|
PANORAMA 21fi
&........- ' ........ 1... ' '.....—..................................-............................-™ ' ■ .................................................................................. ...................................................=ac
Van een oud boek van oude gebruiken
ÖP ■ ■ ...... . ................. ' .............-....................... -...........................oö
is het buiten koud en vriest
het alle nachten, toch toont
de lente steeds meer haar invloed
en haar macht. In het
groenen van het blad. in
,\^jjaacï. ontjuiken van je eerste
bloemen, wordt voorjaarsheerschappij gemeld
en herleving ons verkond.
Herleving, opstand, bevrijding ...
Deze drie gedachten beheerschen het
feest der lente.
En terwijl de Christenheid herleving en
opstanding in haar Paaschviering terug
vindt, is ’t Pesach van de Joden in de
allereerste plaats aan de herdenking der
bevrijding uit het Slavenland gewijd. De
uittocht uit Mizrajim, het door mythe en
overlevering als Egypte aangeduide land,
wordt telkens weer als den aanvang van
het volk-zijn herdacht. Wanneer dat feest
komen gaat, dan is het vooraf al weken
lang in de huizen der wetgetrouwe Joden
een spannende tijd. Alles moet worden
schoongemaakt, geen hoekje mag worden
vergeten. Niet alleen omdat de huisvrouw
haar woning helder, haar huisraad blinkend
wil zien, neen, de wet schrijft voor,
dat op den 14den Nissan, de lentemaand,
geen kruimpje gedeesemd brood meer in
de woning aanwezig mag zijn. Daarop is al
het werk gericht. En ’t is waarlijk geen
sinecure.
Als alles dan ten-slotte in orde kwam,
het gezuurde brood was gebannen, gistende
stof weggebracht, of tijdig nog opgegeten
(een feest vaak voor kleinen en voor
grooten), dan mag het Paaschfeest binnentreden,
het huisgezin is voor de ontvangst
bereid.
•» *
♦
Als voor een werkelijk waardig feest
worden de laatste voorbereidselen getroffen.
De disch is keurig gedekt, de beste stoffen
zijn uit de kasten gehaald en het hagelwitte
linnen siert de tafel, waarop zilver
en kristal het licht van de huislamp
weerkaatsen.
De gemakkelijke stoel, waarin de vader
zitten zal, ais vrij man geleund op den
linkerarm, staat klaar. Daar straks zal de
paaschviering beginnen naar oud gebruik
en naar door eeuwen vastgestelde volgorde
♦ *
♦
Dan komt ook een oud boek voor den
dag, de Hagada, waarin alles opgeteekend
staat, met primitieve prentjes verlucht.
Hoe de wonderen door Mozes en zijn broeder
Aaron in Egypte werden volbracht, hoe
de strenge, meedoogenlooze Pharao niet
toegeven wilde alvorens een rij van plagen
over zijn volk en hemzelf werd uitgestort,
hoe een volk van zesmaal honderdduizend
man, rijk met geschenken beladen, geheel
vrij het land der strenge dienstbaarheid verliet
om den moeilijken tocht te ondernemen
door de woestijn, met al zijn ver
schrikkingen, hoe naar Sinaï werd getogen
waar de wet hun gegeven worden zou.
Vol Oostersche warmte is het verhaal van
de wonderbaarlijke doorklieving der Roode
Zee. Psalm en loflied, worden met de
traditioneele melodie gezongen, de spijzen,
die de moeilijke dagen met hun bitterheid,
de bezwaren van den overhaasten uittocht
met zijn opofferingen symboliseeren, worden
in bepaalde volgorde genoten.
Het is een feest van het huisgezin, en
de Hagada, dat oude boek. is het boek
van het gezin geworden, waarvan de inhoud
in de hoofden is geprent en de
zangen welbekend zijn.
* *
*
Men moet zoo’n Paaschavond-viering in
de jeugd met volle aandacht hebben meegemaakt,
om het aantrekkelijke ervan te
blijven begrijpen. De ,,Seider”, zooals zijn
naam is, wordt nooit vergeten, door hen,
die er als kinderen aan mee mochten
doen, ook niet wanneer het leven hen
vèr verwijderde van dien huiselijken kring,
waarin deze herdenking zoo uitmuntend past.
Dit aantrekkelijke wordt ontegenzeggelijk
verhoogt door de eigenaardige samenstelling,
welke in den Hagada, het boek van den
Seider typeert.
Het is geschreven voor het Oostersche
gezin, dat verheugd bij elkaar zit, jongen
en ouden, vrouwen en mannen, leeken en
geleerden om het feest te vieren, zich
verdienstelijk te maken door zooveel mogelijk
over den uittocht uit Mizrajim te
praten. Aan spijs en drank is daarbij naar
genoegen gedacht. En ook kan er met bij
.vergeten worden, dat deze feestviering
slechts een herdenking is van de luisterrijke
festijnen in eigen land toen in den Tempel
Tioe de „Seider" werd gevierd.
(74aar een oude staalgravure).
Sen curieuze voorstelling van den overtocht der ‘Roode Z>ee.
(*Naar een oude staalgravure).
Tioe pharao en aijn dienaren met de hihvorschen gestraft werden.
fNaar een oude staalgravure).
nog vele Paaschoffers naar het voorschrift
van de wet van Mozes konden worden
gebracht.
♦ *
*
De Joden, die deze Hagada lezen,— zij
leven in ballingschap. Daarom begint het
boek met den wensch. dat spoedig weer
die oude luister moge herleven. En als
dit verlangen uitgesproken is, dan wordt
den jongeren gelegenheid gegeven hun verbazing
er over uit te spreken, dat alles
in zoo’n buitengewoon feestkleed is gestoken,
dat de rij der spijzen zoo anders
is dan gewoonlijk. En de vader antwoordt
uitvoerig naar bijbelsch verhaal. Allerlei
anekdoten, uitleggingen en vertellingen vullen
dit relaas ten slotte aan. Psalmzang geeft
er fleur aan, de bittere kruiden worden gegeten.
Men mag toch niet vergeten hoe zwaar
de verdrukking was, hoe heerlijk de verlossing.
’ t Gebraden been wordt getoond als een
flauwe afspiegeling van wat eens het
Paaschfeest vroeg; het paaschbrood vlak
en ongezouten, als ongerezen reiskost, wordt
dan rondgedeeld en doet den uittocht naar
de woestijn weer in gedachten komen.
Vroolijker coupletten, raadseltjes ook,
die natuurlijk binnen de perken van de
feestvieringsgedachten blijven, worden opgegeven
en beantwoord. En alles gaat
volgens het rijtje. Natuurlijk. Want,,Seider”
is het Hebreeuwsche woord voor volgorde:
menu, programma, net zooals men het
weergeven wil.
* *
*
Elk jaar keert de Hagada terug.
Elk jaar dezelfde gang.
Wij willen niet beweren dat altijd, overal
en door iedereen elk woord van dit boek.
dat gedeeltelijk in het Hebreeuwsch. voor
een ander deel in het Chaldeeuwsch is geschreven,
begrepen wordt.
Doch wat hindert dit!
De stemming is er, en al bromt de
leider van den avond, (’t is meestal de vader,
die „den seider geeft ’) wel een enkel maal,
als een dartel woord de mond van een
der jongeren of een der vrouwelijken ontvalt,
den goeden gang der dingen stoort dit niet.
Wanneer de voorgelezen tekst wat langdradig
en vervelend dreigt te worden, dan
komt er spoedig weer een bekend wijsje
aan de beurt, waaraan allen heel graag
meedoen.
Een andermaal is er spanning, hoe het
eten van den mierikwortel, die als bitter
kruid bij uitnemendheid wordt gebruikt, zal
uitwerken. Menig traantje is daarbij in
de oogen van den consciëntieusen Seidergast
gekomen, ‘t Is een vreeselijk scherp kruid!
♦ *
♦
’t Glanspunt van den avond is het maal,
dat de twee deelen van de Hagada verbindt.
Voorzichtig worden de wijnkelken weggezet
(men drinkt er vier dien avond).
Een ieder krijgt een vast „wijnmerk” op
zijn bordje, een stukje paaschbrood, een
radijsje of iets dergelijks, want straks
moeten de bekers weer dienst doen, de
Hagadaboeken worden zorgvuldig weggeruimd.
. . . Waarom nog nader al die kleine bijzonderheden
beschrijven, zij hebben alleen beteekenis
voor en geven een herinnering vol warme
gezelligheid aan hen, die den Seider meemaakten
....
* *
♦
Doch ook voor de buitenstaanders heeft
het verhaal van deze gebruiken een zekere
aantrekkelijkheid.
Zij geven een dieperen kijk op het gezinsen
het gemoedsleven van den kring, waarin
ze tot gebruik werden en bleven. Een
kijk waardoor ook heel wat te leeren valt.
Men prijst, met recht, de groote huiselijkheid,
den vasten samenhang van gezin en
familie in Joodsche kringen. En wie dit
doet, die zal bij nadere bestudeering moeten
erkennen, dat de wijze waarop de Joodsche
feesten en rustdagen gevierd worden,
naar de voorschriften van wet en wijzen,
heel veel er toe hebben bijgedragen om
zulks te bevorderen en te helpen bereiken.
Het heeft ’t volk gesteund en het individu
van veel verleiding ver gehouden. En
daaruit zijn tal van bijzonderheden te verklaren,
waarvoor men anders zonder antwoord
zou staan.
* *
*
De Hagada is niet alleen een oud boek.
De Seider is niet alleen een oud gebruik.
Zij beide vormen een keten in den
schakel, welke een groep menschen, over
de geheele wereld verspreid, als met wonderbaarlijke
macht te zamen hield tot het
Oude Volk der overlevering.
|