J z e e o b g ? I z C e 4 9 9 7 5 3 1 0 a a y 9 7 5 3 I 0 S 9 8 6 4 2 X e 0 d h £ 8 6 4 2 n 8 9 p T L F c q V b P y 4 k 8 a o 7 10 0 B O E k u n J S X q b y u n 8 10 V G R A h S X w n p k V p h d 9 11 Y X U K Si H D p F L T 5 z C C 10 12 M B 6 N O E z Q V Y Uf P L F T 11 13 X U R D A w / Q V B G 0 E A w 12 14 K H w G O L c p ƒ m Y U R N D 13 IS M m O Z T R D F B E X K M H m 14 18 + W y X A W M U N K V & H W □ 15 A B c O E F 6 H 1 J K L M N o Code of Lay-out, die door middel van de dubbele letters van den sleutel de juiste geperforeerde letters weergeeft. ► z Z / / - ■' - L /• tót Geperforeerde papierstrook waarin het woord: Panorama. 3 (28a) „Bij den Tol” op den Bergweg te Rotterdam
PDF

Nummer	1916, nr. 3, 10 jan. 1916
Blad	04
Tekst	PANORAMA 4 VAN DAKE’S GESTERNTE door Emmy van Arteveldt log vol van zijn avontuur van dien morgen begaf Van Dake zich vroeger dan gewoonlijk naar de villa van zijn vrienden den heer en mevrouw Westeyn, waar hij logeerde. Bij het binnenkomen hoorde hij mevrouw Westeyn op wanhopigen toon in de hall door de telefoon zeggen : „Maar ik zeg u dat ik iemand moet hebben ! Ik heb een dinertje . . . . ik zeg dat ik vanavond een dinertje geef .... Neen, geen groot diner, maar een dat er erg op aan komt......... Wat ? ... . neen, neen die is in ’t geheel niet geschikt! Ik heb geen tijd om aanwijzingen te geven ! Ik moet onmiddellijk een uitstekend gedresseerde, handige dienster hebben. Wat ? ... . kunt u mij niemand bezorgen ? .... O hemel !” Ze eindigde met een duidelijk hoorbaren snik. Van Dake ging bij drie treden tegelijk de trap op en vond boven zijn gastvrouw troosteloos ineen gedoken en schreiende. „Wat scheelt eraan, mevrouwtje Agnes?” „Wat eraan scheelt ? Allés 1 De visch is te groot en de patrijzen zijn te klein ! De mayonnaise is geschift, we moesten ze geheel overmaken! — - en de broodjes zijn er nog niet! De bloemist zond verkeerde bloemen, de waterleiding was den geheelen dag niet in orde, ik ben driemaal de stad ingegaan en nu — op dit uur ! — is Marie boos geworden en is weggegaan, eenvoudig omdat ik haar gezegd heb d&t ze zich niet zoo excentriek moet kappen als ze dat in den laatsten tijd deed ! O Henk, ze is wèg!” „Weg ! Toch niet je dienster ?” „Ja, mijn dienster! Binnen twee uur komen de gasten en er is niemand om te bedienen ! Ik heb overal heen getelefoneerd en er is geen enkele geschikte dienster te krijgen. Jan was er bizonder op gesteld dat alles keurig in orde zou zijn vanavond en ik heb me zooveel moeite gegeven en — o, wat zal ik toch beginnen !” Weer kwamen bijna de waterlanders te voorschijn. „Houd je goed ! Laten we eens kalm nadenken. Kun je geen dienstmeisje van een van je buren leenen ?” „Neen, dat heb ik eerst geprobeerd. Mevrouw Meuvels heeft zelf menschen en het meisje van mevrouw van Ilten is de stad uit. Er zijn geen andere waar ik op vertrouwen kan.” „Heb je alle verhuurkantoren geprobeerd ?” „Allemaal.” „Wel, waarom zou je ’t niet zonder doen? We kunnen elkander de schotels passeeren, zooals dat op het platteland gebeurt.” „JekentNicolaasWilkensniet!” —„Zoo, wie is hij dan dat hij de boter niet zou kunnen aangeven ?” „Hij is — Nicolaas Wilkens ; en hij zou liever tegen alle tien geboden zondigen dan een enkele maai zijn geliefde „vormen” verwaarloozen. Hij vergeeft nooit tekortkomingen van anderen en begrijpt eenvoudig niet hoe iemand het met hem oneens kan zijn over een sociaal vraagstuk en toch een fatsoenlijk man kan wezen. Zijn stokpaardje is genealogie en zijn fetisch is afkomst. En van zijn leven heeft hij de boter niet gepasseerd !” „H’m ! Zijn gezichtskring moet wèl eng zijn !” „Dat is zoo ; toch is hij wel knap. Hij voelt zich tot Jan aangetrokken en tot nu toe heb ik hem niet afgeschrikt. Weet je dat hij belang heeft bij de nieuwe maatschappij; DUITSCHE KRIJGSGEVANGENEN IN FRANKRIJK. Een depöt van Duitsche krijgsgevangenen „ergens” in Frankrijk (de naam der plaats is door de censuur geschrapt). De officieren, die men op het terras wandelen ziet, zijn ondergebracht in het kasteel. eigenlijk gezegd is hij een invloedrijk directeur — en Jan wil hem graag ertoe brengen de zaken van zijn kant te bezien vóór zijn vertrek. Hij gaat over een week naar Cuba, öf Zuid-Amerika of een dergelijke plaats. Toen bedachten we dit dinertje en het is Jans laatste kans. De heer Wilkens is het meest toegankelijk langs den weg van zijn verhemelte — en je weet wat een uitstekende keukenmeid we hebben.” DE GEALLIEERDEN TE SALONIKI. De Fransche. generaal Sarrail aan boord van de paketboot „La Provence” op een tocht door de haven van Saloniki. „Dat weet ik 1” „Het gekke is dat zij in dit stadje thuis hoort. Maar alles liep den geheelen dag verkeerd en nu die akelige Marie I Hij zal uit zijn humeur zijn en erg argumenteeren en hij zal ’t oneens zijn met al wat Jan zegt en zich zelf wijs maken dat al Jans opvattingen verkeerd zijn en ze dan voor goed tegenwerken. Begrijp je ’t nu ? Het lijkt een kleinigheid, maar het is ’t niet. Het is iemands hoop den bodem inslaan.” „Neen ’ Nog niet! Er moet een uitweg zijn en dien zullen we vinden of sterven ! ïk zal je wat zeggen, mevrouwtje Agnes! O, ’t is zoo eenvoudig ! Ik zal voor u bedienen !” >>Jü I” „Zeker, ik ben een dienstknecht van de bovenste plank !” „Henk van Dake ! Je hebt nooit in je leven —” „Ja, zeker heb ik! Ik heb eens in een comediestukje bediend — Gelukkig, de tafel is gedekt — heette het en ze zeiden allen —” „O Henk, spot niet!” „Ik spot niet, mevrouwtje Agnes. Ik ben nooit in mijn leven meer in ernst geweest, heusch. Al ben ik ongetrouwd, weet ik toch aardig wat van tafeldienen af en ik ben overtuigd dat ik er mij doorheen zal kunnen slaan.” — „Natuurlijk zou je je er doorheen kunnen slaan. Dat is het niet! Maar het is zoo dwaas ! Buitendien ik heb je noodig om met de dochter te praten.” „Welke dochter?” „Juffrouw Wilkens.” „Dank je,” zei hij droogjes. „Als ze een aardje naar haar vaartje heeft, bedien ik liever !” „Dat heeft ze niet. Het is het eenige in het leven van Wilkens dat hij niet naar zijn wil kon zetten. Ze is zoo onafhankelijk dat hij, wanneer zij de dochter van een ander was, de zijne er niet mee zou laten omgaan. Maar zooals nu het geval is aanbidt hij haar bijna, voor zoover iemand als hij dat doen kan.” „Zoo ? Wel, ik ben mijn neiging voor jeugdige brutaaltjes ontgroeid.” „Ze is geen brutaaltje ! En jong is ze, maar ze is geen bak visch. Ze is al een paar winters uitgeweest. Ik ken geen aantrekkelijker meisje dan Hetty Wilkens.” „Hetty !” Hij keek haar onderzoekend aan. „Heet ze Hetty ?” „Ja, waarom?” „Dat ’s waar”, zei hij op onverschilligen toon, „waarom eigenlijk niet? De naam is vrij algemeen. En wat mij aangaat mag het Brahmine zijn. Mijn plaats is in het dessertkamertje. Dit schijnt voor mij een avontuurlijke dag te zijn.” „Waarom ? Wat is er meer gebeurd ?” „Ah”, deed hij geheimzinnig, „ik kan een verhaal opdisschen, maar ik zal ’t niet doen ! Niet terwijl je gedachten vervuld zijn van een diner zonder bediening I Eerst zal ik je eeuwige dankbaarheid winnen door je partij te redden van —” „Maar dan breng je alles in de war ! Ik kom dan immers een heer tekort I” „Wie komen er meer?” „Juffrouw Schuytenberg. We zijn met ons zessen.” „Moet ik me soms- juffrouw Schuytenberg herinneren?” „Neen, die heb je nooit gezien.” „Best. Is er geen losloopend mannelijk wezen die je er plotseling bij kunt halen, om mijn plaats in te nemen ?” „Ja, daar heb je Eduard Brandsen, maar hij heeft geen conversatie.” „Kan hij bedienen !” „Goede hemel, neen !” „Wel, kies tusschen de Scylla van een diner zonder bediening en de Charybdis van de tekortkomingen in de kunst van converseeren van mijnheer Dinges !” „O”, gaf ze op mistroostigen toon toe, „ik moet iemand HET MUNITIEVRAAGSTUK EN DE GEALLIEERDEN. Een kijkje in een munitiefabriek te Lyon, (Zuid-Frankrijk). De aanwezige voorraad granaten wordt opgenomen. DE LANDING VAN DÉ GEALLIEERDEN TE SALONIKI. Ontscheping van Fransche troepen in de haven van Saloniki. De soldaten staan, geheel uitgerust, gereed om in de booten aan land te worden gezet.
PDF

Nummer	1916, nr. 3, 10 jan. 1916
Blad	05
Tekst	5 PANORAMA IN DEN DOOD VERZOEND. Een Oostenrijksch huzaar en een Russisch infanterist, die op een patrouilletocht handgemeen werden, en beiden in hun wanhopige worsteling den dood vonden. hebben die bedient.” — „Uitgemaakt1 Ik bedien. Wat een geluk dat gast en dienstknecht in dit land gelijk gekleed zijn 1” „Je begrijpt dat Jan woedend zal zijn !” „Wel als hij zoo bekrompen is als jij hem wilt doen voorkomen.” „Hij zal zich zeker vergissen en je Henk noemen. C zeg, je zou zeker liever niet als „Van Dake” aangesproken worden?” „Neen, noem me —” Hij aarzelde even, dacht na en toen, met een eigenaardigen glimlach, „noem me — Jansen.” Zooals zijn vrouw voorzien had was Westeyn sterk tegen het plan toen hij thuiskwam, maar tevergeefs ! Er was geen tijd meer om te veranderen en hij kon maar juist zijn rok aanschieten toen de gasten kwamen. Toen mevrouw Westeyn na een laatsten blik op de tafel, riep, „Daar komen ze, Henk 1” richtte Van Dake zich eenigszins landerig uit den grooten fauteuil waar hij half in gelegen had op, en keek naar de deur. „Alle duivels!” zei hij toen. „Wat? Wat zei je Henk?” „NietsI” antwoordde hij kortaf en ging toen de hall in met het gevoel dat zijn „dag vol van wederwaardigheden” nog niet om was. Een paar uur van tevoren was hij op het punt geweest aan de Weesperpoort in den trein te stappen toen hij een dame op zich af zag komen die hem vroolijk lachende de hand toestak. Haar optreden was een mengeling van bescheidenheid, levendigheid en die zekerheid die alleen eigen is aan menschen die veel in de uitgaande wereld verkeeren en zelfs op dat oogenblik vroeg hij zich af hoe het mogelijk was dat hij haar ontmoet had en haar had kunnen vergeten. Maar hij was overtuigd dat het hem spoedig te binnen zou schieten wie ze was. „Hoe maak je het”, riep ze uit terwijl ze hem de hand schudde. „Wie kon denken dat je in Amsterdam waart.” „Ik ben pas verleden week teruggekomen en ik logeer buiten. Moet u dezen trein hebben ?” „Neen, dien verliet ik net toen ik u zag, en —! O maar misschien moet u hem bepaald heb - ben ?’ ’ J uist werden de portieren dichtgeslagen. „Neen, ik heb den tijd.” „Werkelijk ? Hebt u dan den tijd om een eindje met me DE VERWOESTING IN SERVIE. Een der verwoeste bruggen over de Zuid-Morava in Servië, waarnaast de Duitsche genie een hulpbrug geslagen heeft. mee te loopen ? Het is niet ver hier vandaan, Amsteldijk, en we kunnen onderweg praten over — over Antwerpen,” voegde zij erbij vluchtig naar hem ziende. EEN SOMBERE STOET. Uitgeweken Serviërs, die in Albanië rondzwerven en een bijna zekeren hongerdood in een vreemd land verkiezen boven de onderwerping aan hun vijand. (V.F.B.J^ „O graag.” Nog kon hij niet op haar naam komen. A wandelende werd zijn verlegenheid grooter en grooter. „Maar eerst”, vervolgde ze luchtig, „moet ik uitleggen waarom u zoo plotseling op moderne wijze in een middeleeuwsche situatie geplaatst wordt.” „O — ben ik dat?” vroeg hij vrij onnoozel. „Dat is wel het geval. Gij hebt, zonder eenige hulp een jonkvrouw uit den nood gered en nu brengt gij haar in veiligheid naar het kasteel van haar vader.” „Met vliegende vaandels, wuivende veeren en gezeten op een steigerend ros”, vulde hij aan. „Juist. Het doet mij genoegen dat u zich zoo gemakkelijk aanpast. U schijnt zich gemakkelijk in zekere omstandigheden te kunnen indenken, maar nu zal ik u vertellen, hoe u op zoo onverwachte wijze in dezen zonderlingen toestand gebracht zijt. Ziet u — het is eenigszins moeilijk uit te leggen, maar —” „Waarom zou u het eigenlijk doen ?” „Omdat ik het liever doe”, zei ze een weinig uit de hoogte, maar spoedig weer op vriendelijker toon: „Maar dat is iets dat, vrees ik, tegenwoordig alleen plaats heeft in boeken. Hebt u bij het verlaten van het station een man van middelbaren leeftijd opgemerkt, iemand die met glinsterende zwarte oogen staarde ?” „Nu ik eraan denk herinner ik me een onwelwillenden blik”. (K.F.B.) NIEUWE OOSTENRIJKSCHE GEWEREN. Öostenrijksche infanteristen met hun nieuwe geweren, welke ingericht zijn voor granaten, in de loopgraven aan het front in Rusland. (K.F.J5.) DE BEGRAFENIS VAN VON EMMICH. Te Hannover had onder buitengewoon veel militair eerbetoon do begrafenis plaats van den Duitschen infanterie-generaal Von Emmich, den veroveraar van Luik. (V.F.B.)
PDF

Nummer	1916, nr. 3, 10 jan. 1916
Blad	06
Tekst	„Maar u gaf er u geen rekenschap van dat u hem juist uit het zadel geworpen had waar hij op het veld van eer was blijven liggen ? Zulke dingen gaan u zoo gemakkelijk af,” zei ze een weinig spottend. „Wie is hij ?” „Hij is een anachronisme. Hij is een oude, trouwe dienaar van mijn vader — zijn boekhouder om het precies te noemen ; hij is niet geheel pluis, een gevolg van overwerkt-zijn en van zenuwzwakte.” „Ik kan niet zeggen dat hij goed past in helm en harnas.” „Niet waar ? Maar juist dien vorm van krankzinnigheid heeft hij. Hij wil absoluut een ridder zijn en — en. . „Dingt naar uw gunsten,” vulde Van Dake rustig aan. „Ik geloof dat ik alles begrijp.” „Als gij u nu maar iets van mijn vader herinnert dan weet ge — even keek ze hem schalks aan — wat een middeleeuwsche onbekwaamheid hij heeft om zenuwverschijnselen te begrijpen en ook een even midaeleeuwsch talent om hen die tegenover hem te kort schieten te straffen.” Hij knikte, tevergeefs trachtende zich een dergelijk persoon voor den geest te halen. „Daarom was het wenschelijk dat hij niets wist van de eigenaardigheden van dezen man.” „Gij zijt waarlijk al te toegevend ; hij is —”. „Ah, nu wordt het melodramatisch 1 Weet ge niet dat in ieder goed ineengezetten „draak” ’n arme familie die ontzien moet worden, voorkomt? In dit geval is het een zuster, weduwe met vier kinderen die hij onderhoudt en waar hij engelachtig goed voor is.” „Maar als hij doorgaat het u lastig te maken — „Dat doet hij niet — tenminste niet erg. Gewoonlijk kan ik hem wel ontwijken. Bovendien is hij nog nooit heftig geweest.” — „U moest hem laten inrekenen ; op den een of anderen dag zal hij —” „Neen, dat zal hij niet, dat kan hij niet, We gaan nueenige maanden weg. Ik denk dat hij daarom zoo wanhopig was vandaag. En hij is niet bepaald kwaadaardig of gek. Het is maar een idéé fixe dat wel slijten zal naarmate hij sterker wordt. Maar ik moet bekennen dat ik bang was toen ik uit den trein stapte, want ik wist dat hij mij volgde en ik wilde geen agent roepen. En toen zag ik u en wist ik direct dat — ik bedoel, ik herkende u direct. Of bijna direct! Ik twijfelde omdat ik niet wist dat u in het land waart, totdat ik uw pak van buitenlandsche snit zag. En nu heb ik u verveeld met mijn lang verhaal; maar ik wilde u doen begrijpen waarom u zoo plotseling in een melodramatischen held veranderd werd.” Met een kleine handbeweging veranderde ze van een onderwerp dat haar niet aangenaam was. „Maar vertel me nu van Antwerpen en Parijs ; daar waart ge lang, niet waar ?” „Gedurende , vier jaar”, zei hij. „Van wanneer dateeren uw laatste inlichtingen ?” „Het laatste nieuws kreeg ik in een brief van Corrie Westman — hij begreep niet waarom ze zoo ondeugend keek — maar natuurlijk schreef ze alleen over het aardigste liefste kind in de wereld.” „Ah 1” Eindelijk zag hij eenig licht in de duisternis. „Dan weet u misschien hoe zij hem noemen zullen ? Ze hadden nog geen naam bepaald toen ik vertrok.” „Wel, weet u dan niet —”, haar oogen waren rond van verbazing, maar ze hield plotseling stil en vervolgde stemmig: „Ik meen, weet u niet ? Hij is Dirk genoemd, maar — Goede hemel!” Zij staken de brug over en haar toon klonk onheilspellend. „Wat is er ?” Voordat ze kon antwoorden voegde zich een oude heer bij hen ; zijn stijfheid in uiterlijk en zijn manieren deden Van Dake niet twijfelen of de kort te voren beschreven vader stond vóór hen. „O Hetty,” zei de pas aangekomene, „ik ben naar huis geweest om je te zoeken. Kom je niet nogal laat thuis ?” Even gleed zijn blik over haar metgezel. „Ik ben opgehouden en terugkomende ontmoette ik —”. Even bleef Van Dake haar aan- *kijken en hij meende dat ze van haar stuk raakte, maar ze vervolgde kalm : „Vader, herinnert ge u mijnheer — Jansen ?” Toen werd ze langzamerhand vuurrood. „Jansen ? Ik herinner me niet u ooit te hebben ontmoet, mijnheer.” Juist wilde Van Dake de vergissing ophelderen toen ze luchtigjes zei : „O, neen ? Wel, misschien hebt u elkaar toch PANORAMA niet ontmoet. Amsterdam is nogal uitgebreid. In ieder geval is hij een vriend van de Westmans. Hoe komt u hier op dit uur ?” Terwijl haar vader vertelde dat hij in die buurt met eenige zakenvrienden moest lunchen, kwam het snelle besluit op bij Van Dake dat hij het wijst deed nu te verdwijnen. Blijkbaar zag zij hem voor iemand anders aan, maar haar van haar vergissing overtuigen en zich aan haar bekend maken gaf hem niets en zou haar verlegen maken. Haar vader zou zonder twijfel een dergelijke vergissing niet kunnen begrijpen en zij kon hem moeilijk een opheldering geven, zon 6 DE WINTER OP HET SLAGVELD. Een fraai stemmingsbeeld genomen in een der vooruitgeschoven verschansingen der Duitschers in de Vogezen. der alles, wat zij zoo zorgvuldig trachtte te verbergen, aan het licht te brengen. „O, moet u weg ?” Terwijl zij hem de hand gaf was hij overtuigd dat haar hartelijke toon meer voor den tegenwoordigen dan voor den toekomstigen Jansen, wie hij ook zijn mocht, bedoeld was 1 „Het spijt mij dat wij zoo spoedig vertrekken, want waarschijnlijk zullen we u niet meer zien. Maar onze volgende ontmoeting kan even onverwacht plaats hebben als dat van morgen het geval was. Wie weet?” „In ieder geval hoop ik dat het spoedig moge zijn.” Zich vast voornemende dat het spoedig zijn zou als menschelijk vernuft en Corrie Westman er iets aan doen konden, ging Van Dake heen. Zes uur later, toen hij in de rol van knecht die hij zichzelf had opgelegd en als Jansen, deftig de deur opende voor den heer en mejuffrouw Wilkens, die zonder een blik langs hem gingen, was hij met een bitter gevoel overtuigd dat de góden met zijn lot speelden. DE WINTER OP HET SLAGVELD. Nog een schilderachtige winterfoto, eveneens genomen in een vooruitgeschoven Duitsche stelling in de Vogezen, Evenmin merkten zij hem op toen hij kwam zeggen dat de soep opgediend was, en hij kaarsrecht bij de deur stond terwijl de enkele gasten de eetkamer binnen kwamen ; maar, gedurende een gaping in het gesprek kwam het oogenblik dat Hetty Wilkens bij toeval haar blik op hem liet rusten. Hij zag hoe een uitdrukking van verbazing op haar gezicht plaats maakte voor ongeloof en verbijstering, voordat hij bescheiden zijn oogen afwendde. Toen hij weer naar haar keek, sprak ze levendig met den lakonieken Brandsen, het hoofd in den nek, terwijl ze langzaamaan tot aan de haarwortels bloosde. Een oogenblik later kwam het gesprek op de vele Hollanders die in Brussel en Antwerpen wonen en keerde de heer Wilkens zich naar zijn dochter met de vraag : „Zeg Hetty, wie is toch die mijnheer Jansen met wien ik je vanmorgen tegenkwam ?” „O, hij is iemand — die de Westmans kent”, antwoordde ze los weg. „Er is ook geen enkele reden voor u om u hem te herinneren ; ik begrijp niet hoe het komt dat ik hem mij nog herinner.” „Ik vond het een knap, en man”. „O, vindt u ? Vroeger vond ik hem knap,” — de nadruk dien zij op den verleden tijd legde was licht, maar onmiskenbaar — „maar zijn uiterlijk is van een te algemeen type om distinctie te hebben.” Op dat oogenblik richtte haar vader voor het eerst zijn oogen op den knecht; hij zette zijn lorgnet op om zich te overtuigen dat zijn gezicht hem niet bedroog. „Ja-a,” gaf hij droogjes toe, zijn dochter, die er onbewust van was, onderzoekend aanziende, „het type is, zooals je zegt, vrij algemeen.” Het diner liep goed van stapel, opgevroolijkt door aardige gezegden en zacht gelach. De tegenspoed, wat mevrouw Westeyn aanging, was ge ëindigd met het vertrek van de dienster en de gastvrouw werd vroolijker en onbezorgder al naar mate de eene lekkere schotel op den andere volgde en de heer Wilkens hoe langer hoe vriendelijker en aangenamer werd. Van Dake echter, geluidloos om de tafel loopende, wist dat geen enkele van zijn bewegingen den anderen gast ontging; ook zag hij de verontwaardiging van de vrouw die zich beetgenomen meende door den knecht van haar vrienden en het vaste besluit van den man die èn zijn dochter èn zijn vrienden de slachtoffers waande van een gewetenloozen bedrieger. Terwijl hij handig de borden verwisselde en de glazen vulde zocht zijn brein ijverig een oplossing voor den toestand, die den door de Westeyns genomen uitweg noch Hetty’s bekentenis verraden kon. De koffie werd in de serre opgediend, ter bevordering van een plannetje om Brandsen met de dames te laten, terwijl de gastheer daardoor vrij zou zijn zich aan den heer Wilkens te wijden. Een oogenblik later, toen beiden hun sigaren opgerookt hadden en hun zakengesprek geëindigd was, opperde Westeyn, opgevroolijkt door zijn succes, aan de overige gasten : „Wilt u misschien meegaan om te zien naar een soort tuinhuisje, dat we achter in den tuin laten bouwen ? De lantaarns hangen er.nog niet, dus zal het er wel wat donker zijn, maar het is een nieuw speelgoed en we vertoonen het gaarne.” Zoo drentelden ze er allen heen langs de geurende paadjes, flauw door de nieuwe maan beschenen. Dit was voor „Jansen” het teeken om te volgen met een blad vol koele dranken. Dus bleven de Westeyns volkomen kalm, toen een oogenblik later een donkere gedaante in de deur verscheen, en Van Dake’s zware stem als een bom temidden van hun rust viel. „Goeden avond,” zei hij, „mag ik binnen komen ?”- De stem hoorende, keerde Hetty Wilkens zich snel dien kant uit tevergeefs trachtende zijn gezicht in het donker te zien. Mevrouw Westeyn hield haar adem in en haar man sprong overeind, uitroepende: . . Wie is dat ?” „Ik ben het Jan. Schrok je van me ?” De stem klonk geruststellend door haar volkomen rust. „Zóó, Van Dake,” klonk het zwakjes uit Westeyns mond, terwijl hij trachtte zich te herstellen. „Ik — dacht dat ’t Jansen was, ik moest hem juist hebben.” „Hij zal wel gauw komen, denk ik. Hij zei dat gij allen hier waart en toen kwam ik maar vast. Ik hoop dat ik niet —” „Neen, zeker niet, kom binnen ; we zijn heel blij je te zien,” zei zijn verbijsterde vriend en daarna werden de gasten aan hem voorgesteld. De heer Wilkens keerde zich, nadat hij Van Dake de hand gegeven had naar zijn gastheer met de vraag : „Mijnheer Westeyn, verstond ik het goed daarnet dat u uw knecht „Jansen” noemde ?” „Hansen”, viel Van Dake kalm in. „Ja, ja, Hansen,” herhaalde Westeyn, „zijn naam is Hansen. Wil je geen sigaret ?”
PDF