|
Woningen met een aarden vloer zonder drempel, woningen
waarin het regenwater na. iedere bui binnenstroomt, zoodat
de menschen in de woningen tot aan de knieën in
het water moeten waden, woningen waar de wind doorheen
blaast vanwege de vele openingen en reten.. . en
in dit soort woningen huizen zelfs Europeanen. Op Peneieh
staan kampongs, waarin men in den regentijd kan
spelevaren. Wanneer het water eindelijk is weggezakt,
leven de menschen daar nog dagen en weken lang temidden
van stinkenden modder. In de benedenstad staan krotten,
te vies voor zwijnen; toch wonen er menschen in. Het
sterfte-percentage in de kampongs Krambangan en Pesapen
bedraagt ’pl.m. 100 pro mille tegen 20 tot 30 in andere
kampongs in de bovenstad gelegen. Tengevolge van dezen
toestand heerschen in de meeste kampongs allerlei ziekten,
vooral koorts",
„Bij de door de Javanen bewoonde „huizen" in de
steden is vaak een klein achtererfie. Men graaft er een
gat en doet er zijn behoefte in, Raakt het zoowat vol,
dan graaft • men er een ander naast en gooit het eerste
met wat. aarde dicht. — In sommige streken bestaat de
gewoonte de huizen op palen te bouwen, In den vloer
maakt men een opening, die soms door al de bewoners
en ten allen tijde, soms alleen door vrouwen en kinderen
bij ziekte gebruikt wordt om er door te. defaeceeren.
Honden en kippen eten ’t dan op en zoo heeft men er
niet meer last van — meent men 1"
„Zoo is de toestand in vele kampongs van Batavia,
de hoofdstad van Nederlandsch-ïndië, de koningin van
het Oosten l Men kan nagaan hoe het er in andere steden
mee gesteld is,
„De eenige wezens, die er
goed kunnen tieren, zijn die.
welke geboren worden in vuil.
of er zich mee voeden. Dit
zijn er zeer, zeer vele, helaas!
Dorado’s zijn het voor muskieten,
luizen, vliegen, gladakkers
en kakkerlakken. Voor menschen
zijn de stadskampongs
bagno’s.”--Enna tuurlijk haarden
en broedplaatsen van infectie.
Uiteen verordening op Cheribon,
lichten wij het volgende.
Het geeft een vrij juist
beeld van sommige ergerlijke
toestanden,
„Het is verboden de openbare
marktplaatsen en begraafplaatsen
als woonplaats
of als nachtverblijf te
bezigen.
„Zich in d rinkwaterleidingen
te baden, zijn vee
daarin te laten baden of
daaruit te laten drinken,
zich op den openbaren weg
met water uit de drinkwaterleidingen
te reinigen
of te baden, dan wel
die leidingen op eenige
andere wijze te verontreinigen.
„Buffels en ander vee te
laten baden en loopen in de
door de hoofdplaatsen of dessa’s
loopende waterleidingen."
Is het niet. goed, dat zooiets
verboden wordt? hooren
we U vragen. Zeker, het is
goed, maar het was beter,
neen, noodzakelijk, indien de
drinkwaterleiding zoodanig was
beschermd, dat verontreiniging
was buitengesloten 1
We zouden U nog meer kunnen aanhalen; over het
ontstaan van vreeselijke ziekten, waarvan de uitbreiding
meestal op rekening van het tropisch klimaat wordt gesteld;
over den ergerlijken toestand waarin de woningen
van vele ambtenaren verkeeren; over het wonen van gehuwde
militairen in de kazernes. Vaak huizen man, vrouw,
kinderen en een ongetrouwde collega in éen kamer; man
en vrouw op de slaaptafel, kinderen eronder, en indien
de collega ui-, een gevoel van bescheidenheid geen plaatsje,
zoekt in de vrije natuur, slaapt, deze nog elders in het
vertrek, waar de lucht van allerlei onwelriekende geuren
bezwangerd is.
Er zou nog veel meer zijn aan te halen ; maar het is
zóo reeds voldoende. Wij voelen ons toch reeds gedrongen
U onze verontschuldigingen aan te bieden voor de .weinig
..aantrekkelijke" lectuur. Eén geruststelling hebben wij: het
is niet onze schuld; wij hadden gaarne het tegenover
gestelde van ons Indië verteld.
cumenteerd : eén lange, sombere aanklacht tegen wie door
nalatigheid of onkunde meegewerkt hebben om'ons schoone
rijk van. Insulinde te laten in de klauwen van cholera,
pest en andere vreeselijke ziekten, tot schade van Indië
zelf en haar voogd: Nederland, Wij wenschen, dat het
boek de belangstelling en gevolgen mag hebben, die het
verdient en dat er nü eens iets gedaan zal worden om
te trachten Indië en haar bevolking te redden van den
ondergang, die het bedrijgt. Dat nu de daad zal komen!
Het is hoog tijd!
DE TUINBANK
Humoreske door p. S.
----------—
was gepensionneerd kapitein van het
Nederlandschindische leger en sleet, als
zoovele oud-Indischgasten, thans zijn dagen
op een der mooiste plaatsjes van Gelder-
4 land met vrouw en dochter. Muller’s vrouw
was uit Europeesche ouders in Indië geboren,
en dat was misschien een der oorzaken van de
eenigszins donkere teint, het koolzwarte haar en de donkere
oogen van de vierentwintigjarige Tilde.
Muller’s vrouw was een zachtzinnig, volgzaam vrouwtje,
wat maar heel goed was; wanneer Muller een vrouw
gekozen had. met een eenigszins opvliegend temperament,
zouden ongelukken aan de orde van den dag geweest zijn.
Frederik E.
Jeltsema.
F
rederik E. Jeltsema werd 4 Oe
tober 18791e Uithuizen geboren.
Hij begon zijn artistieke studies
aan de academie van Beeldende
Kunsten te Amsterdam in 1895.
waar bij de leerling was van Ferd.
Leenhoff. De jonge 'beeldhouwer
gaf weldra blijken van bewonderenswaaröige
gaven : reeds in 1900
verkreeg hij zijn eerste opdracht,
een relief voor de graftombe van
onzen beroemden aardkundigen
Staring te Lochem. in 1901 ging
hij naar Rome, waar hij de leerling
werd van Pier Pander: hier
kwam hij sterk onder den in druk
der beeldhouwwerken der antieke
kunst, wat een belangrijken invloed
op zijn talent uitoefende. Het werk.
waarmede hij in 1902 de Prix de
Rome verwierf, „la
Douleur”. is hem
geïnspireerd geworden
door Renais
sance studies. Van
1903—1906 woonde
jeltsema te Pqrijs,
waar hij leerling
was van ” Chapiain
en verschillende
schitterende medailles
vervaardig
de. Van dezen tijd
dagteekent ook een
groep van groote
inspiratie „ia Maternitédie
door
de Nederlandsche Regeering is aangekocht en in de
Academie van Beeldende Kunsten te Amsterdam bewaard
wordt. Na te München gewerkt te hebben in de verzameling
van gedenkpenningen, vervaardigde Jeltsema de medailles van
H. W. Mesdag", en mevr. van Calcar- de Boer. Nu ging Jeltsema te Florence
studeeren, waar hij twee groote werken in marmer vervaardigde, een
„Bacchante’ van intense levenskracht getuigende (nu te Munchen) en
„la Jurtice” ook aangekocht door het Nederlandsch gouvernement.
Daarna vestigde zich de beeldhouwer te Scheveningen, Onder zijn voornaamste
werken moeten genoemd worden de medailles van Dr. W. S,
van Leeuwen, oud-burgemeester van Amsterdam, vice-president van den
Heeft de heer Tillema öngelijk, als hij aandringt op
verbetering? Is het niet de plicht van .Nederland om te
waken voor het wel en wee van haar blanke en bruine
onderdanen, die in deze, haast ondenkbare, omstandigheden
moeten leven? Want hoe kan men de bevolking
geestejijk economisch sterker maken, wanneer men niet
zorgt voor meer gezondheid ?
De heer Tillema is geen Multatuli: hij heeft niets van
het hartstochtelijke van dezen en zijn boek mist alle
kwaliteiten, waarom de „Max Havelaar" gelezen en herlezen
wordt: maar zijn boek is helder, zakelijk en gedozondering
nu reeds vier jaren verloopen waren en toen het
elf uur was wenschte men elkaar welterusten.
„Waar was Tilde nu weer vanavond?” bromde Muller
bij het ontkleeden.
„Die zal wel boven gebleven zijn, man,” antwoordde zijn
vrouw.
„Altijd dat eeuwige boven blijven, daar rr.ct ook maar’s
een end aan komen. Als die meid geregeld beneden was
zou Piet ook wel meer hier komen, maar c:e jongen heeft
natuurlijk bij vier ouwe menschen ook riks.”
„Zeg het Tilde dan,” opperde mevrouv/ argeloos.
„Hoe kun je dat nou zeggen,” kwam Muller al met verheffing
van stem. „Kan ik ze bij d’r lurven nemen en hier
neer zetten? Als ik zeg, Tilde, je blijft vanavond hier, dan
gaat Tilde vanavond uit, snap je dat ? En als ik zeg, Tilde,
je moet vanavond uit, dan blijft Tilde vanavond hier,"
„Dan moet je zeggen : Tilde, je moet vanavond uit,"
grappigde Mevrouw Muller, „dan weet je, dat ze niet uitgaat,
man.”
„Vrouw,” schreeuwde Muller, „je houdt me niet voor
den gek, dat verdraag ik niet en . . .”
„Nou vent, wees kalm, ’t was maar een aardigheid,"
suste mevrouw dadelijk. Als haar echtgenoot haat .vrouw"
noemde, werd hij geweldig, dat wist ze ; hij was bet dan
nog niet, maar hij werd het, wanneer hij niet onmüdellijk
gekalmeerd werd. Dit scheen haar nu gelukt te zijn, want
hij bromde maar iets, dat intusschen voor haar verloren
ging en in goede harmonie legden ze beiden zich ter ruste.
Den volgenden morgen, mevrouw maakte juist het
ontbijt klaar en Tilde was nog boven, werd met een geweldigen
slag de voordeur in het
slot gesmeten. De heer Muller
kwam van zijn morgenwandeling
thuis. Mevrouw hoorde
onmiddellijk aan het vreeselijk
snuiven, dat er iets bijzonder
ergs moest hebben plaats gehad
en met het beboterde mes
in de eene en een half gesmeerd
kadetje in haar andere
bevende hand, wachtte ze
op de dingen die komen zouden.
De heer Muller snoof nog
achter de deur, doch dit duurde
geen twee seconden, want,
de groote panama achterop
het hoofd, waardoor het van
woede paarse gelaat in al zijn
verschrikking te voorschijn
kwam, huppelde hij als ’t ware
de kamer in.
Tweemaal achtereen hakkelde
hij „vrouw”, „vrouw” ëiï
liet zich toen in een serrestoel
zakken. Mevrouw sloeg de
schrik om ’t hart, ten eerste
omdat hij twee maal „vrouw”
zeide en ten tweede omdat
hij daar nu zoo machteloos
in dien stoel was neergezonken
en om zoo te zeggen klaar lag
om een beroerte van woede
te krijgen. Toen ze hem echter
naderde, heel voorzichtig,
met een weinig eau de Cologne,
om z’n hoofd wat te betten,
sprong hij als een elastnieken
bal omhoog en brulde :
„Weet je, weet je waar Tilde
gisteravond geweest is ?”
„Neen,” fluisterde Mevrouw.
„Die heeft gisteravond op
de bank in den tuin zitten
vrijen, hoor je me?” schreeuwde
Muller.
„Hè? Wat?” vroeg Me-
' balkte Muller en zwaaide met
zijn armen door de lucht, „wat duvel, weet jij niet wat
vrijen is ?”
Toen was het Mevrouws beurt om in den stoel te zinken,
terwijl ze lispelde. „Hoe weet je ’t ?”
„Van den tuinman,” trompette Muller, /tja, ’t is mooi,
’t is prachtig ! Daar mot je van je eigen tuinman hooren,
dat je dochter gisteravond met den een of anderen slampamper
,op de tuinbank heeft gezeten, ’t is een schande!”
Muller’s armen schenen nu wel wat vermoeid te worden
van het zwaaien, want hij liet ze langs z’n lichaam zakken
en begon met zijn voeten te stampen.
„Met wien ?” vroeg zijn vrouw.
„Ja, als ik dat wist,” en Muller knarste op de tanden, „als
ik dat wist, dan gebeurden er moorden en doodslagen.”
Er kwam een uitdrukking op Mevrouws gelaat, die mijnheer
Muller deed veronderstellen dat zijn vrouw blij was,
dat hij het dan maar niet wist. Daarom vervolgde hij snel:
„Maar morgenavond, wat zeg ik, morgenavond ? Neen,
dezen avond weet ik het. Houd je mond tegen Tilde, vrouw,
dat wil ik je alleen maar zeggen. Zoo’n meid, die me daar een
prachtige partij kan doen met een jongen, als Piet Brongers,
die gaat me daar. . . .”
Verder hoorde Mevrouw niets meer, alleen nog wat gesnuif
in de verte, want Muller was de kamer weer uit.
In den namiddag sloop de heer Muller als een dief door
zijn eigen tuin en naderde behoedzaam de tuinbank, die
onder een ouden eik eenigszins ter zijde van de oprijlaan
stond. Voorzichtig keek hij rond en grabbelde toen iets uit
zijn zak, dat bij nadere beschouwing een flink stuk krijt
bleek te zijn. Met een bijna satanischen trek op zijn anders
PANORAMA
Raad van State; van Prof. Dr.
Van der Waals, die in 1910 den
Nobelprijs verwierf, de plaquette
Nieuws v. d, Dag. de medaille van
Pulchri Studio, de borstbeelden
van mevr. van Calcar-de Boer,
van mevrouw Mesdag- van Houten,
van prof. j. Kraus, oud-minister;
het miniatuur-borstbeeld van
Ferd. Leenhoff; een relief „de
Dans’; een vrouwenfiguur in
brons, vol gratie en harmonie, ge
ïnspireerd door Duncan; n paard
in vreedzame, stemmingsvolle rust;
een vrouwenfiguur van subtiele
schoonheid en groote emotie
„Amoureuse au Désespoir’’ en het
beeldhouwwerk „La Conscience”
voor het Vredespaleis, enz. Jeltsema
heeft verscheidene bekroningen
verworven o.a. de gouden
medaille van de Academie van
Beeldende Kunsten te Amsterdam
in 1904: een zilveren op de Internationale
Tentoonstelling te
Brussel in 1910 en
een dito medaille
. op de tentoonstelling
van Gent, voor
zijn inzending van
medailles en het
marmeren borstbeeld
van mevrouw
Calcar-de Boer,
vol expressief leven.
Door de commissie
tot het oprichten
van een
standbeeld voor Johan
de Wit, werd
de uitvoering hiervan
aan den talentvollen
jongen kunstenaar opgedragen. Zijn ontwerp
werd direct door de commissie goedgekeurd; de beeldhouwer
heeft er in krachtige, sobere lijnen de machtige
figuur en stralende majesteit van Johan de Wit weergegeven. Dit monument
zal in den Haag in de nabijheid der Gevangenpoort geplaatst
worden.
Hierbij reproduceeren wij het portret van Jeltsema en een drietal
van zijn werken. De foto’s van zijn oeuvre geven een goed idee van
de artistieke gaven van dezen talentvoilen kunstenaar.
want Muller was een man met een zeer gemoedelijken aard
zoolang hij niet driftig was, doch als eenmaal zijn drift was
gaande gemaakt, was hij een woedenden stier gelijk en er
werd niemand gevonden, die hem weerstond. Alleen zijn
dochter Tilde trok zich van Papa’s drift heel weinig aan;
die maakte blijkbaar geen indruk op haar en, of papa driftig
was of niet. ze ging haar gewonen gang.
Naast kapitein Muller woonde een oude vriend van hem,
een vriend uit Indië. Met , naast” bedoel ik dan het eerstvolgend
villatje, want de kapitein had om zijn huis een
vrij uitgestrekten tuin. Die vtiend uit Indië had een zoon
van omstreeks denzelfden leeftijd als Tilde en wat was nu
natuurlijker dan dat die beiden een paar werden? Van die
opinie waren tenminste de wederzijdsche ouders, doch het
was toch ook wel eenigszins noodig dat Tilde tot die opinie
overhelde om de plannen v^n het echtpaar Muller
en het echtpaar Brongers, dit was de naam der buren, tot
werkelijkheid te maken. En of het er Tilde nu om te doen
was haar vader flink driftig te maken of Piet Brongers
in een zenuwlijder te herscheppen, dit blijve in het midden,
doch een feit was het, dat Tilde nu eens deed of Piet
wel kans van slagen zou hebben en den volgenden dag
hem absoluut negeerde. Je wist niet wat je aan Tilde had.
Vanavond was het de gewone wekelijksche kaartavond
van het bejaarde viertal, en, in het spel verdiept, zaten ze
op de warande, terwijl het .rossig licht van de petroleumlamp
z’n gloed op niet meer al te vaste handen en peper- enzout-kleurige
haren schijnen liet. Piet Brongers speelde
zeker weer ergens een partijtje biljart en Tilde was waarschijnlijk
boven op haar kamer,
De avond verliep zooals alle kaartavonden zonder uitvrouw.
„Zitten vrijen ■
|