Panorama

Blad 
 van 2380
Records 2101 tot 2105 van 11897
Nummer
1915, nr. 103/104, 24 dec. 1915
Blad
10
Tekst
PANORAMA 10 met de starende oogen gewend naar het kleine bleeke gezicht, dat vermoeid als uitgeleden daar op het hoofdkussen lag. De kleine bruine vlechtjes lagen ter weerszijden van het witte gezichtje •; onderaan waren roode strikjes en bloedrood leken die tegen al dat wit. Met een drogen mond en opgezwollen keel zat de moeder, en geen traan, die haar verlichting had kunnen brengen, weide in haar oogen op. Zoo fel was de slag geweest, dat geen hoop in haar armen geest ook maar even troostend binnenkwam ; zij zag het kind al dood, én haar eigen verdere leven leeg en zwart als een afgrond van louter leed, zonder één licht van troost: geen man en geen kind meer. Niets. Een verlatene .... Versuft zag ze het aan, dat verpleegsters het meisje van het bed namen om het naar de operatiezaal te brengen. Eerst als deze aan de deur van het vertrek genaderd waren, besefte zij eensklaps wat er geschiedde. Daar ging Pop wèg. . . wèg. . . Het was den laatsten keer, dat zij haar levend op de wereld zag. ... Ze sprong overeind, de verpleegsters na, doch de huisdokter stond weer voor haar, nam haar zachtkens bij den arm, en drong haar zöö naar haar stoel terug. Strak staarde ze den geneesheer aan. . . . „Weet mijn. . . . weet de vader wat er gebeurd is?” vraagt ze dan als instinctmatig. Met trad zachtkens mijnheer Hekman binnen. Daar stond hij voor haar na een afwezigheid van vele maanden, die DE OVERSTROOMINGEN IN MIDDEN-LIMBURG. Een huis van het gehucht „de Weerd” dat zeer veel last had van het water. gevolgd waren op een tijd van vervreemding, een samenzijn van boudeeren en kijven, van telkens wederzijdsche misverstanden, van ruwe woorden en wrokkend zwijgen, van toorn en van lijden, van troostelooze eenzaamheid in het samenzijn. Daar stonden ze tegenover elkaar, met beiden de heugenis aan hun vroeger geluk, aan de langzame verwijdering, aan de felle twisttooneelen, die er tusschen hen waren geweest, en toch .... Wonderlijk, wonderlijk, het leek hun beiden of dat alles er nu niet op aan kwam. Er leek wel niets meer van beteekenis op de gansche wereld dan Pop, het leven van de kleine beminde Pop, dat nu op het spel stond, dat .... op dit oogenblik misschien al was uitgebluscht. Het verleden was buiten hun aandacht, gold niet meer. Hier stonden niet tegenover elkaar de man en de vrouw, die zich door elkaar verongelijkt en kwalijk bejegend waanden, die bloedige tranen om wreede desillusie hadden geschreid of toornig in wrok hadden neergezeten ; neen, hier stonden bij elkander, de vader en „ZOO WAARLIJK HELPE MIJ GOD ALMACHTIG”. Verleden week werden te Breda als officier bij het wapen der Cavalerie beëedigd de heeren J. van Walré de Bordes en B. Baron van Haringsma tot Sloten. Onze foto werd genomen op het oogenblik dat de officieren hun eed van trouw aan vorstin en vaderland afleggen. de moeder van een kind, dat in dit oogenblik in doodsgevaar verkeerde, en als was er niets tusschen hen geschied, zoo vroeg hij op deelnemenden toon, en zijn stem aarzelde in zijn beklemde keel : ,,Loe, was ze al lang ziek ?” En hij vroeg dat zöö, dat zij hem even zacht en gewillig antwoordde. „Neen, Hans,” zei ze, „dan had ik het je laten weten.” Het was of ineens al het voorbije leed uit die twee levens met éénen slag in de eeuwige vergetelheid geworpen was, of die levens zelve niet telden, tot niets waren geslonken in het gruwelijk felle oogenblik van ontzaglijke vrees voor het beminde, zoete ééne leven, dat als de som van hun beider levens was : het kind. — Den volgenden dag voeren in een rijtuig de heer en mevrouw Hekman de kleine Pop, die, ofschoon nog wat bleek en vermoeid, gezond en vroolijk is, naar huis terug. Als in een droom van geluk verkeeren de ouders. Bij een laatste onderzoek was de ontspanning gekomen, en bleek de operatie overbodig. Uitgelaten van vreugd waren de ouders bij het vernemen < dier tijding geweest. Het kind had dien nacht nog in het ziekenhuis in observatie moeten blijven. Mijnheer Hekman had zijn vrouw tot aan haar woning gebracht, en aan de huisdeur kort en koel afscheid genomen, want nu het leven van het kind gered was, werd voor hen beiden het eigen leven weder geldig in al zijn beteekenis, en de pijn der herinnering kwelde weder. Dien morgen echter, toen de moeder volgens afspraak het kind zou gaan halen, had ook de vader zich niet kunnen weerhouden van er ook heen te gaan. In den gelukroes van het weerzien van Pop was ook hij met hen in het rijtuig geklommen. Als een bedwelming was de vreugd van dit samenzijn met hun als uit den dood herrezen lieveling. Voor de woning aangekomen, moet de vader Pop naar binnen dragen. Maar wanneer hij haar in de woonkamer wil neerzetten op een sofa, laat het kind hem niet los, klemt de armpjes stijf om zijn hals, en zegt met een engelachtig stemmetje : „Vader moet hier blijven. Niet meer weggaan, hoor. Nee, nee, Pop wil haar vader houen. ...” „Je was altijd weg, we vonden het zoo naar in huis al dien tijd”, babbelt de kleuter verder, — „mamma en ik hadden verdriet. Maar nu blijft vader, hè, ja. Nu blijft-ie bij mamma en bij Pop. Voor goed.” De vader heeft het hoofd afgewend, zijn oogen zijn vochtig. „Oooh 1” juicht het kind ineens, en wijst met den kleinen vinger naar de portière, die wordt opengeschoven. Mijnheer Hekman ziet met zijn vochtige oogen als door een nevel in het voorvertrek een Kerstboom branden. Die was dien morgen door de moeder opgesierd en door het dienstmeisje aangestoken tegen het uur der thuiskomst van het kind. „Oooh!” jubelt het kind, — „de Kerstboom, de Kerstboom !” Ze klapt in de handen, en een vlekje rood kleurt de witte koontjes. De vader heeft haar al naar den boom gedragen. Als in extaze juicht het stemmetje, en het is als een kleine zingende engel : — „Oooh ! Laat mij staan. Laat mij staan. En laat me dansen tusschen jelui in, zooals anders bij den Kerstboom. Toe, toe, toe ! Geef me dan ’n handje, allebei.” De ouders schreien beiden van geluk en van teederheid. Evenals in het zieltje van dat kind heeft ook in hun ziel die Kerstboom een extaze gewekt. — „Geef me allebei ’n hand om te dansen”, neuriet zoet de kleine voort, maar de ouders beduidden haar, dat ze te zwak is om nu al te dansen, en de vader zet haar op een DE OVERSTROOMINGEN IN MIDDEN-LIMBURG. Een typisch kiekje genomen van de enorme overstrooming der Maas in midden-Limburg: Café­ bezoekers kunnen niet anders dan per roeiboot hun stamtafel bereiken, {foto's Becker). stoel, die de moeder nabij den boom heeft aangeschoven. — „Geef elkaar dan ’n handje, en dansen jullie samen voor me, toe, toe” .... dringt Pop aan, terwijl ze opgetogen in de handjes klapt. En iets wonderlijks geschiedt nu als in de betoovering van dat lieve wezentje. De vader en moeder wisselen een snellen, veelbeteekenenden blik uit de vochtige oogen, en bewogen reiken ze elkander de hand. En in dien handdruk is al het voorbije leed vergeten. Geluk doorstroomt hun zielen. En diep bewogen neigen zij het hoofd tot elkaar om met een kus het schoone feest te vieren van den Vrede. En „ó ó ó h !” juicht maar voortdurend nabij dien Kerstboom de kleine engel. RECTIFICATIE. — In nummer 99 van „Panorama” is op pag. 4 onder de foto uit het diamantbedrijf door een drukfout komen te staan dat het geen zeldzaamheid zs, dat een werkman flO.OOO per jaar verdient. Zooals ons terecht werd opgemerkt, is dit thans niet meer het geval. Wij schreven dan ook dat het geen zeldzaamheid was. DE WINTER OP HET SLAGVELD. Links: Duitsche soldaten aan het front in Rusland ontvangen tijdens een sneeuwstorm hun eten aan een veldkeuken. Rechts: een Duitsche wachtpost in winteruitrusting aan het Oostelijke front.
PDF
Nummer
1915, nr. 103/104, 24 dec. 1915
Blad
11
Tekst
11 PANORAMA Villa in 't ‘Tuindorp „Êansinfe”. y ... ........ =. Over Tuindorpen O0-’ ............— ...- =00 O ver tuindorpen? In dezen tijd ? Terwijl de oorlog alles vernielt, oude noch nieuwe schoonheid ontziet ; terwijl alles wat er aan ideëele verlangens is betreffende leven en wonen, ondergeschikt gemaakt, wordt aan militair belang; terwijl dorpen worden neergehaald, architectuur bedolven wordt onder brisant-granaten, millioenen menschen dakloos worden en kampeeren in een bosch ; terwijl gezinnen blij zijn te leven in wijn-kelders en soldaten zich gelukkig voelen in bom-vrije loopgraven, nu over de illusie van wonen in een vriéndelijk tuindorp ?. . . Het lijkt zonderling, voor enkelen misschien ridicuul, maar toch zijn er punten, die, óndanks dat alles, wijzen op verhoogde belangstelling voor het tuindorp- en tuinstadswijkidée. Niet dat die belangstelling zich uit in het voorbereiden van geweldige plannen, zooals b. v. de drooglegging der Zuiderzee. De aanwijzingen zijn minder vérstrekkend, nochtans niet zonder belang. Zoo was er op een lezing door den architect Baanders over het door hem aangelegde tuindorp „Heyplaat” groote belangstelling. Zoo is er eenigen tijd geleden een prijsvraag uitgeschreven door de Sociaal-technische Vereeniging van Ingenieurs en Architecten over het ontwerpen van een tuinstadwijk, grenzende aan een groote stad, waarop verscheidene antwoorden inkwamen, bewijs van belangstelling dus van onze architecten in dit onderwerp. Tuindorp „£ansinh” - öoorhyhje op het Storhplein, Zoo is er in het verslag van de commissie door het voortvarende Duitsehe bestuur ingesteld tot wederopbouw van verwoeste steden in Oost-Pruisen deze clausule: ,,Er dient rekening gehouden te worden met de nieuwere bouw-begrippen en woon-eischen ó. z/. door de tuin-idee Is het niet aantrekkelijk in een tijdperk van zoowel materieele als moreele verwoesting enkele oogenblikken aandacht te schenken aan een onderwerp dat vermeerdering van levensgeluk van den mensch beoogt ? Het is voornamelijk de ontzaggelijke concentratie der bevolking in de groote steden en een ontvolking van het platteland, die behoefte naar wat meer ruimte, naar beter en vrijer woontoestanden, naar wat meer vriendelijkheid in den huizenbouw, sterker heeft doen spreken. Want die concentratie (A’dam groeide in 3/., eeuw van 200.000 op 600.000; R’dam van 72.000 op 450.000 inwoners!) schiep de ,,troostelooze lugubere steenwoestijnen, aesthetisch beneden „critiek, constructief verdacht, hygiënisch bedenkelijk, waardin verdieping op verdieping werd gestapeld en de straat ,,tot een huurkazerne werd.” l) Het was de Engelschman E. Howard, die het eerst (in 1898) practische ideeën betreffende tuinsteden publiceerde in zijn boek ,,To-Morrow”, welke ideeën verwezenlijkt werden door de Garden City Association, welke in 1903 de eerste zelfstandige tuinstad Letchworth (nu 8000 inwoners) stichtte. Zelfstandige, schrijven we, want door groote fabrikanten, die zorg voor of belang bij betere woon-omstandigheden hunner arbeiders hadden, waren reeds tuin-kolonies in het leven geroepen, zooals „Pórt Sunlight” door Lever Brothers, „Bournville” door de fabrikanten van Cadbury’s Cacao, de kolonies van Krupp bij Essen e. a. terwijl Hampstead bij Londen, Hellerau bij Dresden, Marienbrunn bij Leipzig genoemd kunnen wor- 1) Uit de inleiding bij het Rapport over bovengenoemde Prijsvraag. Tuindorp „Sansinh” - C. T,~Storhstraai, Tuindorp „Cansinh” - (Arbeiderswoningen,
PDF
Nummer
1915, nr. 103/104, 24 dec. 1915
Blad
12
Tekst
PANORAMA 12 den als tuin-voorsteden dier groote centra, Vooral dit laatste is belangrijk orndat ook in gezaghebbende kringen de nieuwe woon-gedachte front maakt tegenover de huizehopstapeiing noodig tot uitbuiting van den gr.o.nd. De tuindorp- of tuinstad-idée toch beoogt voornamelijk het wonen in zoo mogelijk geheel vrijstaande huizen met eenige ruimte rondom, Lijnrecht in strijd dus met grondspeculatie, Slechts de regeerings- of gemeentelijke overheid kan hiérbij ingrijpen doorbet ontwerpen van uitbreidingsplannen, doorbestemming der gronden en door het vaststellen van bouwverordeningen. Ons land komt gelukkig niet achteraan op tuindorpgebied. Zeker, de kazerne-bouw tiert welig en de huisvesting der arbeiders in Rotterdam en Amsterdam is verre van „tuindorpsch,” doch de jonge beweging heeft zich ook bij ons daadwerkelijk geuit. Als voornaamste voorbeelden op dit gebied zijn te noemen : Het Lansink nabij Hengelo en de Heyplaat nabij Rotterdam. De aanleiding tot de stichting van ..Het Lansink” was de sterke ontwikkeling der industrie- te Hengelo, waardoor het aantal inwoners in weinige tientallen van jaren vervijfvoudigde. waarmee de woning-uitbreiding geen gelijken tred hield. Op initiatief der Gebrs, Stork'werd een naamlooze vennootschap opgericht (in 1876 reeds) welke in 1909 gere- '"organiseerd werd, waardoor de eerste steenlegging in Mei 1911 kon plaatsvinden. In korten tijd verrees op het eertijds moerassig landschap, waarop slechts een tweetal oude boerenhuizen stonden een aardig, vriéndelijk dorp met breede. straten en lossen huizenbouw, met afwisselende architectuur, aardige voortuintjes en 'n aangenaam plein. Dit laatste is het centrum. Er is een overdekte winkelgalerij met arcaden. een fraai blok van twee winkelhuizen, gescheiden door een poort, die een verrassend doorkijkje geeft. Doch wat voortdurend als bijzonder aangenaam treft is de ruimte, de heerlijke ruimte, die zoo treffend verschilt van de engheid en beslotenheid der steden. Niet meer dan 25 woningen per H. A. staan er. Dat is voor iedere woning dus 400 M2, Dat is bij iedere woning, paden en wegen er af ge rekend, ruim driemaal haar oppervlakte aan tuin ! De huizen zelf zijn verschillend van bouw en van indeeïing. Men vindt er huizen van ƒ2.40 per week en huizen van ƒ 10 per week. Die zijn echter niet in afzonderlijke wijTuindorp „Heyplaat** - 'Doorkijkje op het Vesta-plein, Tuindorp „Heyplaat” - De Westelijke huizenrij doodsohe straten, onhygiënische woningen en dikwijls trieste stadsgedeelten zij hun vrijen tijd moeten doorbrengen ; alleen hij, die de arbeiderswijken van de Maasstad kent. zal kunnen beseffen hoe hier pionierswerk is gedaan. Eigen huisjes voor hen, die niet anders kenden dan étages, dan het wonen „met z’n zessen” op één trap 1 Een stukje grond voor hen, die niets hadden dan 3 MA balcon ! . . . En rondom die vriendelijke huisjes met hun aardige schuine daken: Jucht en licht... En voorts de weelde van een bad .... En geen tijdverlies van meer dan een uur per dag met de verlokking van café-gezelligheid onderweg, die hen nog langer uit het gezin hield........ De ,,Heyplaat” heeft 2ich om zoo te zeggen ontwikkeld tot een zelfstandig dorp. Niet alleen uit organisatie-oogpunt, met haar twee scholen, badhuis, vergaderzaal, brandweer, muziek- en tooneelgezelschappen, doch ook uit bouwkundig oogpunt. De .Heyplaat” heeft een eigen architectuur. We noemden reeds den toren, den slanken mooien toren, die oprijst boven de vergaderzaal op het Vestaplein. Het is niet de eenige creatie van den architect van dit dorp : den heer H, Baanders. De ommuring der voortuintjes heeft een bijzonder cachet. Het rijgt als het ware de vrijstaande huisjes aaneen en geeft meer relief aan de straat, zooals in oude buurten de stoepen het deden. Voorts zijn er tal van aardige gevels en fragmenten, zooals b. v. de ingang van de school. Binnen korten tijd zijn er 285 woningen in gebruik. En reeds staaf een uitbreiding met niet minder dan 350 woningen op het programma. Dat is een verblijdend teeken. Eerstens om het doorzetten van zulk een plan, tweedens om het verschijnsel, dat de arbeidersbevolking zich vrij weet te maken van het opeenhoopen in een centrum. Waaraan wel eens getwijfeld is! Al zal de toepassing van de tuindorp- of tuinstad-idée uit den aard der zaak nog veel bezwaren ondervinden, een succesvol begin is er. Al staan in de uitbreidingsontwerpen van Amsterdam, Rotterdam, den Haag nog tallooze kazerne-straten en ja, villaparken voor de vermogenden, ’t lijkt ons in de toekomst niet onmogelijk, dat ook de middenstand en de arbeiders zullen profiteeren van andere begrippen betreffende wonen en leven. Is misschien deze oorlog ook een phase van die evolutie? V. Tuindorp „Heyplaat” - TAonufnentale 3ngang der School, ken geplaatst, doch, ter wille van de afwisseling in ’t dorpsbeeld, door elkaar, zoodat hier ook verkregen is, dat menschen uit verschillende maatschappelijke kringen in ’n zelfde omgeving samenwonen. Zelfs de kleinere huizen hebben een bad, dat zeer practisch is aangebracht onder het aanrecht, dat omhoog geklapt kan worden. De huizen met huurprijzen vanaf f 4,50 per week hebben een eigen badkamer. Het groote genot is het eigen stukje grond, waarop men vrij zich bewegen kan, vrij planten, vrij timmeren en knutselen kan. De ,,Heyplaat” is een stichting van de Rotterdamsche droogdok-Mij. Alleen hij, die bekend is met den zwaren arbeid der dokwerkers en machine-arbeiders, die weet in welke Toto van winkel- en vergadergebouw in de arbeiderswijk der (Rotterdamsche öroogdok-TAij, Tuindorp „Heyplaat”, architect H. 3- Paanders, Clmsterdam.
PDF
Nummer
1915, nr. 103/104, 24 dec. 1915
Blad
13
Tekst
13 PANORAMA Grafische Etsen van „Bob”, Nederlandsche kunstenaars hebben zich door eeuwen heen door hun veelSlÓÏÈ zijdigheid onderscheiden. Feitelijk lieten lltil &een genre onbewerkt. Maar slechts weinigen onder hen hebben z|c|l geheej |os weten te maken van de eigenaardigheden aan den hollandschen volksaard verbonden. Wij Nederlanders zijn degelijk, noest en voorzichtig. Deze deugden hebben haar zonnekant, maar een schaduwzijde is er ook aan te bespeuren. Degelijkheid, noestheid en voorzichtigheid, echt Nederlandsch van kwaliteit, brachten in ons aller aderen, dus ook in die der Nederlandsche schilders en zwart-witkunstenaars dat bijzonder, soort bloed, waarvan onze „volkspoëet”, de brave Tollens, zoo hartverheffend wist te zingen. Er moet gezegd en er mag gezegd worden, dat dit Nederlandsche bloed lang niet zoo snelkokend en warmvliedend is als dat van de meer zuidelijke naties. * * * Zulks heeft ontegenzeggelijk zijn voordeelen, maar ook zijn nadeelen. Een volk van groote uiterlijke Dame met rozen In gepeins, charmes zijn wij niet, en onze kunstenaars hebben in hun werk weinig gelegenheid gezocht om dat tintelend-coquette, waardoor b. v. de Fransche schilders en teekenaars bij hun vrouweportretten zich onderscheiden, naar voren te brengen. Daarom is Holland arm aan kunstwerken welke de vrouw in een van haar grootste aantrekkelijkheden weergeven. Wij kennen Nederlandsche schilderijen die op uiterst verdienstelijke wijze een vrouw, ja zelfs de vrouw afbeelden, doch dan is dit veelzijdige onderwerp altijd behandeld van dat typisch Nederlandsche gezichtspunt uit. waarbij de degelijkheid en de voorzichtigheid haar invloed onweerspreekbaar lieten gelden. Nederlandsche schilders gaven bijbelsche vrouwen weer, zij schilderden de schoone sekse als moeder, als echtgenoote, evengoed als zedige maagd. Der vrouwen pronklust en der vrouwen vaardigheid, der vrouwen lieflijkheid en der vrouwen boosaardigheid, der vrouwen heldhaftigheid en haar teerheid, wij vinden ze meer dan eens weergegeven, realistisch en op symbolische wijze. Doch de coquette vrouw, de flirt, zij is niet „eigen” in de scheppingen van Nederlandsche schilders en teekenaren, * * * Pieter van der Hem, Willy Sluyters, om maar een tweetal van de jongeren te noemen, bewijzen ontegenzeggelijk dat de hollandsche schilder het wel kan, dat de hollandsche vrouw hem evengoed inspiratie weet te geven als haar zuidelijke zusters. Doch zij zijn in de minderheid, verreweg. Daarom is het des te meer toe te juichen, dat een nieuwe kracht zich op hetzelfde terrein gaat vertoonen, en dan nog wel een lid der z. g. zwakke sekse zelve. Dame met bont. Kunstenaars Sinds het uitbreken van den oorlog is Mej. Van Gelder, een jonge Amsterdamsche artiste, die in hoofdzaak leefde en werkte buiten de vaderlandsche grenzen, in onze hoofdstad teruggekeerd. In Berlijn, Parijs en laatstelijk in Londen ontwierp „Bob” voornamelijk mode- en society-teekeningen. Zij hanteert vlot de teekenstift en het penseel, doch durft ook de naald in het metaal te krassen, met luchtige losheid haar krabbels verdiepend. * * * Modeteekenaressen, technisch en artistiek tegelijkertijd, kennen wij er maar heel weinig onder de dochteren van ons land. Daarom is het ons een genoegen, een jonge hollandsche vrouw als zoodanig aan de Panorama-lezeressen (en -lezers ook, want och, welken man ontgaat de bekoring van het modieusch kostuum) voor te stellen. * * * Hollandsche vrouw .... Is juffrouwVan Gelder wel als zoodanig te beschouwen, geoordeeld naar haar werk, dat in de lieftalligheid van haar onderwerpen zoo sierlijk deze pagina vult ? Strikt genomen niet. Men proeft in haar werk den smaak van het buitenlandsche, men herkent er de zwerfster uit, die op Dame met tulband. Croquis, de Parijsche boulevards haar studiemateriaal vond en in de Regentstreet „smart style” ontdekte. Onvervalscht Nederlandsch, neen, dat is Bob niet en dat wil ze niet zijn ook. Als^ zij onvervalscht Nederlandsch zou wezen, dan, het- moet gezegd worden, was de constructie harer figuren zeker beter en meer anatomisch juist, was haar compositie degelijker en zuiverder doordacht. Maar . . . Ze is niet hollandsch en ze heeft wel charme. Waarom dan over haar fouten, welke fouten zijn, n’en déplaise, het bekorende der modellen en haar beweginkjes, hier nog veel gesproken ? * * * Laat ons vreugdig zijn, dat er door een hollandsche van geboorte, een losse luchtige lijn gevonden is, en zij ondanks haar uitheemsche studie toch den eigen landaard zoover getrouw bleef, dat haar werk niets heeft, waarvoor het zelfbewustzijn in de vrouw en de eerbied van den man voor het vrouwelijke zich behoeven te schamen. * * * Wat .niet altijd gezegd kan worden van het genre, wanneer het zich heel en al laat gaan. L. E. KOS.
PDF
Nummer
1915, nr. 103/104, 24 dec. 1915
Blad
14
Tekst
PANORAMA 14 DE OORLOG IN HET DUISTER ROMAN VAN LUDWIG WOLFF (Vervolg) ij zat alleen in den eenzamen tuin en schreef aan Hedwig een opgewekten brief. Van Saizburg reisde hij zuidwaarts, steeds zonder een vast plan. Waar het hem be viel steeg hij uit. Hij had alleen een hand valies bij zich en maakte eerst een plan als de trein al het station binnenliep. De sfrijdlinie aan de Dardanellen in December 1915. In Golling hield hij stil om den Lueg-pas te bezoeken. Met blijden trots stond hij voor het gedenkteeken van Jozef Struber die in 1809 met twee compagniën tegen 13.000 Franschen den pas twee weken lang verdedigd had. Wat een helden, dacht hij ontroerd en bestudeerde met oogen van den generalen stafofficier de strategische positie. Te Bischopshofen nam hij het besluit om de Tauernbaan te leeren kennen. Hij bewonderde het grootsche werk. dat Oostenrijksche ingenieurs gebouwd hadden en verheugde zich over zijn Vaderland. Ge weet heelemaal niet, grootmoeder, dacht hij glimlachend, hoe groot en sterk wij geworden zijn ! Te Villach besloot hij naar Triëst te sporen. Het was een drukkend heete namiddag toen hij op de Molo San Carlo stond, maar hij bemerkte de hitte niet, zóó opgewekt was zijn hart. Hij was sedert vele jaren daar niet geweest en verbaasde zich nu als was een toekomstdroom vervuld geworden. Overal was leven, overal werd gewerkt, overal vooruitgang en ontwikkeling. Aan den oever stonden reusachtige pakhuizen, geweldige stoomkranen zweefden in de lucht ; in de haven drong zich mast aan mast ; een Indië-vaarder van den Oostenrijkschen Lloyd was binnengekomen en begon zijn lading te lossen en verderop maakte zich een Oceaanstoomer van de Austro-Americana reisvaardig. Welk een mogelijkheden sluimerden nog in deze mooiste haven van de Adriatische Zee ! Maar stil, mijn hart ! Alles ging immers voorwaarts, niets bleef in rust. Trots wapperden de vierkleurige handelsvlaggen en jubelden : Oostenrijkers zijn wij ! Urenlang stond Heinersdorff op den Molo San Carlo en droomde. Hij zag het uitgestrekte land van Triëst tot aan de Russische grens, van het meer van Genève tot aan de Karpathen, een sterk, machtig land, Oud-Oostenrijk, neen: Nieuw-Oostenrijk. Dit groote Rijk, dat zijn kracht nauwelijksbewust was, veroordeelden arme dwazen ter dood, en zwetsten van oplossing. Hij moest daarover glimlachen. Dan schaamde hij zich over de kleinmoedigheid die ook hem dikwijls had bevangen. De oude adelaar leeft nog. Weest getroost ! De oude adelaar kan nog vliegen. Van Triëst voer Heinersdorff met een langzame vrachtboot langs de kust van Dalmatië. Wat een tocht! Hij was de eenige passagier aan boord. De oude kapitein had hem zijn hut afgestaan en behandelde hem als zijn eigen zoon, zoo verheugde hij er zich o vei een mensch bij zich te hebben met wien een goed kabeltje te spinnen was. Hij had alle zeeën bevaren totdat hij het groote ongeluk op den Atlantischen Oceaan had, dat hem buiten zijn schuld trof. Sedert dien tijd vertrouwden de reeders hem geen schip voor de groo te vaart meer toe, en hij moest met deze oude kast smadelijk de kust langs gondelen. Heerlijke dagen waren het, die Heinersdorff door bracht op de ,,Santa Margherita.” Diepblauwe hemel, * diepblauwe zee, en als gloeiend goud de heete zuidelijke zomerzon. Op zijn gemak en rustig stampte de oude boot door de kokende zee en rustte in iedere haven. Het wonderbaarst waren de luwe nachten. De sterren straalden in nooit-gezienen glans en de witte kust gleed als een zilveren streep voorbij. Heinersdorff zat in zijn hemdsmouwen op het bovendek met den kapitein, die de zeldzame avonturen van zijn reizen vertelde. Zwart flonkerde de Istraniërwijn in de glazen en de matrozen die, bijna' ontkleed op het voordek lagen, zongen liederen, zwaarmoedige Dalmatische liederen, begeleid door zacht snerpende mandoiinen. Als een sprookje uit de „Duizenden één nacht” was deze vaart door de Adriatische Zee die zoo blauw leek als viooltjes. Te Cattaro verliet Heinersdorff de ,,Santa Margherita;” Toen hij een café binnen ging om zich tegen de zengende zon te beschutten werd hij bij zijn naam geroepen. Hij keerde zich verbaasd om en herkende een vriend uit zijn jeugd, Trimalzo, die kapitein tér zee was. ,,Jongen, hoe kom jij hier. in (''attaro ?” Heinersdorff lachte „Ik hen op een ontdekkingsreis. Maar vertel eens, hoe gaat ’t jou ? Wat voer je uit ?” Zij hadden elkaar veel te vertellen. Toen zij met hun kleine persoonlijke aangelegenheden afgedaan hadden, kwam het gesprek op belangrijker zaken. Heinersdorff' verhaalde van de sterke indrukken die hij in Triëst had ontvangen. „Ja, ’t gaat vóóruit, vriend”, bevestigde Trimalzo. „Heb je onze nieuwe oorlogsschepen gezien ?” „Nog niet, op mijn terugreis blijf ik wat in Pola.” „Dat behoeft niet,” zeide de marine-officier. „De Dreadnoughts loopen morgen hier in den bocht binnen.” „Dat doet mij genoegen.” „Ja, er is reden om verheugd te zijn,” verklaarde . Trimalzo vol trots. „De schepen zijn prachtig. Ik wilde dat wij er vijf stuks meer hadden, dan waren wij meester op de Adriatische Zee.” Hij zuchtte. „De oorlogsmarine is het stiefkind van Oostenrijk. Geld is overal voor beschikbaar behalve voor de marine.” „Men moet geduld hebben,” maande Heinersdorff. „Geduld ! Dat wordt zoo dikwijls gezegd zonder er bij na te denken,” klaagde de commandant. „Wat thans verzuimd wordt is nooit meer goed te maken, waarde. Van alle kanten worden wij overvleugeld. De tijden van den ouden Tegelhoff zijn voorbij. En daarbij hebben we de beste matrozen die men zich maar denken kan en werkelijk knappe officieren, mij uitgezonderd als je wilt. Wij kunnen onze schepen heelemaal uit eigen materiaal bouwen, wij hebben flinke ingenieurs, maar op onze werven is het De weg van Belgrado naar Consfanfinopel. vacantie. want er is geen geld. Men wil nu, uit louter vertwijfeling, nieuwe machines in de oude schepen houwen. Dat is zoo echt typisch Oostenrijkseh ! Alles maar half !” Heinersdorff liet zich zijn optimisme niet ontnemen. „Men moet geduld hebben, vriend.” herhaalde hij. „Wé gaan toch vooruit.” Toen hij den. volgenden dag de Dreadnoughts had gezien, waarover hij innerlijk zoo verheugd was, reisde hij met een snelle boot terug naar Triëst. Daar vond hij een brief van zijn grootmoeder. „Wanneer je naar Venetië gaat jongen, kijk dan eens of het huis waar ik geboren ben er nog staat.” ’s Nachts ging hij aan boord en voer naar Venetië. Hoe zeldzaam toch, dacht hij toen hij over het St.- Marcusplein wandelde, dat deze stad eens Oostenrijkse!) was. Eigenlijk kon hij zich dat in het geheel De sfrijdlinie aan hef Oosfelijk front in December 1915. niet voorstellen. En toch was dat nog niet zoo lang geleden. Zijn grootvader lag daar nog in garnizoen en zijn overgrootvader was stadscommandant. Venetië was Oostenrijksche grond voor zijn voorouders geweest, maar voor hem beteekende de stad vreemden bodem. Hij vond het huis waarin zijn grootmoeder was geboren en stuurde een foto ervan aan de oude vrouw te Heinersdorff. Het beviel hem nietsin Venetië. Heimwee en het verlangen naar zijn geliefde bedrukten zijn hart. Aan Hedwig Buschgart schreef hij lange brieven, waarin steeds weer het oude lied klonk: „Wie in den vreemde reizen wil, moet met de liefste gaan ; de anderen zingen en juichen, maar laten den vreemdeling staan !” Een heele week bracht hij zoek in Venetië’s zwoele weekelijke atmosfeer, mat en zonder wil, door nutteloozen twijfel gepijnigd. Eindelijk nam hij toch een besluit en verliet de bedrieglijke stad, die hem niet scheen te willen loslaten. Hij wilde langs het Gardameer naar Oostenrijk terugkeeren. In Peschiera verliet hij den trein en ging naar San Martino di Battaglia. Hier Was het de historische bodem, een eigen stuk grond, want de aarde was er gedrenkt met het bloed van Oostenrijksche kameraden. Hier was de slag van Solferino geleverd. Men behoefde zich niet te schamen over die herinnering. Hij beklom den kerktoren en zag met stralenden blik in de verte de Tyrolerbergen glanzen. Van Sirmione voer hij over het inktkleurige Gardameer, onder een hevigen Orastormwind naar Riva. Op La Rocca wapperde de zwartgele vlag, maar Heinersdorff vond hier nog niet zijn Oostenrijk. Hij ging naar Trient en van den Doss Trento begroette hem weder de zwart-gele vlag, maar het was nog steeds niet zijn Oostenrijk. Toen hij ’s avonds over den Waltherplatz in Bozen ging, gevoelde hij het met een bitterzoete huivering : hier is Oostenrijk ! Hij bleef daar eenige dagen om te bekomen van de koortsige zwoelte van Vene­
PDF
Blad 
 van 2380
Records 2101 tot 2105 van 11897